ዩኒቨርሲቲ መቐለ ካብ ዘመረቖም ሓኻይም ብጸብለልታ ወርቂ መዳልያ ዝወሰደት ዶክተር ጸጋ

ዶክተር ጸጋ ኣብ ስነስርዓት ምረቓ እናተሸለመት Image copyright PR College of Health Science MU

ዶክተር ጸጋ ተምሃሪት ራብዓይ ክፍሊ እንሃለወት ብሒሳብ (ቁፍሪ) ንፍዕቲ፤ ብቋንቋ ግን ድኽም ዝበለት ምንባራ ትዝክር። ኣምሓርኛ ኣይትሰምዕን፤ እንግሊዝኛ'ውን ኣብ ራብዓይ ክፍሊ'ያ ምንባብ ጀሚራ።

ኣብ ራብዓይ ክፍሊ ሓደ ንፉዕ ወዲተባዕታይ ቀዳማይ ደረጃ ሒዙ ይሽለም፤ ንሳ ካልአይቲ ትወፅእ። ካልአይቲ ምውፃኣ ጥራይ እንተይኰነስ፡ ውፅኢታ ካብቲ ናይቲ ቀዳማይ ዝወፅአ ኣዝዩ ዝተሓተ እዩ ነይሩ።

እቲ ቈልዓ ካብ 'ዩኒት' (ካብ ሰለስቲኦም ክፍልታት) ካብ ኩሎም ተምሃሮ በሊፁ ይዕወት።

ብኣንፃሩ፡ ኣብ ካልእ ክፍሊ ዝነበሩ ተምሃሮ ድማ ሓንቲ ጓልኣንስተይቲ ንወዲተባዕታይ ንሕንጢጥ በሊፃ ቀዳመይቲ ኰይና ትሽለም።

ሓደ መዓልቲ ናብ ድኳን ተላኢኻ ኣብ ዝኸደትሉ እዋን፡ ሰባት እንትዛረቡ ብሕሹኽታ ትሰምዕ። እቲ በዓል ድኳን፡ "ኣታ ጓልነስተይቲ ቀዲማትካ" ይብሎ። እቲ ቈልዓ ትቕብል ኣቢሉ "ጓልነስተይቲ እንድያ ደሓን ቀስ እናበልኩ ክቕድማ እየ" በለ።

'ካልእ እንትሕመ ምእንተ ባዕልኻ ኢኻ ትሰምዕ'፤ ዋላ ቃል ብቓል ንዓኣ ኣይኹን። ጓለንስተይቲ ብምዃና ግና ነታ ዘረባ ኣብ ኩርምታ ቀርቂራ ሒዛታ ከደት።

ፀጋ ሓጐስ፤ ጓል 25 ምልምልቲ መንእሰይ፡ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣብ ትሕቲ ኮሌጅ ሳይንስ ጥዕና ጥሪ 2/2012 ካብ ዘመረቖም 238 ሓካይም ፀብለልታ ብምሓዝ ወርቂ መዳልያ ተሸሊማ።

"ነቲ ዘሀለኸኒ ወዲ ብጣዕሚ እየ ዘመስግኖ"

ፀጋ ኣብ ወረዳ ሰሓርቲ ሳምረ ሓዱሽ ዓዲ ኣብ ዝበሃል ገጠር ተወሊዳ፤ ኣብ ከተማ ሳምረ ዓብያ። ወለዳ ሓረስቶት ስለዝዀኑ ብፃህያይን ጐልጓልን ዝላደየት ጓል ህርኩታት ሓረስቶት እያ።

ናብታ ድርኩዅት ዛንታ ንመለስ።

Image copyright PR College of Health Science MU

ሻውዓይ ክፍሊ ምስ በፀሐት ምስቲ ዝተመከሐ ወዲተባዕታይ ኣብ ሓደ ክፍሊ ይራኸቡ።

"ብድሕሪኡ ኣይደቀስ፤ ሓቂ ንምዝራብ ኣብ ልዕሊ ኣወዳት ፅልኢት የብለይን፤ ንምንታይ ወዲ ይቕድመኒ እውን ኣይብልን። ግን እቲ ወዲ ንሱ ምዃኑ ምስፈለጥኩ፡ ሕልሙ ክጋሃድ የብሉን ዝብል ሕራነ ሓዲሩኒ" ትብል ጸጋ።

