Kuzey Makedonya Cumhuriyeti anlaşması imzalandı: 27 yıllık Yunanistan-Makedonya isim krizi hakkında bilinmesi gerekenler

Çipras ve Telif hakkı AFP
Image caption Makedonya ve Yunanistan başbakanları Zoran Zaev ile Aleksis Çipras, anlaşmayı 'tarihi bir adım' olarak niteledi.

Atina ve Üsküp, Makedonya isminin "Kuzey Makedonya Cumhuriyeti" olarak değişmesi üzerinde anlaşmaya vardı. İki ülkenin dışişleri bakanlarının imzaladığı anlaşmanın parlamentolar tarafından da onaylanması gerekiyor.

İmzalanan anlaşma uyarınca, Yunanistan'ın komşusunun ismi Kuzey Makedonya olacak.

Makedonya'nın Yugoslavya'dan ayrılmasından bu yana Atina ve Üsküp arasında isim krizi yaşanıyordu.

27 yıldır Yunanistan hükümetleri, Üsküp yönetiminin ülke adı olarak Makedonya'da ısrarcı olmasının agresif bir dış politika olduğunu savunuyordu.

Yunanistan'ın kuzey bölgesinin adı da Makedonya. Atina, Üsküp yönetiminin isim ısrarı ile Yunanistan'ın kuzey topraklarında hak iddia ettiğini savunuyordu.

Çipras: Tarihi bir adım

Yunanistan Başbakanı Aleksis Çipras, imzalanan anlaşmayı "Cesur ve tarihi bir adım" olarak niteledi.

Dün Yunanistan Parlamentosu'nda Çipras hakkında bir güvenoylaması yapılmış ve Yunanistan Başbakanı oylamayı kazanmıştı. Atina'da Çipras'ı anlaşma için gereğinden fazla taviz vermekle suçlayanlar bulunuyordu.

Telif hakkı Reuters
Image caption Hem Yunanistan hem Makedonya'da anlaşmayı protesto edenler sokaklardaydı.

İsim ihtilafı nasıl başladı?

Yunanistan ile yaşanan kriz, ülkenin Yugoslavya'dan ayrılarak 1992'de "Makedonya" ismi altında bağımsızlığını ilan etmesiyle başladı.

Atina, tarihi ve kültürü ile eş tuttuğu Makedonya isminin kullanılmasına şiddetle karşı çıktı.

Yunanistan'ın kuzeyinde Makedonya diye bir bölge olması nedeniyle, aynı isme sahip komşu ülkenin burada toprak iddia etmesinden endişe ediliyordu.

Telif hakkı Getty Images
Image caption Büyük İskender

1992'de Selanik'te "Makedonya Yunandır" diyen milyonlarca kişi protesto düzenledi.

Ülke, bundan 1 yıl sonra Birleşmiş Milletler'e 'Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya' adıyla katıldı.

Yunanistan devreye girer

Atina 1994'te Makedonya'ya Selanik limanını, yani ülkenin en önemli ticaret kapısını kapayarak ekonomik ambargo uyguladı.

Makedonya'dan antik Yunan mitolojisinin güneş sembolünü bayrağından kaldırması, anayasasından da bazı maddeleri çıkarması istendi. Daha sonra ticari ve siyasi ilişkilerin normalleşmesi yönünde adımlar atıldı ama isim krizi bitmedi.

2001'de ayrılıkçı Arnavut gruplar ile Makedonya ordusu arasında çatışmalar yoğunlaştı.

Yunanistan Makedonya'ya desteğini ifade etse de, 2005'te başlayan Avrupa Birliği üyelik müzakelerinin başlamasını engelledi. 2008'de Nato'ya geçici ismiyle üye olmak istediğinde bir kez daha Atina'dan veto yedi.

2011'de Üsküp'e Büyük İskender heykeli dikildiğinde, 'Büyük İskender kimin atası?" tartışması derinleşti.

