“ረጊፅክዮ ዘለኺ መሬት መቓብር ውላድኪ ምዃኑ እንተትፈልጥስ እንታይ ኰን ምበልኪ”

Image copyright Melkam kiros
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣብ ሽረ እንዳስላሰ ዝርከብ ሓወልቲ ሜጀር ጀነራል ሓየሎም ኣርኣያ

ጀነራል ሓየሎም ኣርኣያ ብኣንደበት በዓልቲ ቤቱ ከመይ ይግለፅ። ተጋዳሊት ኣልጋነሽ መለስ መበል 45 ዓመት ልደት ህወሓት ክተኽብር ኣብ መቐለ ኢያ ዘላ። ግርማይ ገብሩ፡ ጋሻ ቢቢሲ ክትከውን ዓዲምዋ'ሎ።ነቲ መሪር እሞ ድማ ህይወት ዝምንጥል ኵናት እውን መሃንዲስ ኣለዎ። ጅማት ፈልዩ ኣንጉዕ ዘምክኽ ኣነ እየ ዝበለ ተኳሲ እውን ይውለድ። ኣብቲ ኣነ ክሓልፍ ንስኻ ፅናሕ ብምባል ናብ ሓዊ ጠኒኖም ንምእታው ዝዳፍእሉ ዝነበሩ ዘበን እዩ።

ኣብ ዓውዲ ውግእ፡ ቅድሚ ግጥም ብስሙ ጥራሕ ዘርዕድ፡ ቁምጣ ስረ ዝመለሰ፡ በዓል ተሪር ኣፍንጫ ደልዳላ ተዋጋኣይ ሓየሎም ዝበሃል ፍጥረት ተወሊዱ። ኣብቲ እዋን ስጋ ብፆት ኢልካ ዝመሓለሉ ዘበን፡ ኣብቲ ደቂ ኣዳመ ሄዋን ሞት ዝመናጠልሉ ወቕቲ፡ ሓየሎም ኣርኣያ ቅዲ -ኵናት ኣብ ሑፃ ስኢሉ ዘምህር፡ ኣብ እዋን ምህጃም ዝናብ ጠያይት እናተኻዕወ ንቕድሚት ዝግስግስ ተባዕ ዕባይ ገድሊ ከምዝነበረ ብጾቱ የዘንትውሉ።

ንኩናት ብጥበቡን ክእለቱን ብዓወት ዘጠናቕቕ፡ ብሰራዊት ዝፍቶን ዝኽበርን ሰብ ነይሩ ሓየሎም። ጸላእቱ እውን፡ ንኵናት ብጥበብ ብቘረፃ ዘጠናቕቕ ንጸላእቱ ከም ጥሪት ዓጊቱ ዝኹብኩብ ምትሃተኛ ኢሎምዎ። ባዕሎም መራሕቲ ሰራዊት ደርግ ከይተረፈ፡ ኣሰር ውሃ ሒዞም እንተውግዑ ዛንትኡ ከም ፅውፅዋይ ሚለኑ ሃህ ኢልካ ክሳብ ዝስማዕ ኣዘንትዮምሉ። ቅድሚ ሞት ሸውዓተ ሻብ ዝቐትል ሓየሎም ዝበሃል ዘጨንቕ ስም ኣብ ርእሶም ሰፈረ።

ጎደናታት መቐለ፡ ኣብ ቅነ ለካቲት

“ሓየሎም ይሙት” ኢሉ ዝምሕል ጀነራል ሰዓረ መኮነን መን'ዩ?

ዳህሳስ ብረታዊ ተጋድሎ ህወሓት

ወዲ ሓፍቱ ብርሃነ መስቀል፡ ኣብ መትከሉ ሓመድ እንትድበ፡ ዓባይ ሓፍቱ ኣብ ገንበሩ ደው ኢላ፡ ወደይ ከ እንትትብሎ፡ "ረጊፅክዮ ዘለኺ መሬት መቓብር ውላድኪ ምዃና እንተትፈልጥስ እንታይ ኰን ምበልኪ" ብምባል ብልቡ ተዛሪቡ ንሓፍቱ ዝሰነየ ቀባፅ ምዃኑ ኣንገረ።እዚ ሰብ'ዚ ኣብ ታሪኽ ህወሓት ፍሉይ ስፍራ ኣለዎ። ርህሩህን ተባዕን ተሰምዩ፤ኵናት መሪሑ ብምዕዋት ዘይርብርብ፡ ኣካላቱ ብጓህሪ ዓረራት ሚሒ መሲሉ፡ ንሞት ዝሰዓረ ኣዳም ተባሂሉ ብዓወት መሰስ በለ።

