'ዝሑል ኲናት'፡ ዝምድና ኣመሪካን ቻይናን ናበይ ገጹ?

ፕረዚደንት ባይደን ምስ ፕረዚደንት ቻይና

ምንጪ ስእሊ, Reuters

እቲ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ሕብረት ሶቭየትን ኣብ ዝሑል ኵናት ዝነበረ ቁርቁስ መወዳደሪ የብሉን።

እቲ ኣብ መንጎ ላዕለዎት ሰበ-ስልጣን ክልተ ሓያላን ሃገራት፡ ምምሕዳር ባይደንን ቻይናውያን መዘናታቶምን ገጽ ንገጽ ዝግበር ኣኼባ፡ ነቲ ዝጸንሐ ዲናሚካዊ ዝምድና ዝፍትሽ ጽቡቕ ኣጋጣሚ እዩ።

ምኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣንቶኒ ብሊንከንን ኣማኻሪ ሃገራዊ ድሕነትን ጃክ ሱሊቫንን ምስ ላዕለዎት ዲፕሎማት ቻይና ያንግ ጂቺን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ዋንግ ዪን ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ ኣብ ኣላስካ ተራኺቦም ተዘራሪበም ነይሮም።

ቅድሚ እቲ ኣኼባ ምኒስተር ብሊንከን፡ እቲ ሕጂ ዝግበር ርክብ፡ ነቲ ዝጸንሐ ዝምድና ምፍታሽ እምበር፡ ስትራተጂያዊ ዝርርብ ኣይኮነን ዝብሉ ጕጅለ ልኡኽ ምምሕዳር ባይደን ብዙሕ ስክፍታ የብሉን።

እቲ ርክብ ውጽኢታዊ እንተኾይኑ፡ ምስ ቻይና ክዘራረብሉ ዝደልዩ ጉዳይ እንተሎ እቲ ጽምዶ ክቕጽል እዩ። እቲ ዕቤት ኣብ ጭቡጥ ውጺኢትን ቅርዑይ ኣመለኻኽታ እተመስረተ ከምዝኽውን ተዛሪቡ።

ኣብ መንጎ ኣመሪካን ቻይናን ዘሎ ርክባት፡ ካብቲ ኣብ ነዊሕ ዓመታት ዝነበረ ንላዕሊ ዝኸፍአ እዩ። ገና ድማ ናብ ዝኸፍአ ደረጃኡ እዩ ዘምርሕ ዘሎ።

ሚስተር ሱሊቫን ቅድሚ ምሻሙ፡ ምስ ላዕለዋይ ኣማኻሪ ሚስተር ባይደን፡ ኣብ መጽሔት ጉዳያት ወጻኢ፡ ኣብ ጉዳይ ኣህጉር ኤስያ ምስ ዘማኽሮ ላዕለዋይ ፖለቲከኛ ከርት ካምፕበል፡ "ምስ ቻይና እንገብሮ ጽምዶ ኣብ ዘይዕረ ደረጃ በጺሑ ኣሎ" ክብል ጽሒፉ።

ዝምድና ኣመሪካን ቻይናን፡ ነቲ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ሕብረት ሶቭየትን ኣብ መፋርቕ መበል 20 ክፍለ-ዘመን ዝነበረ ጽላሎት ቁርቁስ ዝመሳሰል፡ ሓድሽ "ዝሑል ኲናት" ዘመልክት ምዃኑ፡ ግሁድ ኮይኑ ኣሎ።

እቲ ኣብ መንጎ ዋሽንግተንን በይጂንግን ዘሎ ርክብ ብኸመይ ከም ዝግለጽ ምርኣይ ኣገዳሲ እዩ። እቲ እንሓቶ ሕቶን ነቲ እንረኽቦ መልሲ ይውስኖ እዩ።

