ኢንዶኔዢያ፡ ካብ ቦምባ ምስራሕ ናብ ምስባኽ ሰላም

ዓሊ ፋውዚ ኣብ ቤት ማእሰርቲ

"ክኢላ ምፍራይ ቦንባ እየ። ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ደቒቕ ድማ ቦንባ ክሰርሕ እኽእል"።

ዓሊ ፋውዚ፡ ኣውራ ኣባል ምስ ኣልቃዒዳ ርክብ ኣለዎ ዝበሃል ዕጡቕ ጉጅለ ጃማህ ኢስላሚያህ እዩ ነይሩ።

እዚ ጉጅለ፡ ብ2002 ኣብ ኢንዶኖዢያ ንዝተፈጸመን ምኽንያት ሞት ልዕሊ 200 ሰባት ዝኾነን ኣዝዩ ዝኸፍአ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ እዩ።

"ኣሕዋተይ'ዮም ነዚ መጥቃዕቲ ቦንባ ፈጺሞምዎ። በጻሕቲ ዓዲ ኣብ ዘዘውትርዋ ደሴት ዝተፈጸመ ከቢድ መጥቃዕቲ ቦንባ እዩ ነይሩ" ይብል።

እዚ ጉጅለ፡ ኣብ ኢንዶኖዢያ ዝተፈላለዩ መጥቃዕታት ይፍጽም ነይሩ። እዚኦም ኣብ ኤምባሲታትን ሆቴላትን ዝፍጸሙ ዝነበሩ'ዮም።

ሕዚ ግን፡ ዓሊ ፋውዚ ዕላምኡ ካልእ እዩ።

ኣብ ደቡብ ኤስያ ንዝንቀሳቐስ ዕጡቕ ጉጅለ ንዝምልምሉ ሰባት ብምቅላስ፡ ካብ ከምዚኦም ዝበሉ ጉጅለታት ዝወጽኡ ሰባት ድማ ሓድሽ ህይወት ክጅምሩ ይሕግዝ ኣሎ።

"ሰባት ናብ ጉጅለታት ሽበራ ክጽምበሩ ክትምልምል ቀሊል'ዩ። ስቕ ኢልካ ንስምዒቶም ዝኩርኩሕ ነገር ምስ እትነግሮም ብዙሓት ይስዕቡኻ። ግን ድማ ካብዚ ኣተሓሳስባ ራዕዲ ከተውጽኦም ብዙሕ ግዜ ይወስደካ" ይብል።

እዚ ክገብር እንከሎ፡ በብዙሕ ምፍርራሓት እዩ ዝበጽሖ።

"ኣብ ልዕለይ ዝበጽሕ ምፍርራሕ ቀሊል ኣይኮነን። ናይ ቃል ጥራሕ ዘይኮነ ብሞት'ዮም ዘፈራርሑኒ። ግን እቲ ትኽክል ዝኾነ ነገር'የ ዝሰርሕ ዘለኹ ኢለ ስለ ዝኣምን ኣይፈርሕን። ከምዚ እናሰራሕኹ ክመውት ድልዊ'የ"።

ኣብ ኣፍጋኒስታን፣ ቦስኒያን ፍልስጤምን ዘሎ ኲናት ዘውርዶ ዘሎ ዕንወት፡ ምስ መሓዙቱ ኮይኑ ብምስሊ ኣብ ቴሌፎኑ ይርእዮ ነይሩ።

ዓሊ ፋውዝን ኣሕዋቱን፡ ናብ ዕጡቓት ጉጅለታት ክጽምበሩ ዝገበሮም ድማ፡ እዚ ብኻልኦት ሃገራት ዝፍጸም ኲናት ምዃኑ ይዛረብ።

"እዞም ኣብ ልዕሊ ንጹሃት ዜጋታት ዝፍጸሙ ኣረመናዊ መጥቃዕታት ብቪድዮ ተሳኢሉ ንርኢ ነይርና። ኣስላም ካብዚ ዝበጽሖም ዘሎ በደል ከድሕኖም ኣለኒ ኢለ። ንእስነት ስለ ዘሎ፡ ብርሱን ወነ ተመሊሰ ነቶም መጥቃዕቲ ዝፍጽሙ ዘለው ክቃለሶም ኣለኒ ኢለ"።

ኣሕዋቱ፡ ኣብ ኣፍጋኒስታን ናብ ዘሎ ሙጃሂደን ክጽምበሩ ከለው፤ ዓሊ ፋውዚ ኣብ ደቡብ ፊሊፒንስ ናብ ዝንቀሳቐስ ዕጡቕ ጉጅለ ኣትዩ።