ናይ ምስሊ መግለጺ በዓልቲ ቤት ሓየሎም ኣርኣያ ተጋዳሊት ኣልጋይነሽ መለስ

ሓየሎም ኣርሓ ኣዳም ሰራዊት ህወሓት

ኣብ ዘይወዓልዎ ኣንፃር ደርግ ተንኰል ትኣልሙ ነይርኩም፤ ብደውና ክትቀብሩና ኣፍራዛ ኣብሊሕዅም መቓብርና ኣብ ዋላኻ ግራት ኣዕሚቝኩም ኩዒትኩም ዝተብሃሉ ሰባት፡ ኣብ ካርሸሊ ቤት ማእሰርቲ መቐለ ተዳጕኖም ነበሩ። ፀሓይ ብዝፀደቐት ቁፅሪ ናብ መርሸንቲ እናተፀውዑ ነታ ዓለም ብላሽ ይሰናበቱ ነበሩ። ነዞም ተረፍ ሞት ካብ ጓጓ ደርግ ንምንጋፍ ሊቃውንቲ ኵናት ድቃስ ስኢኖም ሜላ መሃዙ። ሓየሎም ክሳብ ናብ መስመር ሰራዊት ደርግ ዝርከብሉ ከባቢ ብምእታው መንገዲን ጓል መንገድን ኣፅነዐ። ፍሉይ ኩማንዶ እውን ኣሰልጠነ።

ምስ ብፆቱ ነቲ ስርሒት ኣብ ሑፃ ስኢሉ ወደአ። ኣብ ውድቕቲ ለይቲ 1300 እሱራት ብፀልማት ደርገፍ እናበለ ናብ ሓራ መሬት ኣውፂኡ ሓርነቶም ኣወጀ። እዚ ኹሉ ዝኸውን ዘሎ ብ1978 ዓ.ም እዩ።

ብድሕሪኡ ሓየሎም ኣርሓ ኣዳም ሰራዊት ህወሓት ኰይኑ፡ ኣብ ኵናት እውን ቀላሳይ ጐብለል ኰነ። እንትብል እንትብል ሜጄር ጀነራል ዝበሃል ቈፅሊ ማዕረግ ኣብ ማእገሩ ረጊጉ። ስሙ ኣብ ምድሪ ሃገረ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ልቢ ብዙሓት ሰፈረ።

ወለዲ ራያ ዓዘቦ ዘዝተጠነሰ ቈልዓ ሓየሎም ዝብል ስም ንምሃብ ተሃንጠዉ። ሎሚ ልዕሊ 900 መናእሰይ ራያ ሓየሎም ኢልካዮም ኩሎም ቈላሕ ይብሉ። ኣብ ሓደ እዋን እውን ኩሎም እቶም ስሙ ዝወሰዱ ቖልዑ ተጸዊዖም ኣብ ቅርዓት ተሰሊፎም ነይሮም።

እሞኸ! እዚ ሰብ'ዚ ብኣንደበት በዓልት እንዳኡ ከመይ ይግለፅ። ሓየሎም ኣብ ውሻጠ ቤቱ'ኸ ጅግና ድዩ? ዛጊድ ዘይተነግረሉ ዛንታ ይህልዎ ዶ? ንተጋዳሊት ኣልጋነሽ ትምልስ።ኣልጋነሽን ሓየሎምን፡ ውድብ ህወሓት፡ ተጋደልቲ ካብ ደጊም ሓዳር ግበሩ ኢላ ምስ ኣወጀት ብ1978 ዓ.ም በዂሪ ሓዳር ዝመሰሱ፡ ደሓር ክሳብ ብሞት ዝፍለያ ኣብ ሓንቲ ንእዲ ዝደቀሱ ኣሚናት እዮም።

ሓየሎም መን እዩ? ንዝብል ብዙሓት ተዛሪቦምሉ እዮም። መጽሓፍቲ እውን ተደሪሶም፤ፊልም ተሰሪሑ፤ ውሩያት ዘየምቲ ብልሳኖም ገሊፆምዎ እዮም። ኣንደበት ኣልጋነሽ ከ እንታይ ይብል?"ለዋህ፤ቤተሰቡ ዘኽብር፣ ሓዳሩ ዘኽብር፣ ፅቡቕ ሰብ፤ ፅቡቕ ኣቦ ንደቁ፣ ናይ ብሓቂ ፅቡቕ ሰብኣይ ንበዓልቲ ቤቱ፣ ኣብ ደገ ኣብ ስርሑ ውፉይን ጅግናን እዩ፤ ኣብ ገዛ ድማ ንቤተሰቡ ርህሩህ፤ ሓላፍነት ዝስመዖ ሰብ እዩ ነይሩ" በለት ኣልጋነሽ።

