ABD Başkanı Trump İran nükleer anlaşmasından çekildiklerini açıkladı

Donald Trump Telif hakkı Reuters

ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'da düzenlediği basın toplantısında İran nükleer anlaşmasından açıkladıklarını açıkladı.

İngiltere ve Avrupalı müttefikleri ABD'yi anlaşmadan çekilmemesi için ikna etmeye uğraşmış, İran Cumhurbaşkanı Ruhani de Trump'a "Anlaşmadan çekilirsen pişman olursun" uyarısında bulunmuştu.

Anlaşmanın ABD için büyük bir utanç olduğu yorumunu yapan Trump İran'a yönelik yaptırımların yeniden yürürlüğe sokulacağını da söyledi.

Birkaç saat içinde Kuzey Kore'ye ulaşması beklenen ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo da yazılı bir açıklama yaparak "İran tehdidine gerçek, kapsamlı ve kalıcı bir çözüm bulmak için müttefiklerimizle çalışıyor olacağız.... Bu küresel çabayı verirken yaptırımlar tam olarak yürürlükte olacak ve İran rejimine dikkatsiz ve zararlı hareketlerinin diplomatik ve ekonomik izolasyona neden olduğunu hatırlatacak" dedi.

Şirketlere 180 gün müddet verilecek

ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton, Hazine'nin İran'la iş yapan şirketlere kontratlarını sonlandırmaları için 180 gün vereceğini söyledi.

ABD'nin Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Nikki Haley de "Başkan kesinlikle doğru kararı verdi. İran'ın kötü uluslararası yönetiminin daha da kötüye gitmeisne neden olan korkunç bir anlaşmaydı" açıklamasını yaptı.

Temmuz 2015'te, Çin, Almanya, Fransa, Rusya, İngiltere ve ABD'den oluşan ve P5+1 olarak adlandırılan ülkeler, İran ile uranyum zenginleştirmeyi azaltması karşılığında bazı ekonomik yaptırımların kaldırılmasını öngören nükleer anlaşma imzalamıştı.

ABD Başkanı Trump, sıklıkla anlaşmayı iptal edeceği tehdidinde bulunuyordu. İngiltere, Fransa ve Almanya ise anlaşmanın devamı için son haftalarda yoğun kulis çalışmaları yürüttü.

Telif hakkı Getty Images
Image caption İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani

Ruhani: Uranyum zenginleştirmeye başlamaya hazır olun

Trump'ın açıklamasının ardından İran'dan hızlı bir açıklama geldi. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, anlaşmaya bağlı kalacaklarını söyledi ancak İran Atom Enerjisi Kurumu'na da "endüstriyel seviyede uranyum zenginleştirme çalışmalarına başlamaya hazır olun" emri verdi.

Ruhani "Birkaç hafta bekleyip müttefiklerimizle ve anlaşmanın taraflarıyla görüşeceğiz. Her şey ulusal çıkarlarımıza bağlı. Anlaşmanın diğer taraflarıyla iş birliği içinde anlaşmanın hedeflerine ulaşırsak, anlaşma yürürlükte kalacak" açıklamasını yaptı.

İran Devlet Televizyonu da Trump'ın anlaşmadan çekilme kararının hukuka aykırı olduğunu ve uluslararası anlaşmaları yıktığını belirtti.

Ruhani Trump'ın bugünkü kararını açıklamasından önce devlet televizyonundan canlı yayınlanan konuşmasında da uluslararası aktörlerle işbirliğine devam etmek istediklerini ifade etmişti.

Ruhani, "Dış politikamız dünya ile yapıcı ilişkiler kurmaya dayanıyor. Yaptırımlar olsun ya da olmasın kendi ayaklarımız üzerinde durmalıyız" dedi.

Avrupa'dan 'anlaşmaya bağlıyız' mesajı

ABD'yi ikna çabaları sonuçsuz kalan İngiltere Başbakanı Theresa May, Almanya Başbakanı Angela Merkel ve Fransa Cumhurbaşkanı Emanuel Macron ortak bir açıklama yaparak anlaşmaya bağlılıklarını bildirdi.

Açıklamada "ABD'nin kararına karşı İran'a itidal çağrısında bulunuyoruz; İran anlaşmanın getirdiği sorumluklarını karşılamayı ve tam iş birliğini sürdürmeli" dendi.

