ልግሲ (ለዋህነት) ነዊሕ ዕድመ ንምንባር ይሕግዝ’ዶ ይኸውን?

ልቢ ዝሓዛ ኣእዳው [ገላጺ ስእሊ] Image copyright Getty Images

ለውሃት ማለት ሕያውነት ንዓኹም እንታይ ከምጽኣልኩም ይኽእል? ክብሪ ወይስ ጽቡቕ ስምዒት? ብርግጽ እዚ ሓቂ እዩ። ሳይንቲስታትን ምሁራትን ድማ ለጋስነት ውጽኢቱ ልዕሊኡ ከምዝኾነ ይገልጹ። ናይ ምንባር ዕድመ ክነውሕ ከምዝሕግዝ ይዛረቡ።

ዓለም ለኸ መዓልቲ ለጋስነት (ለውሃት) ኣብዚ ቕነ ተዘኪሩ'ዩ። እዚ ዛዕባ ኣቕሊለካ ክረኣይ ከምዘይብሉ እቶም ተመራመርቲ ይገልጹ። ጉዳይ ሞትን ሕውየትን ክኸውን ከምዝኽእል'ውን ይዛረቡ።

ኣብ ዩኒቨርሲቲ ካሊፎርኒያ ሎስ ኣንጀለስ (UCLA's) ዝተጣየሸ ሓደ ትካል ኣሎ። እዚ ትካል 'በዳሪ ካይንድነስ ኢንስቲትዩት' [Bedari Kindness institute] ብዝብል ይፍለጥ።

ነዚ ክፍሊ ትምህርቲ ክጣየሽ ዝገበረ ብገበርቲ ሰናይ ጀኒፈርን ማቲው ሃሪዝን ዝተመስረተ ባዳሪ ፋውንዴሸን ክኸውን ከሎ፡ 20 ሚልዮን ዶላር ለጊሱ'ዩ።

ሃሪስ እቲ መጽናዕቲ ክካየድ መበገሲ ዝኾነሉ ቀንዲ ምኽንያት ከረድእ ከሎ "ኣብዛ ዘመናዊት ዓለምና፡ ስለምንታይ ለውሃት (ሕያውነት) እናነከየ ይኸይድ ኣሎ ንዝብል ንምርዳእ'ዩ" ይብል።

ወሲኹ ድማ "ኣብ መንጎ ሳይንስን መንፈሳውነትን ድማ ድልድል ንምፍጣር" ክብል ዕላማ መጽናዕቶም የረድእ።

ዳይረክተር ናይቲ ትካል [ኢንስቲትዩት] ዳኒኤል ፌስለር ዝገበሮ መጽናዕቲ፡ ሰባት ንኻልኦት ለጋሳት ሰባት ብምርኣይ ብኸመይ ክጽለዉ ከምዝኽእሉ ይድህስስ። መንከ ብቐሊሉ ክጽለው [ብለዉሃት ወይ ሕያዋት ሰባት ጽልዋ ክሓድሮም ይኽእል] ዝብል ከምዝትንትን ይገልጽ።

Image copyright Getty Images

ለውሃት ማለት "ካልኦት ሰባት ንኽርብሑ ምስ ዘኽእሉ ተግባራት ዝተኣሳሰሩ ሓሳባት፣ ስምዒታትን እምነታትን እዮም" ክብል የረድእ።

ብኣንጻሩ ሕያዉ ዘይምዃን ማለት ከኣ፡ ንረብሓ ካልኦት ሰባት ክብሪ ወይ ቦታ ዘይምሃብ ምዃኑ ይገልጽ።

ኣብቲ ትካል ካብ ዝካየዱ ውጥናት (ፕሮጀክትታት) መጽናዕቲ ገሊኦም

ስነ-ሰበኛታት [ብዛዕባ ሰብ ዘጽንዑ ምሁራት] - ሕያዋይነት ካብ ሰብ ናብ ሰብ ከመይ ክጋፋሕ ከምዝኽእል የጽንዑ።

ስነ-ማሕበረሰበኛታት - እቶም ዘይሕያዎት ወይ ዘይለወሃት ብኸመይ መገዲ ሕያዎት ንክኾኑ ምእማን ይከኣል ዝብል ይትንትኑ።

ምሁራት ስነ ኣእምሮ ከኣ - ለዋህነት ወይ ሕያዋይ ምዃን ንስምዒት (ኩነተ-ኣእምሮ) ብኸመይ ከመሓይሾ ከምዝኽእልን ምልክታት ቃዝኖት ብኸመይ ክእለዩ ከምዘለዎምን መጽናዕቲ ይገብሩ።

