Avrupa Konseyi: Türkiye'de tecavüzden hüküm giyenlerin sayısı 3 yılda 23 katına çıktı

Antalya Cezaevi Telif hakkı Getty Images

Avrupa Konseyi, kıtadaki cezaevlerinin 2005'ten 2015'e kadar değişimini inceleyen ve Aralık başında yayınladığı "Avrupa'da Cezaevleri" raporunun Türkiye kısmını güncelledi.

Raporun ilk halinde, Türkiye'de 2013-15 arasında tecavüz hükümlülerinin 23 katına çıktığı bilgisi yer almıştı. Güncel halinde ise bu yıllar arasındaki artışın 2,6 kat olduğu, 23 katlık artışın ise 2012-15 arasında gerçekleştiği gözüküyor.

Raporu hazırlayanlar bu hata nedeniyle Adalet Bakanlığı'ndan özür diledi.

Adalet Bakanlığı: Tecavüz hükümlülerine verilen cezaların artmasından kaynaklanıyor

Raporun Türkiye bölümünde, tutukluların ve hükümlülerin sayısının 10 yılda büyük artış gösterdiği de gözüküyor.

Adalet Bakanlığı ise bu artışın tecavüz hükümlülerine verilen cezaların artışından kaynaklandığını belirtti.

Raporda Türkiye'deki cezaevlerinde yaşanan değişimler de detaylı bir şekilde inceleniyor.

Avrupa Konseyi, 2015 itibarıyla Türkiye'de nüfusun binde 2,2'sinin cezaevinde olduğunu tespit etti. Türkiye bu oranla, 5 eski Sovyet cumhuriyetinin ardından Avrupa'da 47 ülke arasında 6. sırada.

Türkiye'de tutuklu ve hükümlülerin nüfusa oranı artıyor

Kaynak: Avrupa Konseyi

Türkiye'de 2014 itibarıyla cezaevine giren bir kişi ortalama 29,9 ay hapiste kalıyor. Bu, Romanya ve Portekiz'in ardından Avrupa'daki en uzun üçüncü süre.

Türkiye'de ortalama tutukluluk süresi artıyor

Not: Türkiye 2008-2010 yıllarının verilerini paylaşmadı
Kaynak: Avrupa Konseyi

Raporda Türkiye'de cezaevi kapasitesinin yüzde 144, cezaevindeki kişilerin sayısının da yüzde 220 arttığı bilgileri de yer aldı.

Avrupa Konseyi'ne göre, Türkiye'de tutukluların ve hükümlülerin sayısı 54 binden 173 bine yükseldi.

2015'te Türkiye'deki cezaevi kapasitesi ise 171 bin oldu. Böylece cezaevlerinde kişi sayısı kapasiteyi aştı.

Öte yandan cezaevi çalışanlarının sayısı da yüzde 92 arttı. Türkiye, çalışan başına 4 tutuklunun ve hükümlünün düştüğü Makedonya'nın ardından 3,7 tutuklu ve hükümlü oranıyla Avrupa'da ikinci oldu.

Cezaevi nüfusunun azaldığı tek yıl 2012 oldu

Kaynak: Avrupa Konseyi

Rapora göre Türkiye'de 2014 itibarıyla cezaevlerindeki hükümlülerin en fazla işlediği suç soygun ve hırsızlık: Toplam 54 bin 671 kişi soygun ve hırsızlık suçundan hükümlü.

Bunu cinayet ve cinayet girişimi (24 bin 502), uyuşturucu (23 bin 589), saldırı ve darp (19 bin 589) ve tecavüz (12 bin 253) takip ediyor.

Hükümlü sayısında en fazla artışın yaşandığı suç türü ise tecavüz oldu. 2012'de cezaevinde 529 tecavüz hükümlüsü bulunurken bu sayı 2014'te 4 bin 293'e, 2015'te de 12 bin 253'e çıktı.

Tecavüz hükümlülerinin sayısı 3 yılda 23 katına çıktı

Kaynak: Avrupa Konseyi

'Gerçek rakamların daha fazla olduğunu düşünüyorum'

Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği'nden Hilal Esmer, artışla ilgili olarak BBC Türkçe'ye yaptığı açıklamada "Cinsel şiddetin arttığını ama aynı zamanda kamuoyunda duyarlılığın ve görünürlüğün arttığını; yargının da buna karşı refleksinin arttığını düşünüyorum" dedi.