Macron, Trump'ın kararın ıaçıklamasının ardından attığı tweette karardan üzüntü duyduklarını açıklamıştı.

Macron Twitter mesajında, "Fransa Almanya ve İngiltere ABD'nin anlaşmadan çekilmesini üzüntüyle karşılıyor. Nükleer silahsızlanma rejimi tehlike altında" yazdı.

Macron Fransa ve Avrupalı müttefiklerinin görevinin İran nükleer anlaşmasını kurtarmak olduğunu da belirtti.

Rusya Dışişleri Bakanlığı da Trump'ın kararından büyük hayal kırıklığına uğradıklarını belirterek bu adımı "uluslararası hukukun küstahça ihlali" olarak niteledi.



Kalın: Yeni çatışmalara sebep olabilir

ABD'nin kararına Türkiye'den de tepki geldi.

CNN International'a konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Kaybeden Amerika olacaktır" dedi ve ekledi:

"Uluslararası anlaşmalarda istediğiniz zaman bozun, istediğiniz zaman yapın gibi bir şey olmaz. Şimdi bunun bir anda ters istikamette gelişmesi sadece bölgeyi değil, tüm dünya ekonomisini ve dolayısıyla Türkiye'yi de etkileyecek."

Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın da ABD'nin kararının istikrarsızlığa ve yeni çatışmalara sebep olabileceğini ifade etti.

Dışişleri Bakanlığı ise, kararı "talihsiz bir adım" olarak niteledi.

Yapılan yazılı açıklamada "Türkiye, İran'ın nükleer programına ilişkin çözümün tek yolunun diplomasi ve müzakereler olduğunu her zaman savunagelmiş ve geçmişte de bu doğrultuda yoğun çaba göstermiştir. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2231 sayılı kararıyla anlaşmanın uygulanmasını takiple görevlendirilen Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın Anlaşma'ya uygun hareket ettiğini dönemsel raporlarıyla teyid etmektedir. Hal böyleyken ABD'nin anlaşmadan çekilmeye karar vermiş olmasını talihsiz bir adım olarak değerlendiriyoruz" dendi.

İsrail: Tarihi bir karar

İsrail'in BM Büyükelçisi Danny Danon ise Trump'ın kararını "tarihi" olarak niteledi ve "Orta Doğu'ya güvenlik ve istikrar getirecek yeni bir dönemin başlangıcının habercisi" dedi.

Danon, "Terörü destekleyen ve istikrarsızlığı körükleyen bu rejime karşı oluşturulacak birleşik bir hareket, bölgemizi ve tüm uluslararsı topluluğu tehdit eden İran saldırganlığına bir son verecektir" dedi.

Obama'dan uyarı: Ciddi bir hata

İran'la anlaşmayı yapan ve Tahran'ın nükleer programı yüzünden uygulanan yaptırımları kaldıran eski ABD Başkanı Barack Obama ise Trump'ın kararını "ciddi bir hata" olarak yorumladı.

Obama "Anlaşma olmadan ABD Orta Doğu'da yeni bir savaş ya da nükleer silah sahibi bir İran arasında baştan kaybedilmiş bir seçim yapmak zorunda kalır" yazdı.

Obama Beyaz Saray'ın son değerlendirmelerinin aksine anlaşmanın çalışıyor olduğunu da belirtti.

Telif hakkı EPA/AFP

İran anlaşmasında neler var?

2015 yılında İran ABD, Çin, Rusya, Almanya, Fransa ve İngiltere ile nükleer faaliyetlerini sınırlandırmaya karşılık ekonomik yaptırımların kaldırılmasına yönelik bir anlaşma imzaladı.

Resmi adı Ortak Kapsamlı Eylem Planı olan anlaşmaya göre İran uranyum zenginleştirdiği santrifüjleri azaltma taahhüdünde bulunuyor.

Anlaşma koşulları İran'ın uranyum zenginleştirmeyi büyük anlamda azaltması ve nükleer silah yapmaya yetecek düzeye çıkarmamasını öngörüyor.

Anlaşmadan sonra İran'ın Natanz ve Fordo tesislerindeki santrifüj sayısı azaltıldı ve tonlarca az zenginleştirilmiş uranyum Rusya'ya gönderildi.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'ndan denetçiler İran'ın nükleer tesislerinde teftiş yapma yetkisine sahipti.