Önce gerginlik sonra çözüm

Avrupa 2016 yılında 2 Dünya Savaşı'ndan bu yana görülen en büyük göçmen kriziyle mücadele ediyordu. Avrupa'ya geçmek umuduyla Makedonya'ya girmeye çalışan göçmenlerin "aşırı güç" kullanılarak püskürtülmesi Atina'nın tepkisini çekti.

Telif hakkı Getty Images

Makedonya'nın 2017 seçimlerinde Başbakan olan Zoran Zaev AB ve NATO üyeliği yolunda isim konusuna çözüm bulunmasını önerdi ve milliyetçilerin büyük tepkisini çekti.

Ancak AB de NATO da Rusya'nın Balkanlar'da etkinliğini artıracağı endişesiyle, iki tarafı da uzlaşmaları için ikna etmeye çabalıyordu.

Anayasa'da değişiklik talebi

Varılan anlaşma uyarınca Yunanistan, Makedonya'dan anayasasındaki bazı maddeleri değiştirmesini talep ediyor. Talep edilen değişikliklerden bazıları şöyle:

  • Yeni ismin, ülke içinde ve uluslararası ilişkilerde resmi belgelerde kullanılması
  • "Komşu ülkelerden toprak talebi çağrıştıran" maddelerin çıkarılması
  • "Makedon azınlığı" gibi ibarelerin çıkarılması
  • Makedonya vatandaşlarının salt "Makedon" değil, "Kuzey Makedonya vatandaşları" olarak tanımlanmaları, kimliklerinin bu isimle değiştirilmesi
  • "Makedon" dilinin "Slav dilleri ailesine" ait olduğun, Helence (Yunanca) konuşan Antik Makedonya ile ilgisi olmadığına atıfta bulunulması

Hem Atina hem Üsküp'te kuşkular

Anlaşma diplomatik bir başarı olarak övülse de, Yunanistan ve Makedonya tarafında muhalif sesler çıkıyor.

Makedonya Cumhurbaşkanı İvanov, ulusa sesleniş konuşmasında "Bu zararlı metni ne desteklerim ne de imzalarım" demiş, anlaşmayı şeffaf ve mutabakata dayalı olmamakla eleştirmişti.

Çarşamba günü İvanov, başbakan ve dışişleri bakanı ile yaptığı toplantıyı 3 dakika içinde öfkeyle terk etti. Üsküp sokaklarında da isim değişikliğine karşı protestolar düzenlendi.

Yunanistan tarafında da anlaşmayı destekleyen Çipras'a tepkiler var. Atina'da Cuma ve Cumartesi günleri Yunan Parlamentosu önünde protestolar düzenlenecek.

Telif hakkı Getty Images
Image caption "Makedonya Yunandır Yunan kalacak" sloganlı Atina protestolarından bir fotoğraf

Hükümetin küçük ortağı milliyetçi Bağımsız Helenler Partisi'nin lideri ve Savunma Bakanı Panos Kammenos "İçinde Makedonya adının geçeceği hiçbir isim anlaşmasını kabul etmeyeceğini" açıkladı.

Ana muhalefetteki Yeni Demokrasi Partisi'nin (YDP) lideri Kiryakos Miçotakis de mutabakatın ulusal çıkarlara aykırı olduğunu savundu, "Makedon dili" ve "Makedon milliyeti" gibi kavramların kabul edilemez olduğuna dikkat çekti.

Şimdi ne olacak?

İmzalanan anlaşmanın yürürlüğe girmesi için öncelikle Makedonya meclisinin anlaşmayı onaylaması gerek.

Ardından da ülkede bir referandum düzenlenecek. Makedon seçmenlerin Eylül ya da Ekim ayında ülkenin yeni adını belirlemek üzere sandığa gitmesi bekleniyor.

Eğer referandumdan anlaşmaya destek çıkarsa ülkenin anayasasında değişikliğe gidilecek.


Cihazınızda ses/video gösterim programı bulunamadı
Makedonya'da göstericiler Meclis binasını bastı

İlgili Konular