"ኣነ ካብቲ ክፍሊ ቐዳመይቲ ወፂኤ፤ እቲ ወዲ ሳልሳይ ወፂኡ፤ እቲ ቀዳማይ ዝውፅእ ዝነበረ ንፉዕ ቈልዓ'ውን እናሰነፈ ኸይዱ ኣነ በሊፀዮ። ካብኡ ንደሓር እንተፅዒረ ክሳኸዐለይ ከምዝኽእል እምበር ጓል ምዃነይ ንምዕዋትን ምስናፍን ምኽንያት ከምዘይኸውን ብተግባር ተማሂረ።

"እምበርከ ጓል ኰይነስ ክነፍዕ ድየ ዝብል ስግኣት ስዒረዮ። ነቲ ዘሀለኸኒ ወዲ ብጣዕሚ እየ ዘመስግኖ" ብምባል ኣብ ዕድመ ቈልዕነታ ንዘጓነፋ ዘይትርስዖ ኣጋጣሚ ህይወት ትገልፅ።

ኣብቲ ስድራ ሰለስተ ኣዋልድን ሰለስተ ኣወዳትን እዮም ዘለዉ፤ ብፍላይ ወላዲኣ ኣብ ማዕርነት ዝኣምኑ ብምዃኖም ስራሕ ጓልን ወዲን ኢሎም ከይፈላለዩ፡ ማዕረ ምስቶም ደቂተባዕትዮ ሓብሒቦም ከምዘዕበይዋ ትዛረብ።

ፀጋ ጎርዞ ጓል ኰይና ጎና ጎኒ ትምህርታ ንወለዳ እናሓገዘት ዝዓበየት ጓል ውርዙያት ሓረስቶት እያ። መወዳእታ ወርሒ ሰነ ቤት ትምህርቲ ምስ ተዓፀወ፡ ወጋሕታ ድግድጊት ዓጢቓ ናብ ግራት ትወፍር፥ ትጉልጉል፣ ትኹስኩስን ትፅህይን።

Image copyright DR. TSEGA

ምሸት ንምሸቱ፡ ካብ ገጠር ጣብያ ሓዱሽ ዓዲ፡ መንገዲ ሓደ ሰዓት ናብ ከተማ ሳምረ ዕንፀይቲ ፀይራ ትምለስ። ገዛ ተመሊሳ ድማ ብሒቝ ትለውስ፣ መጐጐ ኣጕዳ እንጀራ ትስንክት፣ ፀብሒ ሰሪሓ ቡን ተፍልሕ፤ ብድሕሪኡ ናብ መፅናዕቲ ትኣቱ።

"ሕዚ ተመሊሰ እንትሓስቦ፡ ፅቡቕ እዩ ነይሩ፤ ዝተፃበበ ግዜ እዩ ነይሩኒ። ክነምሺ ኣይፍቀደልናን፤ ገዛና በዓል ሓንቲ ክፍሊ እያ፤ ስድራ ክድቅሱ እንተዀይኖም መብራህቲ ክትጠፍእ ኣለዋ፤ ከንብብ እንተዀይነ ቀትሪ ስራሕ ገዛ ምስ ወገንኩ ናብ ቤተ ንባብ ከይደ እየ ዘፅንዕ" ክትብል ንሕሉፋ ተልዕል።

"ሓደ ሓደ ግዜ ቤት ትምህርቲ እዮም ፀዊዖምና ኢለ ኣመኽንየ ናብ ቤተ ንባብ ከይደ የፅንዕ። ኣብታ ዝተፃበበት ግዜ ኣንቢበ ክዕወት ምኽኣለይ ዓብዪ ነገር እዩ፤ ይገርመካ፡ እቲ ዘንብቦ ዝነበርኩ ክሳብ ሕዚ ኣይርስዖምን" ብምባል ዘሕለፈቶም ማሕለኻታት ትዝክር።

ደሓር ናብ ዩኒቨርሲቲ ኣትያ ሕክምና ክተፅንዕ ምስ ጀመረት እቲ ናይ ትማሊ ፅንዓታ መልዐሊን መትብዕን ኰይኑ ጠቒምዋ። 'ቀደም እኳ ክንደይ ተፃቢበ ብድሆታት ሰጊረ ዝተዓወትኩስ ኣብዚ ግዳ እንታይ ኰይነ እየ ዝሰንፍ?' ዝብል ኒሕ ሓዲርዋ።

ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ምስኣ ዝተመሃሩ ቈልዑ፡ ፅቡቕ ተሓብሒቦም ዝዓበዩ፣ ኣብ ዕፁው ቤት ትምህርቲ ዝተምሃሩ ተወሳኺ ኣብ ገዛ መምህር ተመዲብሎም ዝተሓገዙ፣ ናይ ናብራ ጭንቂ ዘይብሎም፣ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ተዘይመሃሩ እኳስ ብናይ ወለዶም ገንዝባዊ ሓገዝ ክሰርሑ ዝኽእሉ እዮም።

ንሳ ነዚ ክትርኢ እንክላ እሞ ድማ ተመሊሳ ዝዓበይትሉ ባይታ ዘኪራ ዝያዳ ስነ ልቦናዊ ትብዓት ክትስንቕ ክምዝኻኣለት ትገልፅ።

ካልእስ ይትረፍ ምስ መማህርታ ከውግዓ እንከለዋ፡ ንሳ እንጀራ ሰንኪታ ፀብሒ ደርሆ ሰሪሓ ንኣዲኣ ከምትሕግዝ ክትገልፀለን እንከላ "ከመይ ገይርኪ ክኢልክዮ?" ዝብላ ደቀንስትዮ ሪኣ ትድንግፅ ምንባራ እውን ትዝክር። ብፀገማት ተፈቲና፡ ብውሕልና ተፀሪባ ምዕባያ ዓብዪ ዕድሎት ምዃኑ ኣይትርስዕን።

Image copyright DR. TSEGA

ዶክተር ፀጋ ዝዓበየትሉ ከባቢ ኣድላይነት ሓኪምን ሕክምናን ናይ ሞትን ሕውየትን ዝዀነሉ ከባቢ መሬት ትግራይ እዩ።

ንሓኪም ፍሉይ ክብሪን ቦታን ይወሃቦ። ብፍላይ ብትምህርቱ ፀብለልታ ኣርእዩ ዝሽለም ተምሃራይ እንተተረኺቡ "ኰይኑዎ ዶክተር ክኸውን እዩ" ይበሃል። ስለዚ ወለዳ "ዛጓልና ዶክተር ክትኰኒ ኢኺ" ይብልዋ ነበሩ።

ሓኪም ጭንቅኻ ሰሚዑ ትሕቲ ፈጣሪ ምሕረት ሂቡ ዝሰድድ ተባሂሉ ኣብ ዝኣምን ማሕበረሰብ እያ ዓብያ።

እንተ ንሳ ኣብ ዕድመ ቁልዕነታ ፓይለት ክትክውን ድልየት ክምዝነበራ እያ ትገልፅ። ደሓር ምስ ዓበየት እያ መፃኢ መዕለቢኣ ክተለሊ ዝኻኣለት።

'ጓልኣንስትየቲ ሓኪም ዘላ ኣይመስለንን ነይሩ'

"ክሳብ ሻምናይ ክፍሊ ዝበፅሕ፡ ጓልኣንስትየቲ ዶክተር ዘላ ኣይመስለንን ነይሩ። ዶክተር እከለ ትበሃል ጓል ሰሚዕ ኣይፈልጥን። ንነርስ ሲስተር እንትብሉ ስለዝሰምዕ ዝነበርኩ፡ ንጓል ሲስተር፡ ንወዲ ዶክተር ዝበሃል እመስለኒ ነይሩ። ስለ'ዚ ሓኪም ክኸውን እየ ኢለ ዘይምሕሳበይስ ኣይገርመንን" ክትብል ትዛረብ።

Image copyright DR. TSEGA

ዶክተር ፀጋ ሓጐስ፡ ደጊም ገፃ ናብቲ ሓሊፋቶ ዝመፅአት ቦታን ህዝብን ትገብር ኣላ። ሕክምና ኣብ ተፅንዕሉ ዝነበረት እኳስ ኣብ መበል ሻብዓይ ዓመት፡ ኣብ ዝነበራ ተግባራዊ ልምምድ ናብ ሳምረ ወሪዳ ነይራ።

ኣብ ሳምረ ኣብ ዝተኸፈተ መባእታዊ ሆስፒታል ተመዲባ ብምኻድ ሓጊዛ እያ። ምስ ተመረቐት እንታይ ዓይነት ስራሕ ከምትሰርሕ ብተግባር ንምርኣይ ከምዝኸደት ትገልፅ።

"ናብ ስፍሕ ዝበለ ቦታ እንተኸይደ ንዓይ ዝመሃረሉን ዝጠቕመንን ክኸውን ይኽእል እዩ፤ እቲ ዝመፃእኻሉ ፃዕሪ ንመንኣሰይ መምሀሪ ክኸውን እንተተደልዩን፡ እሞ ድማ ውሽጣዊ ደስታ ክህልወካ ዝኽእልን ግን ናብቲ ዝነበርልሉ ሕብረተሰብ ከይድካ ክተገልግል ኣለካ" ዝብል ፅኑዕ እምነት ኣለዋ።

