እቲ ዘደንቕን ዘተሓሳስብን ሸነኻት ልደት ፈረንጂ

መብራህቲ ልደት ኣብ ስጳኛ Image copyright Getty Images

ወርሒ ታሕሳስ፡ ኣብ ምዕራባውያን ባህልታት ብዙሕ ሰብ ዝናፍቓ ወርሒ'ያ፣ ልደት ተሰኪማ ስለ እትምጽእ።

ልደት፡ ብእምነት ክርስትያን፡ ኣብ 25 ታሕሳስ (ብዓውደ-ኣዋርሕ ፈረንጂ) ዝኽበር፡ ኢየሱስ ዝተወለደሉ መዓልቲ'ዩ። ርግጽ'ዩ፡ ኣብ ምዕራባውያን ሃገራት ልደት እቲ ቀንድን ብሰፊሑ ዝበዓልን በዓል'ዩ።

ኣከባብራ ስነ-ስርዓት ልደት ዳርጋ ሓደ ወርሒ ቅድሚ እቲ በዓል ምእታዉ'ዩ ዝጅመር። ሽዑ ዘሎ ዉዕዉዕ ሃዋሁው ልደት ብሓቂ ዘደንቕ'ዩ ኢልካ ምግላጹ ምግናን ኣይኰነን።

ብልደት ፈረንጂ ንዛረብ ካብ ሃለና፡ ንልደት ልደት ዝገብሩዎ ፍጻሜታት ኣየኖት'ዮም ኢልና ምስ እንሓስብ ኣብ ሓሳብና ህሩግ ዝብሉና ነገራት ብዙሓት'ዮም።

ሕልፍ-ሕልፍ ክንብሎም ... ጽሕዲ-ልደት፣ ኣቦ-ልደት (ሳንታ ክላውስ)፣ ኣብ ዓበይቲ ቤት ንግድን ጽርግያታትን ዝስቀሉ ሽልማታት፣ መዛሙርን ምርኢታትን ልደት፣ ናይ ዉሽጥን ግዳምን ዜብለጭልጩ ሽልማታት፣ ስሉማት ዕዳጋታት ልደት፣ ኣብ ተለቪዥን ዝቐርቡ በብዓይነቶም መደባትን ፊልምታትን፣ ፍሉያት ናይ ልደት ቅዳሴታትን፣ ንኣሽቱ ቈልዑ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ዀነ ማሕበረ-ሰባት ዘቕርብዎ መደባት ... ዘኣመሰሉ'ዮም።

ብተወሳኺ ኣብ ጊዜ ልደት ዝቐርቡ በብዓይነቶም መግብታትን ዶልሽታትን ሃነን'ዮም ዘብሉ። እምብዛ ስለ ዝበዝሕ ዝበልዖ ስኢኑ ዝጐሓፈሉ እዋን ኣሎ።

ልደት ፈረንጂ ብኻልእ ጽቡቕ ሸነኹ'ውን ክንርእዮ ንኽእል። ብጊዜ ልደት መንፈስ ወድሰብ ክልወጥ ይርአ'ዩ ምባል ጌጋ ኣይኰነን። ሰብ ንሓድሕዱ "ርሑስ ልደት" እናበለ ብፍሕሽው ገጽ ሰላምታ ክለዋወጥ ምርኣይ ልሙድ'ዩ።

ሰላምታ ምልዉዋጥ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ጥቕስታት ዝሓዘሉ ካርድታት ምልዉዋጥ ልሙድ'ዩ። ብዓቢኡ ህያባት ክለዋወጡ ምርኣይ ነቲ ባህሊ ብቐረባ ንዘይፈልጦ ሰብ ክድንጽዎ ይኽእል'ዩ።

