'Irak çöküşün eşiğinde'

Telif hakkı Reuters

Irak Şam İslam Devleti Örgütü militanlarının Irak'ta birçok kenti ele geçirmesiyle ülkenin fiilen bölünmesi İngiliz medyasında bugün de başlıca gündem maddesi. İngiliz basınında başta ABD olmak üzere Batılı ülkelerin Orta Doğu politikaları tartışılıyor.

Economist dergisi başyazısında, Irak’ta tozu dumana katan Irak Şam İslam Devleti örgütünü şu ifadelerle tanımlanıyor:

“Suriyeli ana akım isyancılar için çok şiddetli, El Kaide için çok aşırı olan IŞİD’in birden çok ebeveyni var. Suriye’deki savaşın başlangıcında Türkiye, yabancı savaşçıların sınırlarından serbestçe geçişine izin verdi. Avrupalı hükümetler kaçırılan vatandaşları IŞİD’e milyonlarca dolar ödedi. (Suriye lideri) Esad alaycı tavırla köktencileri hapisten çıkararak ve saldırılardan sakınarak IŞİD’in diğer Suriyeli isyancılara karşı üstün gelmesine yardım etti. Kendisinden sonra geleceklerden korkacak dünyanın karşıtlarına yardımı kesmesini istedi. İşe yaradı.”

Dergideki daha ayrıntılı bir analizde, Twitter’daki “Cihad baharı” benzetmesinin öngörülü olduğu belirtiliyor.

Analizde, her şeye rağmen IŞİD’in geriletilmesinin mümkün olduğu vurgulanarak, Iraklı ve Suriyeli Sünni Arapların “diktatörler ve köktenciler” arasında sıkışmış olduğu ifade ediliyor.

'Irak çöküşün eşiğinde'

Irak’ın eski BM büyükelçi vekili Faysal İstrabadi’nin, “Irak devleti çöküşün eşiğinde” tespiti aktarılıyor Financial Times’ın haberinde.

Irak Şam İslam Devleti (IŞİD) militanlarının Musul’un ardından Tikrit’i ele geçirerek Bağdat’a yönelmesi ve Kürt peşmerge gücünün Kerkük’te kontrolü sağlaması, ülkenin mezhepsel ve etnik olarak 3 parçaya bölünmesi olarak resmediliyor.

Risk yönetimi şirketi Uticensis uzmanı Kirk Sowell, Irak ordusunun Musul’u geri almak için harekete geçme işareti göstermediğini belirterek şöyle diyor:

“IŞİD’in Bağdat’a saldırıyı ağzına dolaması Musul’da durumunu sağlamlaştırma ihtiyacından. Ordunun karşılık vererek Musul’a saldırması gerekli ve bunu en kısa zamanda yapmalılar.”

Times savunma editörü Deborah Haynes, Irak ordusunun Musul’u savaşmadan terk etmesiyle birlikte, İngiltere ve ABD’nin bu ülkede ve Afganistan’da izlediği "güvenliği eğitim verilen yerel güvenlik güçlerine teslim etme" taktiğinin çöktüğünü belirtiyor.

Analizde, Londra’daki düşünce kuruluşu RUSKI direktörü Prof.Michael Clarke’ın şu tespitine gönderme yapıyor:

“İstikrar operasyonlarına giriştiğinizde, 2-3 yıllığına değil, neredeyse 20 yıllığına girersiniz.”

İngiliz ordusunun Basra’dan çekilen güçlerinin komutanlarından Jonathan Shaw ise Daily Telegraph'daki yorum yazısında, geleneksel Irak Arap toplumundaki bağlılık hiyerarşisinin en altında “kurumlara bağlılık” olduğunu ve din, mezhep, etnisite, aşiret ve aile bağlılıklarının çok daha güçlü olduğunu hatırlatıyor.

Irak ordusunun çözülmesini böyle açıklayan Shaw, Iraklı üst düzey bir polis yetkilisinin 2007 yılında kendisine şöyle dediğini aktarıyor:

“Sorun ekipman veya eğitim değil, her şey bağlılıkla ilgili. Bunu değiştiremezsiniz.”

Independent muhabiri Patrick Cockburn, İran’ın Sünni militanlara karşı askeri müdahaleye ABD’den önce girişebileceğine dikkat çekiyor.

Aynı gazetenin deneyimli bir diğer muhabiri Robert Fisk, Musul’dan kaçanların birçoğunun IŞİD militanlarından çok, Şii ağırlıklı Irak ordusunun yapacağı topyekun cezalandırmadan çekindiğine dikkat çekenlerden.