Esmer, 2013'ten 2015'e kadar kamuoyunda infial yaratan cinsel şiddet olaylarının yaşandığını, Özgecan Aslan cinayetinin de bunlardan biri olduğunu vurguladı.

Şiddetin artmasına etki edebilecek faktörler arasında "ekonomik sıkıntılar, özgürlüklerin azalması, yoksulluk ve kutuplaşmanın" olabileceğini söyleyen Esmer, "23 katlık artış gerçek rakamları göstermiyor. Cinsel şiddet insanların en fazla sustuğu alanlardan biri, bir sürü kişi önlerindeki bariyerlerden ötürü şikayetçi olmuyor" diyor ve ekliyor:

"Hüküm giyenlerin dışında delil yetersizliğinden beraat edenler, davası hiç açılmayanlar veya şikayette bulunamayan insanlar da var. Dolayısıyla tecavüzün de diğer cinsel şiddet türlerinin de daha fazla olduğunu düşünüyorum."

'Hükümet atması gereken adımları atmıyor'

Hükümetin cinsel şiddete karşı mücadeleyi önlemediğini belirten Esmer, bunun bir toplumsal sorun olarak görülmemesi, bütçe ayrılmaması, istatistik tutulmaması, konuyla ilgili bir bakanlık kurulmaması, bir destek sisteminin olmaması, cinsel suçlara özel savcılık ve polis birimleri ile özel çağrı hatlarının olmamasını eleştiriyor:

"Sadece göstermelik bir takım şeyler yapılıyor, Avrupa Birliği müzakerelerinin getirdiği yükümlülükler çerçevesinde yapmış olmak için yapılan şeyler var ama bunlar kocaman bir yarayı yara bandıyla tedavi etmek gibi.

"Hükümet eskiden kadın örgütlerine bir takım konularda danışırdı. Şimdi ise kendi alanında kendi desteklemek istediği sivil toplumu yaratıyor, kendi medyasını yarattığı gibi. Eleştiren, talep eden seslere çok duyarlı değiller. Bu sadece kadın hareketinde değil, diğer alanlarda da böyle."

Adalet Bakanlığı: Artışta cezaların uzamasının rolü var

BBC Türkçe'ye bir açıklama yapan Adalet Bakanlığı ise cezaevlerindeki tecavüz hükümlüsü sayısının artışının temelinde değişen tecavüz yasalarının olduğunu, cezaların uzamasıyla birlikte tecavüz hükümlülerinin daha uzun süre cezaevinde kaldığını ve sirkülasyonun azalması nedeniyle cezaevinde aynı anda bulunan tecavüz hükümlüsü sayısının arttığını söyledi.

Rapordaki verileri Adalet Bakanlığı'na bağlı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü'ne gönderdiği sorularla toplayan Avrupa Konseyi, cezaevlerinde ölüm oranının 2005-2014 arası yüzde 162 arttığını, intihar oranının ise yüzde 37 azaldığını tespit etti.

Hükümlülerin işledikleri suçlar

Kaynak: Avrupa Konseyi

Cezaevleri bütçesi de bu süreçte yüzde 74 artış gösterdi. Türkiye, eski komünist ülkelerin ardından mahpus başına günlük 21,7 euro harcamayla Avrupa'da en az harcama yapan 15. ülke oldu.

Avrupa Konseyi

  • Avrupa'da Kazakistan, Belarus ve Vatikan dışında kalan ve uluslararası toplum tarafından tanınan tüm ülkelerin üye olduğu bir uluslararası yapıdır.
  • 1949'da 10 Avrupa ülkesi tarafından kuruldu, 3 ay sonra Türkiye ve Yunanistan da katıldı.
  • Konsey'in en önemli adımı 1950'da Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni kabul etmek oldu. Üye devletlerin sözleşmeye uyup uymadığı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından denetleniyor.

Rapora göre Türkiye'de,

  • Cezaevindekilerin nüfusa oranı,
  • Cezaevinde geçirilen ortalama gün sayısı,
  • Cezaevi nüfusunun kapasiteye oranı,
  • Cezaevi nüfusunun cezaevi çalışanlarına oranı, Avrupa ülkelerine kıyasla yüksek.

İlgili Konular