ዶክተር ፀጋ ብዝላዓለ ውፅኢት ስለዝተመረቐት ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ላዕለዋይ ሕክምና ዓይደር ናይ ምምዳብ ዕድላ ሰፊሕ እዩ።

ድሕሪ ሕዚ ኣብ ዝህልዋ ቀፃሊ ሕክምናዊ ትምህርቲ ድማ 'ራድዮሎጂ' ክተፅንዕ መዲባ ኣላ። ራድዮሎጂ ብዘመናዊ መሳርሒ ተደጊፉ ዝካየድ ዓይነት ሕክምናዊ ምርመራ ምዃኑ ይፍለጥ።

ናብ ዝለዓለ ብርኪ ዘሰጋግራ ትምህርቲ ዋላ እንተወሰኸት ንሳምረ ግን ኣይትርስዕን።

"ካብቲ ዝዓበኻሉ ከባቢ ወፂኡ ተማሂሩ ተመሊሱ ከገልግለካ እንተሎ በቲ ማሕብረሰብ ተኣማንነት እውን የሕድር እዩ። ንኸምዚ ኸማይ ደቂ ገባር እውን መለዓዓሊ ክኸውን ይኽእል እዩ። ከምቲ ኣነ ጓለንስትይቲ ዶክተር ብዘይምርኣየይ ብስሩ ዘላ ዘይመስለኒ ዝነበረ፤ ደጊም ኣነ ናብቲ ከባቢ እተኸይደ ከምቲ ናተይ ዝነበረ ኣተሓሳስባ ኣይፍጠርን፤ ንዓይ እንተሪኦም ይከኣል እዩ ዝብል እምነት ከሕድሩ ይኽእሉ" ዝብል ትስፍው ሓሳብ ኣለዋ።

ኣብ መቐለ ዩኒቨርሲቲ ክፍሊ ትምህርቲ ሳይንስ ሕክምና ካብ ዝመሃሩ ሓካይም ደቀንስትዮ ብውፅኢት ፀብለልታ የርእያ ኣለዋ። ቅድሚ ዝተወሰነ ዓመታት ዶክተር መስቀሉ፤ ዓሚ ድማ ዶክተር ኪዳን፤ ሎሚ ዓመት ድማ ዶክተር ፀጋ ልዑል ውፅኢት ብምምዝጋብ ወርቂ መዳልያ ተሸሊመን።

ዶክተር ፀጋ እቲ ግዜ ንደቀንስትዮ ዝጥዕም ዘበን እዩ ንጠቐመሉ ዝብል መልእኽቲ ኣለዋ።

"እቲ ዝሓለፈ ግዜ ኣወዳት ዝዓብለልሉ እዩ ነይሩ፤ እንተ ሎሚ ግና ግዜ ማዕርነት እዩ ዝብል እምነት ኣለኒ። ካብዚ ዝበለፀ ግዜ ኣይንረክብን። በቲ ፍሉይ ድጋፍ ንደቀንስትዮ ዝብል ዝትግበር ዘሎ መምርሒ፡ ንሕና ተረባሕቲ ኢና" ክትብል ተረድእ።

ወሲኻ ድማ "እቲ ድጋፍ ማዕረ ምዃንና ምስ ተረጋገፀ ጠጠው ከብል እዩ። ስለ'ዚ እቲ ዕድል ሎሚ ኢና ክንጥቀመሉ ዘለና። ኣብዚ ሕዚ ዘለና ኣዋልድ ካብተን ቅድሚ ሎሚ ዝፅዕራ ዝነበራ ዝተፈለየ ሓለፋ ኣለና። ነቲ ዝግበረልና ዘሎ ሓገዝ ዘይምጥቃም ግን ከም ሓጥያት እዩ ዝቑፀር" ብምባል ትምሕፀን።

ሓደ ወዲ ተባዕታይ ተዓዊቱ ተባሂሉ ካብ ዝዝመረሉ፡ ጓልኣንስትየቲ ክትዕወት እንከላ ኣብቲ ሕብረተሰብ ፍሉይ ክብሪን ቦታን ይርከብ ስለዘሎ፡ እዚ ከም ሓደ ዓብዪ ፀጋ ንጠቐመሉ ትብል ዶክተር ፀጋ።

ተወሳኺ ዛንታ