"ኣብዚ እናተቓለስኩ ክመውት ተመንየ፤ ኩል ግዜ እናሞትኩ እየ ዝሓስብ። ኣብ ሞንጎ ቓልሲ እንተሞይተ ብቐጥታ ናብ መንግስተ ሰማያት ከይደ ምስ መላእኽቲ ከም ዝራኸብ እየ ዝኣምን ነይረ። ኩል ግዜ ንሱ'ዮም ዝነግሩና ነይሮም" ይብል ዓሊ።

ምንጪ ስእሊ, Getty Images

መግለጺ ስእሊ,

ኣብ 2002 ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ 202 ሰባት ቐቲሉ

ኣሕዋቱ ካብ ኣፍጋኒስታን ምስ ተመለሱ፡ ነቲ ኣብ ወጻኢ ሃገር ዝተመሃሩዎ ኩሉ ናብ ተግባር ከውዕሉዎ ጀሚሮም።

ብጥቅምቲ 2002፡ ብርክት ዝበሉ ዓለምለኻዊ በጻሕቲ ዓዲ ኣብ ዝርከብሉ ደሴት ኣብ ዘለው ናይ ለይታዊ ተልሂት ገዛውቲ መጥቃዕቲ ቦንባ ፈጺሞም።

"ነቲ መጥቃዕቲ ብቴሌቪዠን ምስ ረኣኹዎ፡ ሰንቢደ። ብዙሓት ሰባት'ዮም ሞይቶም" ይብል ፋውዚ።

ክልቲኦም ኣሕዋቱ ሽዑ ክሞቱ ከለው፡ እቲ ሓደ ናይ ሞት ፍርዲ ተፈሪዱዎ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ይርከብ።

ኣብቲ መጥቃዕቲ ኣይተሳተፍኩን ዝብል ዓሊ ፋውዚ፡ ንሰለስተ ዓመት ተኣሲሩ። ሽዑ'ያ ህይወቱ ተኣምራዊ ብዝኾነ መልክዑ ካብ ሓደ ጫፍ ናብቲ ካልእ ጫፍ ዝተቐየረት።

"ፖሊስ ሰብኣዊ ኣተሓሕዛ'ዮም ሒዞምኒ፤ እንተዘሳቕዩኒ ነይሮም ድሕረይ ዝህሉ ሸውዓተ ትውልዲ ንመንግስቲ ኢንዶኖዢያ እናተቓወመ ክነብር ነይሩ'ዩ። ፖሊስ ሰይጣን መሲሉ ስለ ዝስመዓኒ ብጣዕሚ'የ ዝጸልኦም ነይረ። ከምኡ ኢና ተማሂርና። እቲ ሓቂ ግን ከምኡ ኣይጸንሐንን። ሽዑ፡ ኩሉ ኣተሓሳስባይ ተቐይሩ"።

ግዳያት እቲ ኣሕዋቱ ዝፈጸሙዎ መጥቃዕቲ ቦንባ'ውን ረኺቡዎም'ዩ።

"በኽየ። በሰላ እቲ ዝፈጸምናዮ መጥቃዕቲ ክሓስቦ ከለኹ ልበይ ደምዩ። ነዚ'የ ወኪል ኲናት ካብ ምዃን ወተሃደር ሰላም ክኸውን ኣለኒ ኢለ ወሲነ"።

መግለጺ ስእሊ,

ግዳይ እቲ መጥቃዕቲ ቦንባ ዝኾነ ኢዋን ትምህርቲ እናሃበ

ዓሊ ፋውዚ፡ ኣብ 2016 ሰባት ካብ ጥሩፍነት ንምውጻእ 'ማእከል ሰላም' ዝሰመዮ ፕሮጀክት ህንጸት ሰላምን ምምላስ ናብ ኣሸበርቲ ጉጅለታት ዝጽምበሩ ሰባትን ጀሚሩ።

ኣብዚ፡ ግዳያት መጥቃዕታት ቦንባ፣ ፖሊስን ካልኦትን ሰባትን ተራኺቦም ናይ ተሞኩሮ ልውውጥ ይገብሩ።

ዛንታ ግዳይ መጥቃዕቲ ቦንባ ዝኾነ ሰብ ክሰምዑ ከለው ብንብዓት ይሕጸቡ፤ ውሽጦም ይደሚ፣ ይቖስል።

ወዲ 33 ዓመት ዙሊያ ማሄንድራ፡ ቆልዓ እንከሎ ወላዲ ኣቡኡ ተኣሲሩ፣ ሞት ፍርዲ ተፈሪዱዎ ጸኒሑ ድማ ብምኽንያት መጥቃዕቲ ቦንባ ባሊ ክቕተል ተፈሪዱ።