ብዙሓት ሰባት ሓየሎም ኣካላት ኵናት ከመይ ከምዝብጣሕ ኣንተርቲሩ ዝፈልጥን ዝኽእልን ከምዝዀነ እዮም ዝዛረብሉ። ካልእ ኸ እንታይ ክእለት ኣለዎ ኢልካ ምስ ትሓትት ካልእ ትሰምዕ። ሓየሎም ሙዚቃ ምሒር ስለዝፈቱ ባህ እንተይልዎ ይደርፍ፤ ምግቢ ሰሪሑ ይቕርብ፤ ክምቲ ኣልጋነሽ ትገልፆ "ዕቡይ ኣይኰነን" ንደቁ ዝሓፅብ፣ ዝኸድን፣ ምስቲ ኹሉ ዝተሰከሞ ሓላፍነት ንስድርኡ እውን ግዜ ዝህብ ሓላይን ሓብሓብን ምንብሩ ነጊራትኒ።

ናይ ምስሊ መግለጺ ሓየሎም ኣርኣያ ምስ በዓልቲ ቤቱ ተጋዳሊት ኣልጋነሽ መለስ ኣብ ደጀና

ኣልጋነሽ ልዕሊ ኹሉ ወላ እኳ በዓል ቤታ ኣብ ዝሓፀረ እዋን ብሞት እንተተፈለያ፡ ክሳብ እዛ ሎም ዓልቲ ብዛዕብኡ ሕማቕ ነገር ሰሚዓ ኣይትፈልጥን፤ እኳደኣስ ክብራን ኩርዓታን ዘበርኽ መዓልታዊ ከም መዝሙር ዝደጋገም ዛንታ ጅግንነቱ ብምስምዓ ዘልኣለማዊ ሓበንን መንፈስን ከምዝሰነቐት ትገልፅ።

ሓየሎም ቅድሚ 24 ዓመታት ለካቲት 6 ምሸት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ፕሮፌሰር እንድሪያስ እሼቴ መስተ ሒዞም ይፃወቱ ነበሩ። ኣብ መንጉኡ ኣብቲ ገዛ ምስ ዝነበረ ሓደ ሰብኣይ፡ ሓደን ክልተ ይበሃሃሉ። እቲ ወዲ ንደገ መሰስ ኢሉ ተፀናትዩ ድሕሪ ምፅናሕ፡ ዳሓን ሕደሩታ ኢሎም ወፂኦም ክኸዱ እንትብሉ ብረምታ ሽጉጥ ንሓደ ጅግና ቀተለ። ንምንታይ ቀቲልዎ ብዙሕን ውሑድን እዩ ዝዝረብ። በቲ በለ በዚ ሓየሎም ካብ መጋርያ ሓዊ ኵናት ወፂኡ፡ ብኢድ ሰብ ኣብ ጐደና ኣዲስ ኣበባ ተቐቲሉ።

ኣብ ዓውደ ኵናት ኣንጻር ወላዲኣ ዝተዋግአት ተጋዳሊት

"ሕጊ ገበርቲ ሰናይ ብሰንከይ ዝወጽአ ይመስለኒ" ተጋዳሊት ኣረጋሽ ኣዳነ

እዋን ዘይሰዓሮ ዝኽሪ ቓልሲ

ኣልጋነሽን ሓየሎምን ክልተ ቈልዑ እዮም ወሊዶም። ዳኒኤልን ብርሃነመስቀልን ይበሃሉ። ክልቲኦም ብስም ስውኣት ተጋደልቲ እዮም ተሰይሞም። ብስም ስውእ ዳኒኤል ጅፍዒት ዝተሰየመ ቦኽሪ ወዱ ዳኒኤል {ስውእ ተጋዳላይ ዳኒኤል ጅፍዒት ካብቶም ኣብ መፈለምታ ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ 17 ዓመታት መስዋእቲ ዝኸፈለ ብጻይ ሓየሎም} ኮይኑ እቲ ኻልአዋይ ወዱ ብርሃነ መስቀል ድማ ብስም ስውእ ወዲ ዓባይ ሓፍቱ ብርሃነ መስቀል ። ዳኒኤል ምስ ጓል ጀነራል ጻድቃን ገብረትንሳኤ ተመርዕዩ ክልተ ቈልዑ ወሊዶም ይንብሩ ኣለዉ። ብርሃነመስቀል እውን ተሓፅዩ'ሎ።