እቲ ዝውሰድ ናይ ፖሊሲ ኣማራጺታት ንገሊኡ መገዲ ክዓጽዎ ንገሊኡ ከኣ ክኸፍቶ ይኽእል እዩ። ታሪኻዊ ድሕረ ባይታ ምድህሳስ ብዙሕ ግዜ ኣማራጺታት ክትርኢ፡ ነቲ ወጥርን መዋጥርን ከተለሊን ንክትንጽር ሓጋዚ እዩ ይብሉ። ገሊኦም ግን ትርጉም የብሉን ይብሉ። ታሪኽ በዚ መገደ'ዚ ነብሱ ኣይደግምን እዩ። እቲ ፍልልያት ምምስሳሎም ክዛይድ ይኽእል እዩ።

"ዝሑል ኲናት" ክበሃል ከሎ፡ ኣብ መንጎ ክልተ ዘይቃዶ ፖለቲካዊ ስርዓታት ንዅሉ መዳያት ሃገራዊ ሓይሊ ዘጠቓልል፡ ናይ ታይታኒክ ዝመስል ዓቢ ቅልስ ዘመልክት እንተኰይኑ፡ እቲ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ቻይናን ዘሎ ዘይምቅዳው፡ ነቲ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ሶቭየትን ተፈጢሩ ዝነበረ ምስሕሓብ ከም ዝድገም ንጹር እዩ።

ከምቲ ምምሕዳር ባይደን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ዘውጽኦ ናይ ወጻኢ ፖሊሲ ስትራተጂ፡ እታ ቁጠባዊ፡ ዲፕሎማስያዊ፡ ወተሃደራውን ቴክኖሎጅያውን ሓይላ ኣወሃሂዳ፡ ናብ ቀጻልን ግሁድን ኣህጉራዊ ፖለቲካዊ ውድድር እትኣቱ እንኮ ተወዳዳሪት "ቻይና" እያ።

ኣብ ዋይት ሃውስ ዝርከብ ምምሕዳር ባይደን ከኣ ንቻይና ብኹሉ መዳይ እናበዳህካ፡ ኣድላዪ ኣብ ዝኾነሉ እዋን ከኣ ሓቢርካ ምስራሕ ዝብል መገዲ እዩ ሒዙ ዘሎ።

ቻይና ብወገና እውን ብተመሳሳሊ መገዲ፡ ገዛእ ጥቕማ እናሓለወት፡ ኣብ ሆንግ ኮንግ ኣንጻር ደሞክራሲ ዝቐንዐ ሰልፍን፡ ኣብ ልዕሊ እቶም "ኡጉር" ዝበሃሉ ውሑዳን ሙስሊም እተፈጸመ፡ ብሊንከን ከም "ጃምላዊ ቅትለት" ዝገለጾ ግፍዒ ዛዕባ እውን እንተሎ፡ ሃናጺ ርክብ ክህልዋ ከም እትደሊ እያ እተመልክት።

በይጂንግ ነቲ ኣብ ስርዓተ-ኣመሪካ ዘሎ ጸገማት ሳሕቲ እያ ትዛረበሉ። ኣብ ግዜ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕን ኣብ ልዕሊ ካፕቶል ኣመሪካ እተፈጸመን ብለበዳ ኮቪድ-19 ዝወረደ ከቢድ ዕንወት ብምርኣይ ንገዛእ ርእሳ ከም ብልጽቲ ማሕበራውን ቁጠባውን ሞዴል ገይራ እያ ትርእያ።

ስለዚ፡ ብላዕሊ ላዕሊ ክረአ እንከሎ እቲ "ዝሑል ኲናት" ዝብል ነገር ቅቡል ይመስል ግን ክሳዕ ክንደይ እዩ ጠቓሚ? ኣብቲ ናይ መጀመርታ ዝሑል ኲናት፡ ሕብረት ሶቭየትን መሻርኽታን ጽኑዕ ናይ ሰደድ ቁጽጽር ስለዝነበረን ካብ ቊጠባ ዓለም ተገሊለን እየን ነይረን። ሕጂ ግን ቻይና፡ ኣብ መላእ ዓለም እትዋሳእን፡ ቊጠባኣ ምስ ሕቡራት መንግስትታት ኣመሪካ ዓቢ ምትእስሳር ዘለዎን እተወሃሃደን እዩ።