ኣበዓዕላ ልደት ብፍላይ ንቈልዑ ኣዝዩ ይምስጦምን የሳትፎምን፤ ዳርጋ ቀዳማይ ኣትኵሮ ልደት ኣብ ቈልዑ'ዩ። ኣቦ-ልደት ኣብ ድሮ-ልደት ህያባት ሒዙ በቲ ኣብ ዝባን ገዛ ዝርከብ መውጽእ-ትኪ ኣትዩ ነቶም ቈልዑ ህያባት ኣብ ትሕቲ ጽሕዲ ገዲፉሎም ይዀይድ ዚብል ጽዉጽዋይ ብልቢ ይከታተሉዎ ኢዮም።

እቲ ክሙጐስ ዝግብኦ ሸነኻት በዓላት ልደት ጽቡቕ ድልየትን ሕያውነትን ልግስናን ዝነግሰሉ እዋን ስለ ዝዀነ'ዩ።

ሰባት ስራሕና ኢሎም ህያባት ክዕድጉን ብብልጭልጭ ዝብል ወረቐት ክጥቕልሉን ንቀረባ ቤተ-ሰቦምን ፈተውቶምን ክዕድሉን ምርኣይ ንመንፈስ ልደት ሰፍ'ዩ ዘብሎ።

ቢሊ ግራሃም ዝተባህለ ፍሉጥ መምህር ሃይማኖት ክርስትና ነቲ ናይ ህያባት ምልውዋጥ ካብ መጽሓፍ ቅዱስ ከም ዝምንጩ ይገልጾ። ኢየሱስ ሕጻን ምስ ተወልደ ካብ ርሑቕ ቦታ ብኮኾብ ምብራቕ ተመሪሖም ዝመጹ ሰለስተ ሰብኣ-ሰገል ንቤተልሄም (ኢየሱስ ዝተወልደሉ ቦታ) ከይዶም ኢድ ድሕሪ ምንሳእ ህያባት (ወርቅን ዕጣንን ከርበን) ከም ዝሃቡዎ የዘንቱ።

ኣብ መብዝሕትኦም ምዕራባውያን ሃገራት ልደት ብምትእኽኻብ ስድራ-ቤት ይግለጽ'ዩ። ሽዑ ዝዝውተር መግቢ ካብ ሃገር-ንሃገር ይፈላለ'ኳ እንተዀነ ሰባት ነናቶም ባህሊ ልደተ-ልደት ከዘውትሩ ምርኣይ ንቡር'ዩ። ንኣብነት ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ ፎርኖ ዝተጠብሰ ታኪን ሓቢርካ ምብላዕ ልሙድ'ዩ።

ከምቲ ልዕል ኢልና ዝገለጽናዮ፡ እቲ ሕብረተ-ሰብ ኣብ ክቢ ቈልዑ ብምዕሳል ዘሰላስልዎ ስርሓት ብዙሕ'ዩ። ኩሎም ተመሃሮ፡ ብሕልፊ ተመሃሮ መባእታ፡ ምስ ልደት ዝተኣሳሰር ስርሓት ክሰርሑ ዝቕንይሉ ወቕቲ ስለ ዝኾነ ንመንፈስ ልደት ከብዕልዎ ይርኣዩ።

ሽዑ ዝመሃርዎም ዛንታታት ልደት፡ ዝሰርሑዎም ህያባት ልደት፡ ዝሳተፍዎ ተዋስኦ ልደት፡ ዝመሃርዎም መዛሙር ልደት፡ ንድኻታት ዘዋጽእዎ ሓገዝ፡ ንስ ስድራ-ቤቶምን ማሕበረሰቦምን ዘተኣሳስሩ ስርሓትን ንቕሓትን ምዕዛብ ንልቢ ተዓዛቢ ዘረስርሱ ምዃኖም ብተደጋጋሚ ኣብ ሚድያታት ዝስማዕ ሓቂ'ዩ።