Bağdat’taki Guardian muhabiri Martin Chulov, başkentte halkın panik halinde gıda stoklamaya başladığını belirterek, bir tüccarın şu sözlerine yer veriyor:

“Sadece 40 mil (yaklaşık 60 km.) ötedeler. Sazlıklar, yıkıntılar arasında gizlenmiş, başkente gelmeye hazırlanıyorlar. Irak ordusu hiçbir şey yapamaz. Belki anca Yeşil Bölge’yi savunurlar o kadar. Allah yardımcımız olsun.”

Chulov ayrıca, ABD-İngiltere işgaliyle devrilen Saddam Hüseyin’in doğum yeri Tikrit’teki militanların IŞİD değil, eski Irak ordusu üniformaları giydiğine ve Baas Partisi marşları söylediklerine dikkat çekiyor.

Kerkük’te son durum

Guardian muhabiri Fazel Hawramy, normalde Türkiye ve İran’a petrol taşıyan tankerlerle dolu olan Kerkük-Erbil yolunun tenha olduğunu dile getiriyor.

Kerkük’teki bir polis yetkilisi, kaçıp giden Irak ordusuna ait üsteki zırhlı araçların ve ekipmanın Kürt peşmergeler ile aralarında Araplar ve Türkmenlerin olduğu yerel halk tarafından yağmalanmasına içerlemiş:

“Peşmerge güçlerinin burayı koruyacağını sanırdım açıkçası. Çünkü bunlar devlete ait, bana veya (Başbakan) Maliki’ye değil.”

Financial Times muhabiri Erika Solomon, Kerkük’teki peşmergelerden Tayyip Yunus’un silahlarını bırakıp kaçan Irak ordusu askerlerini küçümseyerek, “Biz heyecanlıyız; kentin Kürt Bölgesel Yönetimi’nin parçası olmasının ilk adımı bu” dediğini aktarıyor.

Dükkan sahibi bir Arap olan Hişam Haşim, önemli olanın huzurun sağlanması olduğunu belirterek, “Bu noktada kimin kontrol ettiğinin önemi yok; ister ordu olsun ister peşmerge” diyor.

Kerkük Güvenlik Konseyi Başkanı Ahmed Askeri, Kürt milislerin sadece kenti korumak için geldiğini ve durum sakinleşince referandum yapılmasını istediklerini söylüyor.

Ömer adlı Kürt bakkal ise “Bütün kentin Kürdistan’ın parçası olmasını istiyorum” diyor.

Telif hakkı BBC World Service

Batı ne yapacak?

Gazetelerin çoğunda, Irak’taki bugünkü duruma 2003’teki ABD-İngiltere işgalinin yol açıp açmadığı üzerine tartışmalar yer alırken, yazarların çoğu Batı ülkelerinin ‘bir şekilde’ harekete geçmek zorunda olduğuna vurgu yapıyor.

Guardian’ın tartışma sayfası, iki karşıt görüşe ayrılmış.

Irak işgalinin mimarlarından İngiltere eski Başbakanı Tony Blair’in danışmanı John McTernan şöyle diyor:

“Irak’ın bize böyle ihtiyaç duyduğu bir anda İngiltere’nin kenarda durma şansı yok. Demokrasilerini yarattığımız bu kişilere karşı sorumluluğumuz var.”

Irak’ta Saddam Hüseyin döneminde El Kaide’nin barınamadığını söyleyenlere karşılık olarak McTernan, şu karşılığı veriyor:

“Diyebilirsiniz ki ‘Saddam Kürtlere soykırım uygulayan bir faşist olabilirdi ama en azından İran’ı ve cihatçıları uzak tutuyordu’. Böylesi tam dürüstlük erdemi olurdu.”

İngiltere’nin er ya da geç harekete geçmek zorunda kalacağını öne süren McTernan, eski İngiltere Başbakanı Margaret Tatcher’ın, “Yoksa niye silahlı kuvvetlerimiz var ki?” sorusunu hatırlatıyor.

Gazetenin yazarlarından ve İngiltere’deki Irak’ta Savaşa Hayır Koalisyonu üyelerinden Owen Jones ise yüz binlerce ölüme yol açan “felaket” diye nitelendirdiği askeri müdahalenin tekrarlanmaması gerektiğini savunarak, IŞİD’in Suriyeli isyancılara Batının ve Orta Doğu’daki Batı müttefiği diktatörlüklerin desteğiyle büyüdüğüne işaret ediyor.

İlgili haberler