ዳይሬክተር'ቲ ትካል ዳንኤል "ክብሪ ካብ ዘይምሃብ ይኹን ካብ ዘይምግዳስ ወይ ከኣ ካብ ጽልኣት ብዝነቐለ ስግኣት ምስ ዝኾኑኻ ሰባት ምንባር ጽቡቕ ኣይኮነን። እዚ ዕድሜኻ ዘሕጽር'ዩ" ይብል።

"ብግልባጡ ካብ ሰባት ሕያዋይነት ክትርእይ ከለኻ ወይ ንስኻ ንዓኣቶም ሕያዋይ ኣብ እትኾነሉ እዋን ከኣ ንዓኻ/ኺ ጽቡቕ እዩ" ክብል የረድእ።

ሰባት ቡን ወይ ሻሂ ንምስታይ ናብ ዝኸዱሉ ቦታ ኣሳሳዪ/ይት ብኽምስታ ተዓጂቦም እንተተቐቢሎምዎም፡ ጽቡቕ ስምዒት'ዩ ዝፈጥረሎም።

"ሕያውነት ኣብ ዝገልጹ ተግባራት ምንጣፍ፣ ብዛዕባ ንሰባት ጽቡቕ ምግባር ምሕሳብ ጸቕጢ ደም ክንክይ ይሕግዝ። ንቃዝኖትን ጭንቀትን ኣብ ምውጋድ'ውን ረብሓ ኣለዎ" ይብል ዳንኤል።

ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኮሎምቢያ ተመራማሪት ዝኾነት ዶክተር ኬሊ ሃርዲንግ ብወገና "ንስርዓተ ምክልኻል ሕማማት ሰብነትና የበርኽ፣ ንጸቕጢ ደም ይንክይ፣ ሰባት ዝነውሐ ዕድመን ዝሓሸ ናብራን ክህልዎም ይሕግዝ" ክትብል ነቲ ረብሓታት ተረድእ።

ለውሃት ወይ ሕያዋይነት፡ ደቂ ሰባት ኣብዛ ምድሪ ንዘሎ ኩሉ ነገራት ክምርምሩ ከምዝሕግዝ'ውን ትገልጽ።

ለዋህ ወይ ሕያዋይ ንምዃን ዝሕግዙ ገለ ነጥብታት

  • ካብ ልብኻ ወይ ብሓቂ ንሰባት ክተዳምጽ ከኣል (ኣብ ክንዲ ነቲ መልሲ ኣብ ርእስኻ ክተመስርሖ ምፍታን)
  • ንክፉእ፣ ዘይእሩምን ስነምግባር ዘይብሉን ነገራት ብሕያዋይነት ሕለፎ ( ዝኾነ ሰብ ብጣዕሚ ቁጠዐ ብዝተመልኦ መገዲ እንተተዛሪብኩም ዝሕል ብዝበለ ኣንደበት መልሱሉ፤ ኣብነት "መዓልትኻ ጽቡቕ ኣይነበረን ድዩ?" በልዎ፤ ሽዑ ነቲ ኩነታት ክተዘሓሕልዎ ኢኹም።
  • ካብዚ ባህርያት (ልምዲ) ንዝረሓቑ ሰባት ኣይተግልልዎም። ነዚ ብምግባርኩም ነቶም ሰባት ክብሪ ሂብኩም ኣለኹም።
  • ግብሪ/መልሰ-ግብሪ፡ ሕያዋይነት ኣብ ዘይህልወሉ እዋን ኣይትቆጥዑ፤ ንጹህ ኣየር ስሒብኩም ንምርግጋእ ፈትኑ።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት