Halife Hafter: Libya'nın başkenti Trablus'u ele geçirmeye çalışan komutan

halife hafter Telif hakkı AFP

Libya'nın doğusunu kontrol altında tutan General Halife Hafter, komutanı olduğu "Libya Ulusal Ordusu"na başkent Trablus'u ele geçirme emri verdi.

General Hafter'in bu adımı, ülkeyi yeniden savaşın eşiğine getirdi.

"CIA bağlantıları" ile şüphe yaratan Hafter, Libya'nın eski lideri Muammer Kaddafi'nin hem yükselişinin, hem de düşüşünün arkasındaki isimdi.

General Hafter, Kuzey Afrika'nın petrol zengini ülkesinde son 5 yıldır yaşanan uzun krizin önemli aktörlerinden oldu.

75 yaşındaki generalin komutasındaki güçler, 2014'ten bu yana ülkenin doğusunda önemli petrol limanlarının bulunduğu büyük bir alanı kontrol ediyor.

Bu güçler 4 Nisan Perşembe günü Hafter'in emrine uyarak, bazıları merkeze sadece 40 kilometre uzaklıkta olan bazı şehirleri kuşatma altına aldı.

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Hafter'e derhal operasyonu durdurma çağrısı yaptı.

Libya'da askerleri ya da ticari bağlantıları olan ülkeler de personellerine "hemen ülkeyi terk edin" çağrısı yaptı.

Bu arada Trablus'ta bulunan, Birleşmiş Milletler'in (BM) desteklediği Ulusal Mutabakat Hükümeti'ne bağlı güçler ise karşı operasyon başlattıklarını açıkladı.

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile Mısır'ın desteklediği Hafter, başkenti almanın Muammer Kaddafi'nin 2011'de devrilmesiyle derinleşen krizin sonunu getireceğini düşünüyordu.

Telif hakkı Getty images
Image caption Libya'yı 42 yıl yöneten Muammer Kaddafi 2011'de devrilmişti.

Kaddafi'nin devrilmesinden 3 yıl sonra BM'nin liderliğinde tartışmalı bir seçim yapılıp birlik hükümeti kurulduğunda, General Hafter'in yeniden yükselişi başladı.

Hafter ve ordusu, doğuda Tobruk ve etrafında ülkenin başlıca petrol tesislerini ele geçirdi ve buradaki paralel yönetime katıldı.

O günden beri de Libya'da istikrarı ancak kendisinin sağlayabileceğini söylüyor.

Kaddafi'nin ortağıydı, düşmanı oldu

1943'te Ecdebiye kentinde doğan Hafter, yıkılmadan önce Sovyetler Birliği'nde askeri eğitim gördü. Daha sonra Komutan Kaddafi'nin liderliğindeki orduya katıldı.

1969'da Kaddafi'nin Kral İdris'i devirmesine yardım etti.

O günden sonra Kaddafi'nin en güvendiği isim oldu. Kaddafi başa geçtikten kısa süre sonra onu Genelkurmay Başkanlığı'na atadı. Kaddafi'nin Hafter'i oğlu gibi gördüğü söyleniyordu.

Kaddafi, Albay rütbesi verdiği Hafter'i 1986'da Çad ile çatışan güçlerin başına getirdi. Hafter'in düşüşü de böylece başladı.

Fransa'nın desteklediği Çad güçleri bundan bir yıl sonra Libya'yı yenilgiye uğratarak, Hafter ve 300 askerini esir aldı.

Daha önce imzaladığı anlaşma uyarınca Kaddafi askerlerini geri çekti, Hafter'e sırtını döndü.

Hafter ise askerlerinin esir düşmesine neden olduğu ve ordusunu yüzüstü bıraktığı gerekçesiyle "ihanetle"" suçlandı. Yıllarca hapis yattıktan sonra 1990 yılında CIA ile anlaşma yaparak serbest kaldı, ardından ABD'ye sürgüne gitti.

Hafter, Virginia eyaletinde bulunan CIA merkez ofisi yakınlarına taşınmış olması nedeniyle de, istihbarat için çalışmakla suçlandı.

Bazı tarihçiler, Hafter'in bundan sonraki 20 yıllık süreçte kendini Kaddafi'yi devirecek stratejiler aramaya adadığını söylüyor.

Sürgünden dönüş

2011 yılında Kaddafi karşıtları ayaklanmaya başlayınca Hafter ülkesi Libya'ya geri döndü.

Mısır'a giderek doğudaki isyancı güçlerin komutanı oldu. Ekim ayında Kaddafi'nin düşmesi sonrası ise, iki yıldan uzun süre yargılandı.

Şubat 2014'te BM destekli seçimler sonrası ipleri yeniden eline alan Hafter, televizyondan yayınlanan bir mesaj ile "ülkesini kurtarma" planını açıkladı.

Libyalılara kurulan hükümete karşı ayaklanmaları çağrısı yaptığında, Libya'nın ikinci en büyük şehri Bingazi ve doğudaki bazı bölgeler, El Kaide ile bağlantılı Ensar el-Şeria ve bazı diğer İslamcı gruplar tarafından kuşatılmıştı.

Hafter bu gruplarla bağlantısı olmadığını söylese de, özellikle Bingazi'deki desteği arttı. Ancak Hafter'in popülaritesindeki artış ülkenin doğusu ile sınırlı kaldı. Kaddafi ve ABD ile eski bağlantıları nedeniyle ülkenin geri kalanında kuşkuyla karşılanmaya devam etti.

'Onur Operasyonu'

Hafter'in 2014'te televizyondan verdiği mesaj büyük bir askeri stratejinin başlangıcıydı.

Telif hakkı Getty Images
Image caption Hafter bir dönem CIA merkez binası yakınlarında yaşadı

2014'te Bingazi'deki İslamcı gruplara karşı "Onur Operasyonu"nu başlatan Hafter, 2015'te Tobruk merkezli Temsilciler Meclisi tarafından "Libya Ulusal Ordusu"nun komutanı olarak atandı. Hafter öncülüğündeki güçler Şubat 2016'da Bingazi'yi geri aldı, ardından da bölgedeki stratejik noktaları geri almak için operasyonlar düzenledi.

Bazı yorumcular Hafter'in o dönem CIA ile bir bağlantısı kalmadığını söylerken, bazıları ise Fransa başta olmak üzere Batı'dan gizli destek aldığını öne sürdü.

Fransa bu suçlamalara uzun süre tepkisiz kalsa da, 2016 yılında düşen ve Hafter güçlerine bağlı bir helikopterde 3 Fransız askerin öldüğünü açıkladı.

Telif hakkı Getty Images
Image caption Hafter'in Fransa başta olmak üzere bazı Batı ülkeleri ile yakın ilişkileri olduğu belirtiliyor.

Eylül 2016'da Hafter'in ordusu, Petrol Hilali Bölgesi'ndeki Sidra, Ra's Lanuf, Brega ve Ecdebiye'yi milislerden geri almak için operasyon düzenledi.

2017'de Derna'nın kontrolünü geri alan Hafter, yasa dışı bir şekilde gözaltında ölümler ve zorla kaybedilme gibi iddialarla "savaş suçları işlemekle" suçlandı.

Hafter, İslamcı gruplarla mücadelesini o günden bu yana sürdürüyor.