ዛንታ ኣብነታውያን ደቂ ኣንስትዮ ዓለምና

ጸለውቲ ደቂ-ኣንስትዮ ዓለምና

ኣብ 2019፡ ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ከባቢኣን ይኹና ብዓለም ደረጃ ዴሞክራሲ ኣብ ምንጋስን መሰል-ደቂ ሰባት ኣብ ምኽባር ዝተጻወትኦ ተራን መሪሕነትን ብቐሊሉ ዝርኣ ኣይኮነን።

ብዙሓት ደቂ-ኣንስትዮ ብትብዓትን ተጻዋርነትን ነቲ ኣብ መዓልታዊ ህይወተን ዝገጥመን ኣደራዕ ሰጊረን፡ ኣብ ቁጠባዊ ዕብየትን ፖለቲካዊ ለውጢ ኣብ ምምጻእን፡ ኣድልዎ ኣንጻር ደቂ-ኣንስትዮ ደው ክብልን መሪሕ ተራ ተጻዊተን እየን።

ቢቢሲ ድማ ገለ ካብተን ኣብ ዓለምና ብዙሕ እጃም ዘበርከታ ደቂ-ኣንስትዮ ዘንትኣን ሒዝልኩም መጺኡ'ሎ።

ፕረሸስ ኣዳምስ፡ በዓል ልሂት ባሌ

መግለጺ ስእሊ,

ፕረሸስ ኣዳምስ

ፕረሽስ ኣዳምስ፡ ግዜ ቁልዕነታ ኣብ ገዛኣ እናሳዕሰዓት እያ ኣሕሊፋቶ። ነዚ ዘስተውዓለት ኣዲኣ ድማ ተልሂት ክትመሃር ኣመዝጊባታ።

ኣብ ኣብ ካናዳ፤ ሞናኮ ከምኡ'ውን ኣብ ሩስያ ኣብ ዝርከባ ብሉጽ ኣብያተ-ትምህርቲ ድማ ተማሂራ።

ኣብ 2017፡ ኣብ ሃገራዊ ማሕበር ሳዕሳዕቲ ባለ ዓዲ እንግሊዝ ተጸምቢራ። ኣብቲ ዓመት ነቲ ውድድር ክትዕወተሉ ኪኢላ።

ንሳ፡ ብዛዕባ ተቐባልነት ናይቲ ተለሃይቲ ዝለብስዎ ሸጥ ዝበለ ክዳን፡ ክዝረበሉ ዝገበረት'ያ።

"ኣብ መጻኢ ብዙሓት ሰባት ኣብ ስነ-ጥበብ ክሳተፉ ድልየተይን ተስፋይን እዩ። ብዙሓት ሰባት ድማ ከምቲ ዝድለ ሓጎስ፤ ናጽነት ከምኡ'ውን ምሉእነት ክረኽቡሉ እምነ" ትብል።

ፓረቪና ኣሃንጋር፡ ተሓላቒት-መሰል ደቂ-ሰባት ኣብ ካሽሚር

ፓራቪና ከም "ጎብለል ካሽሚር" እያ ትፍለጥ። ኣብ 1990፡ ኣብ ዞባ ካሽሚር ኣብ ዝተላዕለ ናዕቢ ወዳ ኣብዚ ኣትዩ ከይተባህለ ተሰዊሩ።

ንሱ ካብቶም ክሳብ ሕጂ ተሰዊሮም ዘለዉ ኣሽሓት ሓደ እዩ። ፓራቪና፡ ሓደ ማሕበር ናይቶም ደቆም ዝጠፍኡ ስድራቤታት ኣቑማ ትርከብ።

ፓራቪና፡ ክሳብ ሕጂ ካብ ዝጠፍእ 30 ዓመት ዘቑጸረ ወዳ ካብ ምድላይ ዓዲ ኣይወዓለትን።

"ምጥፋእ ወደይ ዘስዓበለይ ጓሂ፣ ጭንቀትን ሓዘንን፡ ብዝያዳ ንፍትሒ ክሰርሕን ነዛ ዓለም ዝሓሸት መንበሪት ንኽገብራ ከምኡ'ውን ብዝያዳ ድማ ንደቂ-ኣንስትዮ ኣርኣያ ክኽውን እደሊ"።

ፒየራ ኣጀሎ፡ ኢጣልያዊት ፖለቲከኛ

ኣብ ዓዲ ጥልያን ከም መናፍስቲ እያ እትፍለጥ።

ንሳ፡ ካብ ማፍያ ናይ ዓዲ ጥልያን ብዝመጽአ ምፍርራሕ ገጻ ተሸፊና እያ ንባይቶ እታ ሃገር ተዓዊታ።

ኣብ 2018፡ ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ ምስ ተዓወተት ገጻ ንህዝቢ ቀሊዓቶ።

