ክሊማዊ ለውጢ: ኣብ መንእሰያት ፈጢርዎ ዘሎ ጭንቀት ንመዓልታዊ ሂወቶም ይጸሉ’ሎ ተባሂሉ

መንእሰያት

ምንጪ ስእሊ, Getty Images

ዕምቆት እቲ ክሊማዊ ለውጢ ኣብ መንእሰያት ዝፈጥሮ ዘሎ ጭንቀት ዝገልጽ ሓድሽ ዓለምለኻዊ መጽናዕቲ ዕላዊ ኮይኑ ኣሎ፡፡

ኣብቲ መጽናዕቲ ካብ ዝተሓተቱ ኣስታት 60 ምኢታዊት መንእሰያት ኣዝዮም ወይ ፍጹም ከምዝተጨነቑ ገሊጾም፡፡

እቶም ካብ 45 ምኢታዊት ዝዛይዱ ድማ ኣብ ክሊማዊ ለውጢ ዘለዎም ሻቕሎት መዓልታዊ ህይወቶም ከምዝጸለዎ ተዛሪቦም፡፡

ካብቶም ኣብቲ መጽናዕቲ ዝተኻተቱ: እቶም ሰለስተ ኢድ መጻኢ እዋን ከምዘፍረሖም እንትገልጹ ሰብኣውነት ይጠፍእ ከምዘሎ እዮም ዝሓስቡ፡፡

ክልተ ካብ ሰለስተ ከምዝሓዝኑ፣ ዝፈርሑን ዝጭነቑን ተዛሪቦም፤ ብዙሓት ድማ ፍርሒ፣ ንዴት፣ ተስፋ ምቑራጽ፣ ሓዘንን ሕፍረትን ከምኡ እውን ተስፋ ከምዝስመዖም ይገልጹ፡፡

ሓደ ወዲ 16 ዓመት ነቲ ኩነታት ‘‘ንመንእሰያት ዝተፈለየ እዩ፤ ዕንወት እዛ እንነብረላ መሬት ንዓና ውልቃዊ እዩ’’ ክብል ገሊጽዎ፡፡

እቲ ባዝ ዩኒቨርሲቲ ምስ ሓሙሽተ ካልኦት ዩኒቨርሲቲታት ብምትሕብባር ኣብ 10 ሃገራት ዘካየዶ መጽናዕቲ እቲ ዝዓበየን ዕድሚኦም ካብ 16 ክሳብ 25 ዝኾኑ ኣስታት 10 ሽሕ መንእሰያት መልሲ ዝሃቡሉን ከምዝኾነ እዩ ተገሊጹ፡፡

ካብቶም ዝተሓተቱ መንእሰያት መብዛሕተኦም መጻኢ ከምዘይብሎም፣ ሰብኣውነት ከምዝጠፍአን መንግስታት እኹል ምላሽ ይህቡ ከምዘየለዉን ከምዝስመዖም ሓቢሮም፡፡

ብዙሓት ብፖለቲከኛታትን ዓበይትን ከምዝተጠለሙ፣ ከም ዝተረስዑን ዝተሓደጉን ይስመዖም፡፡

እቶም መንእሰያት መንግስታት ነቲ ጸገም ግብረ መልሲ ዘይህቡሉ ምኽንያት ከምዘይርደኦም እቶም መጽናዕቲ ዘካየዱ ምሁራት ይገልጹ፡፡

ክሊማዊ ፍርሓት ‘‘ንብዙሓት መናእሰይ ብከቢድ ይጎድእ ኣሎ’’ ይብሉ እቶም ተመራመርቲ፡፡

ክሊማዊ ለውጢ ዝፈጥሮ ዘሎ ጭንቀት፡ ኣእምሮኣውን ኣካላውን ጸገማት ክዛይድ ይገብር ኣሎ፡፡ ኣጋጣሚታት ከቢድ ኩነታት ኣየር እንተተጋዲዱ ድማ ጸገማት ጥዕና ኣእምሮ ከስዕብ እዩ፡፡

መሪሕ ተመራማሪት ካሮላይን ሂክማን ንቢቢሲ ኣብ ዝሃበቶ ቃል፡ እቲ ክሊማዊ ጭንቀት ምስ ከባብያዊ ዕንወት ጥራሕ ዘይኮነስ ምስ ናይ መንግስታት ስጉምቲ ዘይምውሳድ ዝተተሓሓዘ ከምዝኾነ ብምግላጽ ‘‘መንእሰያት ብመንግስቲ ከምዝተጠለሙን ዝተገደፉን ይስምዖም’’ ኢላ፡፡

‘‘ከመይ ይስመዖም ዘይኮነስ እንታይ ይሓስቡ ኢና እንምዝን ዘለና፤ ኣርባዕተ ካብ 10 ቆልዑ ንምውላድ ስክፍታ ኣለዎም፡፡’’

ተመራመርቲ እቲ ኣብ መጽሄት 'ላንሰት ፕላነተሪ ሄልዝ' ክሕተም ትጽቢት ዝግበረሉ መጽናዕቲ፡ መጠን ጭንቀት እቲ ኣብ ድኹም ፖሊሲ ከባቢ ኣለወን ዝበሃላ ሃገራት ልዕል ኢሉ ከምዝተርኣየ ገሊጾም፡፡

ያዳ ሻቕሎት ዝተርኣየሉ ኣብ ደቡባዊ ክፋል ዓለም ኮይኑ ካብ ሃብታም ሃገራት ዝለዓለ ጭንቀት ዝተርኣየላ ሃገር፡ እታ ተደጋጋሚ ባርዕ ጫካ ዝመዝገበት ፖርቹጋል እያ፡፡

መንግስታት ኣብ ክሊማዊ ለውጢ ስጉምቲ ክወስዱ ዘይምኽኣሎም ብድንጋገ ሰብኣዊ መሰላት እንትረአ ብጭካነ ከምዝግለጽ እዮም እቶም ተመራመርቲ ዝዛረቡ፡፡

ነዚ ብዝምልከት ሽዱሽተ ፖርቹጋላውያን መንእሰያት ንመንግስቲ እታ ሃገር ናብ ቤት ፍርዲ ይኸስዎ ኣለዉ፡፡

ካብቶም መንእሰያት ርእይቶ ክህቡሎም ዝተሓተቱ ሓሳባት

  • ሰባት ነዛ ምድሪ እኹል ተገዳስነት የብሎምን- ንዝብል ብደረጃ ዓለም 83 ምኢታዊት ዝተሰማምዑ ኮይኖም ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ድማ 80 ምኢታዊት ተቐቢሎምዎ
  • ዝመጽእ እዋን ዘፍርሕ እዩ- ንዝብል ብደረጃ ዓለም 75 ምኢታዊት ተሰመሚዖምሉ
  • መንግስታት ብዛዕባ መንእሰያት ኣይግደሱን- ንዝብል 65 ምኢታዊት ተቐቢሎምዎ
  • መንግስታት ክእመኑ ይኽእሉ እዮም ዝብል- 31 ምኢታዊት ተቐቢሎምዎ፡፡

እቶም ተመራመርቲ በቲ ዝረኣይዎ ናይ ጭንቂ መጠን ከምዝሓዘኑ ዝገለጹ ኮይኖም፡ ሓደ መንእሰይ ‘‘ክመውት ኣይደልን፤ ግን ድማ ንህጻናትን እንስሳትን ኣብ ዘይትግደስ ዓለም ክነብር ኣይደልን’’ ከምዝበለ እውን ተዛሪቦም፡፡