ኒውዚላንድ፡ ካብ 2008 ንደሓር ንዝተወለዱ ዜጋታታ ሽጋራ ከይሽየጥ ኣጊዳ

ዝጠፈአት ሽጋራ

ምንጪ ስእሊ, Getty Images

ኒውዚላንድ ከም ኣቆጻጽራ ኣውሮጳ ካብ 2008 ንደሓር ንዝተወለዱ ዜጋታታ ሽጋራ ምሻጥ ዝኽልክል ሕጊ ደንጊጋ።

ካብቲ ዓመት ጀሚሩ ዝተወለደ ዜጋ እታ ሃገር ክሳብ መዋእሉ ኣብታ ሃገር ሽጋራ ምዕዳግ ከምዘይክልእ እቲ ሓድሽ ሕጊ ኣጊዱ’ሎ።

መንግስቲ ኒውዚላንድ፡ በዚ መስርሕ ኣቢሉ ድሕሪ ነዊሕ ጊዜ እታ ሃር ካብ ምትካኽ ሽጋራ ነጻ ንምውጻእ ተሊሙ ዝተፈላለዩ ስጉምትታት ኣብ ምውሳድ ይርከብ።

ሚንስተር ጥዕና እታ ሃገር ዶክተር ኣየሻ ቨራል “መናእሰይ ሽጋራ ምትካኽ ክጅምሩ ኣይንደልን” ክትብል ኣረዲኣ።

ሓኻይምን ሰብ ሞያ ጥዕናን ኒውዚላንድ ነቲ ስጉምቲ “ኣብ ዓለም መሪሕ ዝኾነ ውሳነ” ክብሉ ብምንኣድ ደገፎም ኣረጋጊጾም ኣለዉ።

እቲ ሕጊ ንቁጽሪ ሽጋራ ዘትክኹ ሰባት ክንክይ ካብ ምግባሩ ብተወሳኺ፤ ኣብ ውሽጢ ሽጋራ ንዝኣትው መጠን ‘ኒኮቲን’ ዝተባሃለ ንጥረ-ነገር ኣብ ምግዳብ እውን ዝሕግዝ ከምዝኸውን ተገሊጹ።

ፕሮፌር ዩኒቨርሲቲ ኦታጎ ጃኔት ሁክ ኣብ ዝሃበቶ ርእይቶ፡ “እቲ ሕጊ ሰባት ሰባት ምትካኽ ሽጋራ ደው ንኽብሉ ወይ ድማ ንጥዕንኦም ናብ ዘይጎድኡ ነገራት ገጾም ንኽመልሱ ዝሕግዝ’ዩ” ኢላ።

ብፍላይ መጻኢ ወለዶኣ ብወልፊ ሽጋራ ንኸይጽመድ ኣብ ግምት ብምእታው ነዚ ሕጊ ከምዝደንገገት’ዩ ዝግለጽ።

ሓደ ዜጋ እታ ሃገር ንሮይተርስ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ “ጽቡቕ ስጉምቲ እዩ። ኣብዚ እዋን መናእሰያት ከትክኹ ምርኣይ ልሙድ እናኾነ መጺኡ’ሎ። ኣነ’ውን ገንዘበይ ንከየባኽን ዝሕግዘኒ ውሳነ’ዩ” ክብል ተዛሪቡ።

ብኻልእ ገጽ ግን ንዕዳጋ ሽጋራ ምዕጋድ ማለት፤ ንኻልእ ዘይሕጋዊ ዕዳጋ [ጸሊም ዕዳጋ] መገዲ ምኽፋት ከይኸውን ስግኣቶም ዝገለጹ ኣይተስኣኑን።

ኮይኑ ግን ነዚ ስግኣት ኣቐዲሙ ኣብ ግምት ዘእተወ ሚንስተር ጥዕና እታ ሃገር ሽጋራ ናብታ ሃገር ንኸይኣትው ቁጽጽር ከምዝግብር ኣፍሊጡ’ሎ።

ኣቦ መንበር ሕብረት ትካላት ንግዲ ሰኒ ኩሻል፡ ሽጋራ ኣብ መደበራት/ሹቓት ምሻጥ ክቋረጽ እንተተገይሩ፡ ነቲ ዝፍጠር ክፍተት ክብለጹሉ ዝደልዩ ገበነኛታት ከምዝህልዉ ስግኣቱ ገሊጹ።

ኒውዚላንድ ክሳብ 2025 ኣብ ዘሎ እዋን ንብዝሒ ሽጋራ ዘትክኹ ናብ 5 ሚኢታዊት ንምውራድ ውጥን ዝሓዘት ኮይና፤ ኣብ መስርሕ ጊዜ ድማ ምሉእ ብምሉእ ናይ ምእላይ ሓሳብ ኣለዋ።

ኣብዚ እዋን ኣብታ ሃገር 13 ሚኢታዊት ካብ ዜጋታታ ሽጋራ ዘትክኹ እዮም። እቲ ቁጽሪ ዓዚዙ ዝረኣይ ድማ ሞሪ ተባሂሎም ኣብ ዝፍለጡ ማሕበረሰብ’ዩ።

ኣብላት እዚ ማሕበረሰብ ከኣ ንኸበድቲ ሕማማትን ሞትን ተቓላዕቲ ከምዝኾኑ ይዝረብ።

ሽጋራ ኣብ ኒውዚላንድ ብስፍሓት ካብ ዝረኣዩ ኣርባዕተ ዓይነታት መንሽሮ [ካንሰር] ነቲ ሓደ ቀንዲ ጠንቂ ከምዝኾነ ሚንስትሪ ጥዕና እታ ሃገር የረድእ።

ንተመሓላለፍቲ ሕማማት ካብ ዝተቓልዐ 5 ሚልዮን ህዝባ ድማ መብዛሕቲኦም ኣትከኽቲ ሽጋሩ’ዮም።

እቲ ሎሚ ወግዓዊ ኮይኑ ዘሎ ሕጊ ሽጋራ ኣበይ ክሽየጥ ከምዘለዎ ዝድንግግን ኣብ መደብራት ኮነ ሰባት እናተንቀሳቐሱ ከይሸጡ ዝኽልክልን እዩ።

ኣብዚ እዋን ሽጋራ ክሸጡ ዝፍቐደሎም መደበራት 8 ሽሕ ኮይኖም ብመሰረት እቲ ሓድሽ ሕጊ ግን ናብ 500 ከምዝጎድሉ ክግበር እዩ።