ፒየራ ኣጀሎ፡ ጓል 14 ዓመት እንከላ ንወዲ ሓደ ማፍያ ክትምርዖ ከም ዝተገደደትን፡ ነዚ ተሞኩሮ ተጠቒማ ድማ፡ ንመሰላት ፖሊስን ቆልዑትን ትሕለቕ።

"እቲ ሓቂ ክነብር እዩ" ድማ ትብል

ኣላኖውድ ኣልሻረኽ

ዶክተር ኣላናውድ ኣልሻረኽ፡ ኣባል ናይቶም ጀመርቲ 'ኣቦልሽ 153 ካምፐይን' ዝብል፡ ንሕጊ "ናይ ክብረት ቅትለት" ('honour killing') ሃገረ ኩዌት ንኽእለ ዝሰርሑ ዝነበሩ እያ።

ንሳ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ንማዕርነት ምስ ዝሰርሓ ትካላት እትሰርሕ ኮይና፡ ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ብምቅላሳ ናይ መጀመርታ ናይ 'ፍራንስስ ናሽናል ኦፍ መሪት' ተሸላሚት ጓል ኩዌት ንምዃን በቂዓ።

"ስልጠና ምሃብን ሓላፍነት ምስካምን ንናይ ጽባሕ መራሕቲ ደቂ ኣንስትዮ፡ እቲ ዋና ኣብ ኩዌት ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ኩሉ እዚ ዞባ፡ ኣብ ቀረባ መጻኢ ተመሓዩሹ ክርእዮ እየ እቲ ዝዓበየ ዝሰርሓሉ ዘለኹ ጉዳይ"።

ማርዋ ኣል-ሳቡኒ

ኣብ ሆምስ ሶርያ ኲናት ምስ ተወልዐ፡ ኣርክቴክት (ነዳፊት) ማርዋ ኣል ሳቡኒ ካብ መበቆል ዓዳ ኣይወጽእን'የ በለት።

ንሳ፡ ነቲ ግዜ እቲ ዘንጸባርቕ መጽሓፍ ብምጽሓፍ ሰኒዳ። ብዘይካ'ዚ፡ ንዝተፈላለዩ ጉጅለታትን ብሄራትን ፍልልያቶም ኣጽቢቦም ብሓንሳብ ክነብሩ ይሕግዞም ዝበለቶ ስእሊ ምህናጽ መጻኢት ናይታ ዝዓነወት ዞባ ባባ ዓምር ብምስኣል ውጥን ኣውጺኣ።

ማርዋ እቲ እንኮ ኣብ ዓለምና ዝርከብ ናይ ኣርክቴክቸር (ንድፋዊ) ዜናታት ብዓረብ ኣብ ምሃብ ዘተኮረ መርበብ ሓበሬታ እተካይድን፡ ተሸላሚት ንባህልን ምዕባለን ቀዳምነት ሂቦም ነዊሕ ጠሚቶም ዕዉት ስራሕ ንዝዓመሙ ሰባት ዝወሃብ 'ፕሪንስ ካላውስ ኣዋርድ' ጓል ኣንስተይቲ እያ።

"ብዘይ ዓዲ መጻኢ የልቦን። እኹል ንቕሓት ኣተኣታቲኻ፡ ሰባት ኣብቲ ናትና እዩ ዝብልዎ ቦታ መዕቆቢ ሰሪሖም ምንባር እዩ ተስፋይ። በዚ ስራሕ እዚ መብዛሕትኦም ጸገማት ናይ ግዜና ክጎድሉ ይኽእሉ እዮም ምባል ምግናን ኣይኮነን" ብዝብል ኣበሃህልኣ ትፍለጥ።

ሪዳ ኣል ቱቡሊ

ሪዳ ኣል ቱቡሊ ሓንቲ ካብተን ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ንማዕርነት ዝሰርሓ እያ። እንተኾነ ንሳ፡ ነዚ ኣብቲ ኲናት ዝካየደሉ ዞባ ኮይና እያ እትገብሮ።

'ቱገዘር ዊ ብዩልድ ኢት' ዝብል ትካል ብምጥያስ ደቂ-ኣንስትዮ ጸገማት ሊብያ ኣብ ምፍታሕ ክዋስኣ ተተባብዕ።

ንሊቢያ ጠሚቶም ኣብ 2018 ኣብ ጀኔቭ ኣብ ዝተኻየዱ ዋዕላታት ኣኼባ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት መንግስታት፡ ንደቂ ኣንስትዮ ኣብ ግምት ዘየእተዉ ምንባሮም ሓቢራ።

