Şimon Peres: Hem şahin hem güvercin siyasetçi

Şimon Peres Telif hakkı AP

93 yaşında ölen Şimon Peres, İsrail'in kurulmasından bu yana ülkenin siyasi önde gelen siyasi figürlerinden biriydi.

Başbakanlık ve Cumhurbaşkanlığı da dahil neredeyse bütün görevlerde bulunan Şimon Peres, buna karşın hiçbir partiyi seçim zaferine taşıyamadı.

Peres, Şu anda Belarus sınırlarında kalan, dönemin Polonya'sındaki Wiszniew'de, 2 Ağustos 1923'te bir kereste tüccarının oğlu olarak dünyaya geldi.

Anne ve babası dindar Yahudiler değildi ancak büyükbabası Şimon Peres'e din eğitimi verdi ve Peres dindar bir Yahudi olarak yetişti.

1934'te ailesiyle o dönem İngiliz yönetimi altında olan Filistin'e taşınıp, Tel Aviv'e yerleşti.

Peres ziraat okulundaki öğreniminden sonra, kibbutz adı verilen bir tarım komününde çalışmaya başladı.

18 yaşında siyasete girdi

İşçi Siyonist Hareket'in başkanı seçildiği 18 yaşında siyasete atıldı.

1947'de İsrail'in kurucu Başbakanı David Ben Gurion Peres'i İsrail Ordusu'nun selefi Haganah örgütünün personel işleri ve silah alımıyla görevlendirdi.

Bu dönemde Fransa'yla Mirage avcı uçaklarının alımı için bir anlaşma yaptı ve İsrail'in Dimona'daki gizli nükleer tesisinin kurulmasında yer aldı.

Telif hakkı AP

Peres, 1959'da günümüz İşçi Partisi'nin selefi olan Mapai Partisi'nden milletvekili seçildi ve savunma bakanlığı görevine atandı.

1954'te İngiltere'nin Sina Yarımadası'ndaki güçlerini çekmemesini sağlamak için İngiliz ve Amerikan hedeflerinin bombalanmasını öngören Sussanah Operasyonu'yla ilgili yeniden yapılan soruşturmada adı geçince, 1965'te istifa etti.

Peres bunun üzerine Ben Gurion'la birlikte Mapai Partisi'nden ayrılıp yeni bir parti kurdu.

1974'teki Yom Kippur Savaşı'nın ardından Golda Meir başbakanlıktan istifa edince, Peres bu göreve gelmek için İzak Rabin ile yarıştı ancak başarılı olamadı.

Hiç seçim kazanmadı

Eşinin de adının karıştığı döviz skandalından sonra 1977'de Uyum Partisi liderliğini bıraktı. Ancak anayasadaki bir boşluk sayesinde başbakanlıktan istifa etmedi.

Peres daha sonra yine parti lideri oldu ve Menachem Begin'in liderliğindeki Likud Partisine karşı seçimi kaymetti.

Daha sonra beş seçim yenilgisi yaşayan Peres, koalisyon görüşmelerinden sonra hep bakanlık görevlerine getirildi.

1992'de İşçi Partisi liderliği yarışını İzak Rabin'e kaybetti.

Peres, İzak Rabin'in hükümetinde dışişleri bakanlığı yaparken, Filistin lideri Yaser Arafat ve Filistin Kurtuluş Örgütü'yle gizli müzakerelere başladı. Bu müzakerelerin sonunda 1993'te tarihi Oslo Barış Anlaşması yapıldı.

Filistin lider kadrosu bu anlaşmayla ilk kez İsrail'in var olma hakkını tanımıştı.

Peres bir yıl sonra Rabin ve Arafat ile birlikte Nobel Barış Ödülü aldı.

Telif hakkı AP
Image caption Peres bir dönem Batı Şeria'daki Yahudi yerleşimlerini savunuyordu.

Bir dönem Batı Şeria'daki Yahudi yerleşimlerini savunan Peres, sonra önde gelen bir siyasi güvencin oldu. Sık sık Filistinlilerin toprak talepleri konusunda ödün verilmesi gerektiğini söyledi.

İzak Rabin'in 1995'te suikaste kurban gitmesinin ardından Başbakan oldu. Ancak bu görevde bir yıl bile geçirmeden Benyamin Netanyahu liderliğindeki Likud'a karşı seçimi kaybetti.

2000 yılında da Cumhurbaşkanı adayı olmasına karşın, bu göreve Moşe Katsav seçildi.

Telif hakkı Reuters

İşçi Partisi liderliğindeki halefi Ehud Barak, 2002 seçimlerinde Ariel Şaron'a yenilince, Peres Likud Partisi'yle yapılan koalisyona ön ayak oldu ve dışişleri bakanlığı görevini aldı.

Şimon Peres 2005'te İşçi Partisi'nden istifa edildiğini duyurdu ve Kadima adlı yeni bir parti kuran Şaron'a destek verdiğini açıkladı.

Şaron'un felç geçirmesi sonrası partinin başına Peres'in geçebileceği söyleniyordu ancak üyelerin çoğunluğu oluşturan eski Likud üyeleri bunu engelledi.

Peres, en uzun süre hizmet veren milletvekili olduğu İsrail Parlamentosu'ndan (Knesset) 2007'de Cumhurbaşkanı seçilmesi sonrası istifa etmişti.

2009 yılında İsviçre'nin Davos şehrinde düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu toplantıları sırasında dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'ın "öldürmeye gelince siz öldürmeyi iyi bilirsiniz, plajlardaki çocukları nasıl öldürdüğünüzü nasıl vurduğunuzu çok iyi biliyorum, sesinin (Peres'in) yüksek çıkması bir suçluluk psikolojisinin gereğidir" sözleriyle eleştirdiği Şimon Peres'in görev süresi, 2014'te dolmuştu.