İran'ın Devrimler Yüzyılı 7. Bölüm: Humeyni yeniden İran'da
Cihazınızda ses/video gösterim programı bulunamadı

İran'ın Devrimler Yüzyılı 7. Bölüm: Humeyni yeniden ülkesinde

İran, şüphesiz Orta Doğu'nun en etkili ülkelerinden. Tarih boyunca bölgenin çehresini belirlemede rol oynadı, son yüzyılda da büyük bir devinim içindeydi.

20. yüzyılın eşiğinde, Pers Krallığı'nda ıslahat ve meşrutiyet çağrıları tartışılırken, yüzyılın sonuna doğru İran dünyanın ilk "İslam Cumhuriyeti"ni kurmuştu.

2007 yılında BBC Türkçe radyosunda yayımlanmış olan dizide bu kritik dönemi ele almış, 1906'da Meşrutiyet'in ilanını hazırlayan olaylardan yola çıkmış, 1979 İslam Devrimi ve sonrasına uzanmıştık.

Ülkede yaşanan son toplumsal protestoların ardından, 8 bölümlük bu dizimizi yeniden yayımlıyoruz.

İran'ın Devrimler Yüzyılı 7. Bölüm: Humeyni yeniden İran'da

1 Şubat 1979'da Tahran'da müthiş bir hareketlilik vardı. Şah Muhammed Rıza Pehlevi, iki haftadır ülkede değildi...

Ayetullah Humeyni ve beraberindekiler ise 14 yılı aşkın sürgün hayatı sonunda, ülkeye dönüyordu.

Sevinç, milliyetçilik ve Batı karşıtlığından oluşan bir rüzgarı arkasına alan Humeyni'yi coşkulu kalabalıklar karşıladı.

Bunlar İran'da umut günleriydi. Siyasi düşünceleri temelde farklı olsa da İranlıların çoğu ülke tarihinde yeni ve parlak bir çağ başladığını düşünüyordu.

Ancak Paris'teyken din adamlarının iktidarda rol oynamayacağından söz eden Humeyni, fikir değiştirmiş görünüyordu.

Monarşi'nin yerine kurulacak İslam Cumhuriyeti'ne zemin olan anayasa taslağı başta düşünülenden farklı bir çerçeveye oturdu.

Devrimin ilk yılı tamamlanmadan, ülkenin yeni anayasasını hazırlama, ilk cumhurbaşkanını seçme hazırlıkları yapılırken dünyanın gözleri yeniden ülkeye döndü.

ABD Büyükelçiliği 4 Kasım'da İranlı öğrenciler tarafından işgal edildi. İçerideki 66 Amerikalı rehin alındı.

444 gün süren rehine krizi sadece ABD-İran ilişkilerini hala onulmayan bir şekilde yaralamakla kalmadı, geçici hükümet içindeki daha liberal unsurların tasfiyesiyle sonuçlandı.

Telif hakkı Getty Images
Image caption İranlı öğrenciler ABD Büyükelçiliğinin duvarınan tırmanırken, 4 Kasım 1979

Bu günlerde Şii İran'a hiç de dostane duygular beslemeyen Saddam Hüseyin ise Irak'ta olup bitenleri gözlüyordu. Ona göre ulemanın devrimi tazeydi, denenmemişti, muhtemelen oturmamış ve zayıftı.

İran'ın kavgadan kaçınmayacağı düşünülürse, vurmak için doğru bir zamandı. Bu düşünceler sekiz yıl sürecek İran-Irak savaşının başlamasıyla sonuçlandı.

BBC için Neil McCarthy ve John Tusa'nın hazırladığı diziyi, Sevi Sarıışık Türkçe'ye uyarladı.

İlgili Konular