ፕሮፈሰር ዩኒቨርስቲ ሪዳ ኣል ቱቡሊ፡ ምርቕቲ ናይ ዓለምለኻዊ ሕጊ ሰብኣዊ መሰላት እያ።

ታባታ ኣማራል

ታባታን ኣማራል፡ ሓንቲ ካብተን ኣባላት ባይቶ ብራዚል ኮይና፡ ኣብዚ ዓመት ንሚኒስትር ትምህርቲ እታ ሃገር ብሕቶ ክተጻድፎ ከላ ዘርኢ ምስሊ ብምዝርጋሑ ትኹረት ብዙሓት ገዚኣ።

ብፕረስ "ኣለክሳንድርያ ኦካዝዮ-ኮርተዝ ብራዚል" ተባሂላ እትፍለጥ ጓል 25 ዓመት ታባህ፡ ኣብቲ ኣቦኣ ብወልፊ ሓሺሽ ዝሞተላ ኣብ ወሰናስን ከተማ ሳኦ ፓሎ እያ ዓብያ።

ብትምህርታ ንፍዕትን ውፍይትን ስለ ዝነበረት፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሃርቫርድ ናጻ ዕድል ትምህርቲ ብምርካብ ብፖለቲካል ሳይንስን ኣስትሮ ፊዚክስን ተመሪቓ።

ከም ሓንቲ ኣባል ባይቶ፡ ትምህርቲ፣ ምኽባር መሰላት ደቂ ኣንስትዮን ፖለቲካዊ መሃዝነትን ትኹረት እትገብረሎም ኣጀንዳታት'ዮም።

"እቲ ዝዓበየ ተስፋይ፡ ንማዕረ መሰላትን ማዕረ ዕድላትን ደቂ ኣንስትዮ ብራዚል ኣቶኲርና ብምስራሕ፡ ሕልሚ መጻኢ ትውልዲ ደቂ ኣንስትዮ ብራዚል ደረት ኣልቦ ምግባር'ዩ" ትብል።

ያሊትዛ ኣፓሪቾ

ያሊትዛ ኣፓሪቾ፡ መጀመርታ መምህር መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ንምዃን'ያ ሰልጢና።

ንሓፍታ ናይ ተዋስኦ መርመራ ክትወስድ ኣሰኒያታ ኣብ ዝኸደትሉ እዋን ግን ከም ተዋሳኢትን መራሒትን ናይታ ተዓዋቲት 'ኣልፎንሶ ኩዋሮንስ ኦስካር ዊነንግ ፊልም ሮማን' ኮይና ዓዪያ።

ኣብቲ ዝተዋህባ ተራ ናይ መጅመርያ ሜክሲካዊት መበቆል ዘለዋ ብልጽቲ ተዋሳኢት (ቤስት ኣክትረስ ኦስካር) ተባሂላ ተሓጽያ።

ኣብዚ እዋን፡ ተሓላቒት መዓርነት ጾታን መሰል ደቀሰባትን ክመኡ'ውን ትካላዊ ውሕስነት ሰራሕተኛታት ደቂ ሃገራን ኮይና ትንቀሳቀስ ኣላ።

"ዕላማይ፡ ደቂ ኣንስትዮ ጾታዊ ማዕርነተን ክጎናጸፋ ምግባር'ዩ። ልክዕ ከም ደቂ ተባዕትዮ ሓደ ዓይነት መሰልን ዕድልን ኣለና። ኣብ ስራሕ ቦታ ክፍሊትና ፍትሓዊ ዝኾነሉን፡ ነቲ እንህቦ ኣገልግሎት ከኣ ንከሓሰሉን ጽቡቅ መንጠሪ ባይታ ክኸውን እዩ"።

ዳይና ኣሽ

ኣብ ሊባኖስ ተወሊዳ ኣብ ኣሜሪካ ዝዓበየት ገጣሚት ዳይና ኣሽ፡ ጓል 16 ዓመት ኮይና ንቤሩት ኣብ ዝተመለሰትሉ እዋን፡ ጾትኣ ክትሓብእ ስለ ዝተነግራ ብጣዕሚ ደንጽይዋ።

ስለዚ ዳይና ኣሽ ንስነ-ጥበበኛታት፣ ጎስጎስትን ከምኡ'ውን ንደቂ -ኣንስትዮን ዝተፈላለየ ናይ ጾታ መንነት ዘለዎም (ኤል.ጂ.ቢ.ቲ.ክዩው.ኣይ +) ዘገልግል 'ሄቨን ፎር ኣርቲስትስ' ዝብል ትካል መስሪታ።

ነቶም ንሓደጋ ዝተቓልዑ ሰባት ከኣ ኣብኡ ክነብሩን ተመኩሮን ክለዋወጡ ተተባብዖም።

"ናጻነትሲ ንሕና እንሓቶ ነገር ጥራሕ ኣይኮነን፤ እንታይ ድኣ እንውንኖ ነገር ውን እዩ"።