ኣልጋነሽ ድሕሪ ሞት ሓየሎም ደቃ ሒዛ ናብ ኣመሪካ ብምኻድ ንዝተወሰኑ ዓመታት ኣብ ኒውዮርክን ዋሽንግተን ዲሲን ደቃ ኣዕብያን ኣምሂራን። ናብ ኢትዮጵያ ካብ ዝምለሱ ዓመትን መንፈቕን ገይሮም። ዳኒኤል ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ንግዲ ወፊሩ ይሰርሕ'ሎ። ብርሃነመሰቀል ናብ ትግራይ ብምምፃእ፡ ኣብ መቐለ "ብራኸ ትግራይ" ዝሰየሞ ቤት ምግብን መስተን ከፊቱ ስራሕ ጀሚሩ'ሎ።

ናይ ምስሊ መግለጺ ሜጀር ጀነራል ሓየሎም ኣርኣያ

ንሓየሎም ዝረኸበቶ ዝመስልዋ እዋናትሓየሎም ብኢድ ሰብ ካብ ዝቕተል 24 ዓመታት ይገብር። ብርሃነመስቀል ወዱ፡ ሓየሎም እንትመውት ዳኒኤል ወዲ ትሽዓተ፡ ብርሃነመስቀል ድማ ወዲ ክልተ ዓመት ነይሮም። ኣልጋነሽ በዓል ቤታ ንዓኣን ንደቁን ንእሽተይ ግዜ እንተዝፀንሐላ መቸስ ክንደይ እኳ ፅቡቕ ምዀነ ግን ድማ ንብዓታ ቋፂራ፤ ኩሉ ኣብ ከብዳ ፀይራ ትነብር ኣላ።

"ሓንቲ ሓበላ ዘይርከቦ፤ ፅቡቕ ሰብ፤ኣገላቢጥካ ሕማቕ ዘይትረኽበሉ ሰብ ምንባሩ፡ ንዓይን ንደቁን ፅቡቕ ክብሪ ይስመዐና። ኩልግዜ ክንለምዶ ዘይንኽእል ሓዘን ኣሎ፤ ውሽጥኻ ይጉዳእ፤ እዚ ኹሉ ግዜ ኣብ ከርተት ኣሕሊፍዎስ ንእሽተይ እኳ እንተዝፀንሕ፡ ደቁ ንእሽተይ ኣዕብይዎም እንተዝዀን እየ ዝብል" ብምባል ነቲ ካብ ገፃ ክውሕዝ ዝህንደድ ፃዕዳ ንብዓት ስና ነኺሳ ትገትኦ።

ዓሚ መሓመድ ዝበሃል ቅምጥ ኢሉ ንሓየሎም ዝመስል ብዓፋር ገፅ ቅልቅል በለ፤ ወዲ ሓየሎም እዩ ተባሂሉ ኣብ ማሕበራዊ መራኸብቲ ሓፋሽ ከምዝተበተነ ርኢና። ኣልጋነሽ እውን ካብ ኣመሪካ ምስ ተመለሰት ነቲ ወረ ከምዝሰመዐቶ ትዝክር። ብዛዕባ መሓመድ ኰን እንታይ ትብል? "ኣነ ደስ እብለኒ፤ ደቂና ካልእ ሓው ክረኽቡ ኣዝዩ ደስ ይብለኒ፤ ንቃል ዓለም ኣይኰንኩን ዝዛረብ፤ ሓየሎም 10 እንዶ'ሞ ወሊዱ ኣይምዀነን ደስ እዩ ዝብለኒ፤መቕረብኩዎ፤ ግን ገና ኣይተፋለጥክዎን፤ድዩ ወላስ ኣይኰነን እውን ዝፈልጦ የብለይን። ምኽንያቱ ካልኦት እውን ኣለዉ ደቂ ሓየሎም ኢና ዝብሉ።

ብኻልእ ገፅ ዝዋቐዐኒ ነገር ግን ኣሎ። ሓየሎም ብፍፁም ኣይሓብአንን እዩ ነይሩ። ኩሉ ዝገበሮ ነገር ይነግረኒ ነይሩ። ብግልፂ ኢና ነውግዕ ነይርና'ሞ ኣይውገዐንን። ኰይኑ ግና ሓዎም እንተዀይኑ ናይ ብሓቂ ደስ ይብለኒ። ኣነ ተጋዳሊት እየ፤ ኣደ እውን እየ። ስለ'ዚ ዘራኽበኒ ሰብ እንድሕር ሃልዩ እንተዝላለዮ ደስ ይብለኒ" ብምባል ማዕሮ ክንደይ ሕጉስቲ ምዃና ገሊፃትለይ።