ምንጪ ስእሊ, Getty Images

ባይደን ንፈለማ እዋን ምስ ሺ ዝገበሮ ዝርርብ ዝገልጽ ዝርዝር ሓበሬታ

ናይ መጀመርታ ናይ ዝሑል ኲናት፡ ኣብ ኣጽዋርን ቅድድም ጠፈርን ዘድሃበ ቴክኖሎጂያዊ ውድድር ነይሩዎ። እዚ ናይ ሕጂ ናይ ኣመሪካ-ቻይና ውድድር ግን ነቲ ኣብ መጻኢ ንማሕበረ-ሰብ ዓለምና ዝዝውርን ዘማእዝንን ከም ኣርቲፊሻላዊ ብልሓትን 5Gን ዝኣመሰለ ኣገዳሲ ቴክኖሎጂ ኣለዎ።

ኣብ መላእ ዓለም ዘሎ ኣተሓሳስባ እውን ካብዚ እተፈልየ እዩ። ኣብ ግዜ ዝሑል ኲናት፡ ዓለም ኣብ ክልተ ደምበታት ተመቒላ። ገሊአን'ውን ጸግዒ ዘይብለን ግን ከኣ ብምዕራብ ከም ጸግዒ ሶቭየት ዝረኣያ ነይረን። ሎሚ ግን ኣብ ዝተፈልየ ኩነታት ኢና ንነብር ዘለና። እዚ ከኣ ንቻይና ኣረኣእያኣ ንኸተስርጽ ዕድል ሂቡዋ ኣሎ።

ይኹን እምበር እቲ ናይ ዝሑል ኵናት ናይ ውግእ ሞደል ብመሰረቱ ሓደገኛ እዩ።

ገለ ካብቲ ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ቻይናን ዘሎ ናይ ቀረባ እዋን ቅርሕንቲ ኣብ 5G ዝተባህለ ቴክኖሎጂ እዩ።

ኣብ ዝሑል ኲናት እቲ ሓደ ወገን ነቲ ካልእ ሕጋውነት ስለዘይህቦ፡ ናይ ዜሮ ድምር ፖለቲካዊ ቃልሲ እዩ ነይሩ። ኣመሪካን ሕብረት ሶቭየትን ኣብ መላእ ዓለም ብዘካየደኦ ኵናት ውክልና ህይወት ብዙሓት ሰባት ጠፊኡ እዩ ። ኣብ መወዳእታ እቲ ሓደ ስርዓት "ሕብረት ሶቭየት" ካብ ታሪኽ ቁርቁስ ተኣልዩ።

ብዙሓት ሰባት፡ ኣመሪካን ቻይናን ብቃላት ክቀናቐና ስለዝርእዩ፡ ብኽልቲኡ ወገን ግጉይ ውሳነታት ከየጋጥም ይፈርሑ። ብሕልፊ ከኣ በይጂንግ፡ ካብ ታሪኽ ስዕረት ሕብረት ሶቬት ኣብ ዝሑል ኵናት ተማሂራ ክሳብ መጨረሻ ርሕቀት ክትከይድ ስለእትኽእል ሓደገኛ እዩ።

ቻይና ግና ሕብረት ሶቭየት ኣይኰነትን። ዝያዳ ሓይሊ ኣለዋ። ሃገራዊ እቶት ሶቭየት ሕብረት 40% ናይ ኣመሪካ እዩ ነይሩ። ቻይና ግን ኣብ ዝመጽእ ዓሰርተ ዓመት ማዕረ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ እቶት ክህልዋ እዩ። ኣመሪካ ኣብ መበል 19 ክፍለ ዘመን ካብ ዘጋጠማ ተቐናቐንቲ ዝሓየለት ተወዳዳሪት ቻይና እያ ። ምናልባት ንዓሰርተታት ዓመታት ክመሓደር ዘለዎ ርክብ እውን እዩ።

ምንጪ ስእሊ, Getty Images

እዚ ውድድር እዚ፡ ብሕሉፍ ታሪኽ ውድድር ኣመሪካን ሕብረት ሶቬትን ዝምሰል ወይ ዝሑል ኵናት ቁጽሪ ክልተ ኣይኮነን። ካብ ቀደም ሕጂ ዝኸፍአ ሓደጋ ክህሉ ይኽእል እዩ።