ማሄንድራ፡ ኣብዚ ዓሊ ፋውዚ ዘጣየሶ ማሕበር ተረኺቡ ንኽልተ ግዳያት እዚ መጥቃዕቲ ቦንባ ረኺቡ ይቕሬታ ሓቲቱዎም'ዩ።

"ኣነ ስለ ዝተጋገኹ ዘይኮነ፡ ኣቦይ ብዝፈጸሞ ገበን ግን ይቕሬታ ክብል ኣለኒ። ስልኡ ይቕሬታ ክሓትት ሓላፍነት ኣለኒ" ይብል።

መግለጺ ስእሊ,

ዙሊያ፡ ኣቡኡ መጥቃዕቲ ቦንባ ባሊ ፈጺሙ ክእሰር ደሓር ድማ ክቕተል እንከሎ ወዲ 16 ዓመት ነይሩ

ማሄንድራ ንርእሱ ተቐይሩ እዩ።

"ኣቦይ ምስ ተቐተለ ሕነ ክፈዲ ደልየ ነይረ። ቦንባ ከመይ ከም ዝስራሕ ክመሃር ደልየ'የ። ዓሊ ፋውዝን ዓሊ ኢሞርን ምስ ረኸቡኩዎም ግን፡ ዝሓስቦ ዝነበርኩ ጌጋ ምዃኑ ተረዲአ። ድሓር፡ ካልኦት ኣሸበርቲ ንክቕይር ናብቲ ዝጀመሩዎ ፕሮጀክት ተጸምቢረ" ይብል።

ሕዚ ናብ ዘለወሉ ኣተሓሳስባ ንክመጽእ ብዙሕ ግዜ ከም ዝወሰደሉ ይዛረብ። ግን ድማ ኣቦ ሓደ ቆልዓ እዩ።

ስለ ዝኾነ፡ "ወደይ ኣነ ዝሓለፍኩዎ ህይወት ክሓልፍ ኣይደልን። ኣሰር ኣቦይ እንተስዒበ፡ ወደይ ተነጽሎ ክገጥሞ እዩ። እቲ ትኽክለኛ ጅሃድ ንደቅኻ ጽቡቕ መርኣያ ክትኸውን ከም ዘለካ እዩ ዝምህር" ኢሉ።

ግን ድማ፡ ብዙሓት ምስ ኣሸባሪ ጉጅለ ዳዕሽ ርክብ ዘለዎም ኣብ ማሊዥያ ናብ ዘለው ዕጡቓት ጉጅለታት ኣትዮም'ዮም።

"ሰባት ከምዚ ዓይነት ኣንፈት ዝመርጽሉ ብዙሕ ምኽንያት ኣሎ። ቑጠባዊ ዓቕሚ፣ ክሰርሑዎ ዝኽእሉ ነገር ዘይምህላዩ፣ ዝመሃሩዎን ዝጸልዎምን ነገር ኩሉ፡ ናብኡ ይደፍኦም"።

ዓሊ ፋውዚ፡ ነዚ ነገር ንምቅላስ ምስ ፖሊስ ብምትሕብባር እዩ ዝሰርሕ። ግን ድማ፡ ካብ ህዝቢ እምነት ዝስእነሎም መዓልታት ውሑዳት ኣይኮኑን።

"እምነት ዘይብለይ'ዩ ዝመስሎም። ብማሕበራዊ ሚዲያ ኾነ ብቴሌፎን መጥቃዕትን ምፍርራሕን ይበጽሐኒ'ዩ። ካብ 2016 ምሳይ ካብ ዝሰርሑ 98 ሰባት እቶም ክልተ ካብ ቤት ማእሰርቲ ምስ ወጽኡ፡ ብቐጥታ ናብቲ ዕጡቕ ጉጅለ ከይዶም። ናይ ሰባት ስምዒትን ኣተሓሳስባን ክተሕዊ ክትጽዕር ከለኻ ቀሊል ኣይኮነን። ትኽክለኛ መድሓኒት ክንህቦም ኣለና" ይብል።

ሱማሮኖ፡ ካብቶም ሰመሚሩሉ ዝቐየሮም መናእሰይ ሓደ እዩ። ድሕሪ መጥቃዕቲ ቦንባ ባሊ፡ ኣብ ሓደ በረኻ ናይ ዕጡቕ ጉጅለ ጄማህ ኢስላሚያህ ዝኾነ ኣጽዋር ሒዙ እዩ ረኺቡዎ።

ንሰለስተ ዓመት ተኣሲሩ ምስ ወጽአ፡ ዓሊ ፋውዚ ንኡሽቶ ናይ ንግዲ ስራሕ ከቕዉም ሓጊዙዎ። በዚ ናብ መካ ሃይማኖታዊ ጉዕዞ ንምግባር ዝኸዱ ሰባት ጉዕዞ ዘመቻቹ ናይ ጉዕዞ ወኪል ከፊቱ።

"ሕዚ ንማሕበረሰበይ ክክሕስ እየ ዝደሊ" ይብል።

መጀመርታ እንታይ ዓይነት ታሪክ ከም ዝነበሮ ንሰባት ምዝራብ የስግኦ ነይሩ። ሕዚ ግን፡ ታሪኹ 'ታሪኽ ድሕነት' ይብሎ።

"ብጻይ እቶም መጥቃዕቲ ቦንባ ባሊ ዝፈጸሙ'የ ይብሎም። ኣባል እቲ ጉጅለ'ኳ እንተነበርኹ፡ ኣላህ ይመስገን ግን ካብቲ ጥፍኣት ድሒነ መገዲ መካ ይሕብረኩም ኣለኹ ይብሎም"።

ዓሊ ፋውዚ ብዘበገሶ ፕሮጀክት፡ ስድርኦም ብግብረ ራዕዲ ተኸሲሶም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከቡ ህጻናት ኣኪቡ ቑርዓን ይምህር ኣሎ።

በዓልቲ ቤቱ ሉላ ፋውዚ፣ ንኣሊ ኢምሮን ዝተመርዓወት ዙምሮቲን ኒሳ መመሃራን እየን።

"ኩሉ ሰብ ሓደ ኣይነት እምነት ከም ዘይብሉ ኢና ንነግሮም" ትብል ሉላ። "ኣብ ውሽጢ ሕብረሰተብና ኣስላማይ ዘይኮነ ሰብ ከም ዘሎ ንነግሮም፤ ስለ ዝኾነ ድማ ኣብ ናይ ካልኦት ሰባት እምነት ከይኣተው ብማዕረ ክቕበሉዎም ከም ዘለዎም ነትሕዞም"።

ግን ድማ፡ ኩሉ ነዚ ኣሚኑ ከም ዘይቕበል ትዛረብ።

"ኣንጻር እቲ ደው ዝበልናሉ ዕላማ ዝኸዱ ኣለው። መጥቃዕቲ ቦንባ ባሊ ክፍጸም እንከሎ መብዛሕትኦም እስላም እዮም ሞይቶም። ግን ሕዚ'ውን ካብዚ ናይ ጥሩፍነት ኣተሓሳስባ ዘይተቐየሩ ስለ ዘለው፡ ሓያል ቃልሲ ክሓተና እዩ" ትብል።

ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ግንቦት፡ ሓደ ስድራ ኣብ ሰለስተ ኣብያተ ክርስቲያን መጥቃዕቲ ከም ዝፈጸመ ይዝከር።

እዚ ስድራ፡ ብውሑድ ምስ ኣይኤስ ርክብ ኣለዎ ምስ ዝበሃል ጉጅለ ጃማህ ኣንሻሩት ዳውላህ ርክብ ዝነበሮ እዩ።

እዚ ጉጅለ፡ ኣብ ኢንዶኔዥያ ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ጸጥታን ተኸተልቲ ካልኦት እምነታትን መጥቃዕታት ዝፍጽም እዩ።

ኣብ ቀረባ፡ ኣብ ልዕሊ ሓደ ላዕለዋይ ናይ ጸጥታ ሓላፊ እታ ሃገር ናይ ካራ መጥቃዕቲ ፈጺሙ።

ዓሊ ፋውዚ፡ ካብ ከምዚ ዝኣመሰለ ልኡኽ ከውጽኦም ቴሌፎን ዝድውልሉ ብዙሓት እዮም።

"ካብዚ ሕብረተሰብ ወጺኦም ኣብ ሶርያን ዒራቕን ምስ ኣይኤስ ክዋግኡ ዝኸዱ ብዙሓት ኣለው። እዚ ንኢንዶኔዥያ ዓብዪ ስግኣት እዩ። ምስቲ ሕብረተሰብ ብቐረባ እንተሰሪሕና ግን፡ እዚ ኲናት ክንዕወተሉ ኢና ኢለ ተስፋ ይገብር" ይብል።