ብስም ሓየሎም ዝተሰመዩ ብዙሓት ትካላት ኣለዉ፤ ሓወልቱ እውን ኣብ እንዳስላሰ ሽረን ኣብ ዓዲ ነብርኢድን ብተመሳሳሊ ኣብ ካልኦት ከባብታት ተሃኒፁ ኣሎ። ብስም ሓየሎም ዝፅውዑ 900 ዝዀኑ ኣብ ራያ ዝርከቡ ቈልዑ ምህላዎም ግን ንኣልጋነሽ ዝያዳ ፍሉይ ፍናን ይስመዓ። "ኣብ ዝኸድኩዎ ሓየሎም ዝበሃል ቈልዓ ክሰምዕ እንተለኹ ንባዕሉ ዝረኸብክዎ እዩ ዝመስለኒ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሓደ ሓየሎም ዝበሃል ኣምሓራይ ረኺበ፤ ስምካ ብኸመይ ኣውፂኦምልካ ኢለዮ፤ ሓየሎም ዝበሃል ውሩይ ጅግና ስለዝነበረ ብናቱ እዩ ኣውፂኦምለይ ኢሉኒ። ሰላም እብሎ መን ምዃነይ ግን ኣይነገርክዎን።

ናይ ምስሊ መግለጺ ሜጀር ጀነራል ሓየሎም ኣርኣያ ዝዓበየሉ መረባ ትግራይ ዓዲ ነብሪኢድ

ስለ'ዚ ሓየሎም ዝብል ስም ክውረስ ምኽኣሉ ንባዕሉ ዓብዪ ነገር እዩ። ኩላትና ኣይነንብርን፤ስም እዩ ዝተርፍ" ኣልጋነሽ ድሕሪ ሞት ሓየሎም ሓዳር ኣይገበረትን፤ ክልቲኦም ደቃ ክተዕቢ ከቢድ ፈተና ኰይንዋ ንኹሉ ፀይራ ደቃ ብፅቡቕ ኣዕብያቶም። ብርግፅ በይነይ እየ ኣዕብየዮም ኢላ እውን ኣይትጃሃርን።

ኣሕዋት፣ቤተሰብ፣ኩሉ እቲ ህዝቢ ዝህባ ዝነበረ ሓቦ ፍናን ክስመዓ ከምዝኸኣለ ብኣንደበታ ትገልፅ። ደቃ ድማ ከም ኣብኦም ጀጋኑ እኳ ደኣስ "ንኣብኦም ዝመስሉ ቈልዑ ስለዝረኸብኩ ንቕድሚት እውን ንዐኦም ምሕብሓብ እዩ ዝረኣየኒ" ኢላ።

ፍጥረት ሰብ ታሪኽ ክሰርሕ እዩ ኣብዛ ምድሪ ዝነብር፤ ሓየሎም ብፅሒቱ ፈፂሙ ሓሊፉ። ተጋዳሊት ኣልጋነሽ እውን ሓንቲ ካብቶም ነባራት ተጋደልቲ ህወሓት ኢያ። ኣብ 1970 ዓ.ም ንሜዳ ወሪዳ ሓፂር ስረ መሊሳ ተጋዲላ። በዂሪ ህይወት ምስ ወዲ ኣዳም ምስ ሓየሎም መሲሳ፤ ግን ኣብ ሓፂር ተዀሊፋ።

ነገር ተጋዳሊት ደቃ ክተዕቢ ድግድጊት ዓጢቓ ናብ ካልእ መዳይ ባሕሪ ቃልሲ ኣተወት። ኣብ ዝኣተወቶም ዓውዲ ምግዳል ተዓዊታ እንሄ ደቃ ኣብ ፅቡቕ ደረጃ ኣብፂሓ፤ደቂ ደቃ ስዒማ። ገና ድማ ብርሃን ደቂ ደቃ ክትርኢ ተመዓዱ ኣላ።

ትጥቀምሉ ዘለኹም መሳርሒ ኣይተቐበሎን።
"ሓየሎም ዋላ ሓንቲ ሓበላ ዘይትረኽበሉ ምሩጽ ተጋዳላይ'ዩ ነይሩ" በዓልቲ ቤቱ

ተመሳሳሊ ዛዕባታት