ቻይና ኣብ ብዙሕ መዳያት መወዳድርቲ ኣመሪካ እያ። ብደረጃ ዓለም ዝረአ ርእሰ ሓያል እኳ እንተዘየለ ብሃገራዊ ድሕነት ዝምልከት ግን ቻይና ቀንዲ ወተሃደራዊ መወዳድርቲ ኣመሪካ እያ።

ናይ ሕጂ ቻይና ንፕረዚደንት ባይደን ከቢድ ብደሆ እያ። ዕላማታት ፖሊሲ ወጻኢ ኣመሪካ ምስ በይጂንግ ክጋጭዎ ይኽእል እዩ ። ቻይና ኣብ ጉዳይ ክሊማን ኣብ ምርግጋእ ዞባ ኤስያን-ፓሲፊክን ንኽትተሓባበር እናተመነኻ፡ ፍትሓዊ ንግዳዊ ሽርክነት ንምክያድ፡ ደሞክራሲ ወይ ሰብኣዊ መሰላት ከተኽብር ብኸመይ ንቻይና ጸቕጢ ክትገብረላ ይከኣል? ስለዚ ኩሉ እቲ ቅልስ ምምሕዳር ስትራተጂካዊ ውድድር ክኸውን እዩ ።

ይኹን እምበር፡ እቲ ውድድር ክነኣኣስ እኳ እንተዘይብሉ ክጋነን እውን ኣይግባእን። ቻይና ትሕይል ኣመሪካ ትደክም ከምዘላ ዘርኢ እዋናዊ ሓበሬታ እተወሰነ ሓቅነት ክህልዎ ይኽእል እዩ። እዚ ግን ንብምሉኡ እቲ ዛንታ ክነግረና ኣይክእልን እዩ።

ኣመሪካ ካብቲ ናይ ትራምፕ ዕግርግር ተንሲኣ ንደሞክራሲኣ ከተሐድሶ ትኽእልዶ ትኸውን? ኣመሪካ፡ ገና ኣብ ዓለማዊ መድረኽ ዝለዓለ ጽልዋ ዘለዋ ሃገር ምዃና ንመሻርኽታ ከተእምን ትኽእል'ዶ? ንትምህርታውን ቴክኖሎጂያውን መሰረታ'ኸ ከተስፍሖን ከተዕብዮን ትኽእል'ዶ?

ቤጂንግ ብብዙሕ መገድታት ንዋሽንግተን ቀዲማታ እያ። ግና፡ እቲ ምልካዊ ምሕደራ ንቝጠባዊ ዕቤት ክዕንቅፎ ይኽእል ድዩ? ቻይና ድሩት ገስጋስ ቁጠባዊ ዕቤትን ብዝሒ ኣረግቶታን ከሰጉምዋ ይኽእሉ ድዮም? ከምኡውን እቶ ኮሚኒስት ፓርቲ ምስ ግዜ ኣብ ሕብረተሰብ ቻይና ዘለዎም ተቐባልነትን ደገፍን ክዕቅቦ ይኽእል ድዩ?

ቻይና ብዙሕ ሓያል ጎድኒ እኳ እንተ'ለዋ፡ ብዙሓት ተነቀፍቲ መዳያት እውን ኣለዋ ። ኣመሪካ እውን ዓብዪ ድኽመት እኳ እንተ'ለዋ፡ ዓቕምኻ ናይ ምብርባርን ክእለትን ዓቕምን ዳግመ ምህዞ እውን ኣለዋ።

ይኹን እምበር እቲ ኣብ ቻይና ዝተኸስተ ለበዳ ኮቪድ-19 ናይ ቻይና ኮይኑ ኣይተረፈን። ኣብ መላእ ዓለም ተዘርጊሑ ንህይወትና ጸልዩዎ ኣሎ። እቲ መገዲ ጥጡሕ ስለዘይኮነ መዓንጣኻ ሸጥ ምባል እዩ - እቲ ነዊሕ ጉዕዞ ሕጂ እዩ ዝጅመር ዘሎ።

መግለጺ ቪድዮ,

ካብቶም ኣብ ሓሸዋ ዝተረፉ ኣሕዋተይ ኣነ ይሓይሽ