ልደት ኣብ ቈልዑ ጥራይ ተሓጺሩ ከይተረፈ ኣብ ዓበይቲ'ውን ዘኸተሎ ሓድሽ ባህልታት'ውን ይርአ'ዩ። ንኣብነት ሰራሕተኛታት ኣብ ፈቐድኡ ኣብያተ ስራሕ ናይ ልደት ድግስ ከካይዱ ይርአ'ዩ። ናይ ልደት ድግሳት፡ ብሓፈሻዊ ኣዘራርባ፡ ኣብ ዕንደራን ሳዕስዒትን ዳንኬራን መስተን ስለ ዘድህብ ምስ መንፈስ ልደት ይተኣሳሰር'ዩ ክበሃል የሸግር።

Image copyright Getty Images

ቅይረት ልደት

ኣበዓዕላ ልደት ምስ ወለዶታት እናተቐየረ ብምምጽኡ ግን ናይ ሕጂ መልክዑ ከም ናይ ቀደም ከም ዘይኰነ ብተደጋጋሚ ኣብ ጋዜጣታት ዓለም ይንገር'ዩ።

ናይ ቁጠባ ተመራመርቲ ከም ዝብልዎ፡ ልደት ክኣቱ እኹል ሓጎስን ባህታን'ኳ ሒዙ ይምጻእ ተጋጫዊ ስምዒታት ሒዙ ካብ ምምጻእ ኣይተረፎን። ልደት ሃልኪ ፍቕሪ ዘይኰነስ ሃልኪ ነገራት ኣተኣታትዩ ይርአ።

ልደት፡ ካብ መንፈሳዊ እቲ ባህላውን ንግዳውን ሸነኹ ይዓቢ። እቲ ኣውራ ዘዛርብ ሸነኻት ልደት፡ ኣከባብርኡ ካብ መንፈሳውነት ርሒቑ ብዓለማውነት ብምዕብላሉ ጥራይ ዘይኰነስ እቲ ቝጠባዊ ረብሓ (consumerism) ኣዝዩ ዓቢ ስለ ዝዀነ'ዩ ክበሃል ይከኣል። መብዝሕትኦም ምስ ልደት ዝተኣሳሰሩ ምንቅስቓሳት ምስ ንግዲ ዝተኣሳሰሩ ብምዃኖም ስነ-ቑጠበኛታት ብተደጋጋሚ ዝገልጽዎ ሓቂ'ዩ።

እቲ ንግዳዊ ሸነኽ ልደት ኣገዳሲ ዝዀነሉ ምኽንያት ሸቃጦ ብዝያዳ ዝርብሕሉ ክፍለ-ዓመት ብምዃኑ'ዩ። ኣብ እዋን ልደት መሸጣ ኣቑሑት ብዘገርም ኣገባብ ክብ ይብል፣ ህዝቢ ልደት ንከብዕሉ ዝዕድግዎ ህያባት፡ ስልማት፡ ዝጠልቡዎም ቀረባት ... ወዘተ. ጠገለ ምስኣኑ ዓመተ-ዓመት ኣብ ጋዜጣታት ከም ሓተታ ይቐርብ'ዩ።

ልደት ካብ ናይ እዋን ምሃብን ምቕባልን (ፍቕርን ህያብን) ሓሊፉ እዋን ጐሓፍ ምዃኑ ኩሉ ኣብ ምዕራባውያን ሃገራት ዝነብር ሰብ ዝምስክረሉ ሓቂ'ዩ።

ኣብ ጊዜ ልደት ዝፍጠር ኩምራ ጎሓፍ ዓቐን የብሉን - ብልጭልጭ ዝብል ወረቐት (ንመጠቕለሊ ህያብ)፡ መትሓዝ ህያባት ዝኸውን ባኮታት፡ ብሚልዮናት ዝቑረጹ ጽሕድታት፡ ዘይተኣደነ ዝኽሸን ናይ ልደት መግብታት (እኳ ድኣ ፍርቁ ንዝጓሓፍ)… ወዘተ. ብግቡእ እንተ ዝትመን ንሰማዒኡ የደንጹ።

ሞያተኛታት ኣካባቢ ከም ዝገልጹዎ ኣብ እዋን ልደት እቲ ዝበዝሐ ኩምራ ጎሓፍ ከም ዝፍጠር በቲ ዘውጽእዎ ስታቲስቲካ ክንርዳእ ንኽእል። ንኣብነት፡ ኤንቪሮ-ወይስት ዝተብሃለ ጓሓፍ ዝእክብን ዘጽንዕን ማሕበር ሎምዘበን ኣብ ዘውጽኦ ጽብጻቡ ...

  • ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ ቅነ ልደት ብጶስታ ዝልኣኹ ናይ ልደት ካርድታትን ባኮታትን ማዕረ 150 ሚልዮን ክበጽሑ'ዮም።
  • 83 ትርብዒት ኪሎ-ሜትር ዝስፍሓቱ መሬት ዝኸድን (ዳርጋ ፍርቂ ኣዲስ ኣበባ ንበሎ) መጠቕለሊ ወረቐት ክጐሓፍ'ዩ።
  • 125 ሺሕ ቶን ዝኽብደቱ ናይ ፕላስቲክ ጎሓፍ ክድርበ'ዩ (ልዕሊ 20,000 ሚዛን ሓረምዝ ንበሎ)።
  • ሽዱሽተ ሚልዮን ጽሕድታት ክቝረጹ'ዮም።
  • ኩሉ-ኹለን፡ 20 ሺሕ ቶን ዝኽብደተን ታኪን ክሕረዳ'የን።

እዚ ጸብጻብ ንዓዲ እንግሊዝ ጥራይ ዘርኢ ዀይኑ ኣብ ሕ.መ.ኣ.፡ እቲ ዝዓበየ ጕሓፍ ዝፍጠረሉ ሃገር፡ ክሳብ ክንደይ ዝኣክል ኩምራ ጓሓፍ ከም ዝፍጠር ምግማቱ ኣየሸግርን።

Image copyright AFP

በጅኡ ልደትና

ዓውደ-ኣዋርሕ ኤርትራን ኢትዮጵያን ፍልይ ስለ ዝብል - ኣብ እምነት ኦርቶዶክስያዊ ተዋህዶ ዝተመርኮሰ ኮይኑ - ልደት ኣብ 7 ጥሪ ኢዩ ዝበዓል። እዚ ማለት ጾመ-ነብያት ምስ ሓለፈ እዩ ልደት ዝበዓል።

ሕጂ ድኣ እቲ ባህሊ እናሃሰሰ ይኸይድ ኣሎ'ምበር፡ ሰብ ጻዕዳ (ኽዳን ሓበሻ) ተኸዲኑ'ዩ ንቤት-ክርስትያን ለይቲ ምድሪ ዝኸይድ።

ኣብ ልደት መዓልቲ እቶም ርኹባት ስድራ-ቤት በጊዕ ወይ ጤል ይሓርዱ፡ ኣብ ገሊኡ ኸኣ ደርሆ ይሕረድ። ካብቲ ርኹብ እቲ ድኻ ብተዓጻጻፊ ስለዝበዝሕ ግን እቲ ኣገላልጻ ልደት ደረት ዘለዎ ክኸውን እቲ ሕብረተሰብ ይምህር እዩ።

እቲ ዛዕባ ልደት-ፈረንጂ ስለ ዝዀነ ኣብ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንሕጂ ከነተኩር ኣየድልን። እቲ ፍልልይ ኣበዓዕላ ልደት ሃገርናን ፈረንጅን ግን ምፍላጡ ኣገዳሲ'ዩ።

ፈረንጂ ክሳብ ክንድዚ ዝኣክል ጓሓፍ ብምፍጣሮም ግን ንኣፍሪቃውያን ለኪሞምና ክንብል ንኽእል'ዶ?

ስለዚ፡ ልደትና ልክዕ ከምቲ ምሳሌና ዝገልጾ-ሳእንና ማዕረ እግርና-ስለ ዝኾነ ክንሕበነሉ ይግባእ።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት