Hürmüz Boğazı: İngiltere İran'la gerilim sonrası bölgedeki İngiliz bandıralı gemileri güvenlikleri konusunda uyardı

Basra Körfezi'nde tanker Telif hakkı AFP

İngiltere, Hürmüz Boğazı'ndaki İngiliz bandıralı gemileri güvenlikleri konusunda uyardı.

Ulaştırma Bakanlığı, uyarının içeriğini açıklamadı.

Ancak gemilerden Hürmüz Boğazı'ndan gündüz ve daha hızlı geçmelerinin istendiği sanılıyor. Reuters Haber Ajansına konuşan bir kaynak, İngiltere'nin bölgedeki bütün gemilere eskort vermeyi planı olmadığını söyledi.

Uyarı, İran'a ait üç geminin İngiliz bandıralı bir petrol tankerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçişinin engellemeye çalıştığı yönündeki haberleri izliyor.

BBC'ye konuşan İngiltere Savunma Bakan Yardımcısı Tobias Ellwood, tankerin, güzargahı değiştirilerek İran kara sularına yönelmesinin amaçlandığını söyledi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise olay sonrası yaptığı açıklamada, gemilerin seyahat özgürlüğüne yönelik tehditlerin, uluslararası bir çözümü gerekli kıldığını vurguladı.

Bu arada İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, ülkesinin İngiliz tankerinin yolunu kesmeye çalıştığı iddialarını "sözünü bile etmeye değmez" diye tanımladı.

İngiltere: Kaygıyla karşılıyoruz

İngiltere Başbakanı Theresa May'in sözcüsü, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda ticari bir petrol tankerini durdurmak istemesini kaygıyla karşıladıklarını söylemişti.

May'in sözcüsü "Bu durumdan kaygılıyız ve İran makamlarına bölgedeki gerilimin azaltılması çağrısı yapıyoruz. Körfez Bölgesi'nde uzun süredir deniz gücü varlığımız var. Sürekli olarak güvenlik durumunu gözlemliyoruz ve uluslararası hukuk uyarınca seyrüsefer özgürlüğünü sağlama taahhüdümüze bağlıyız" demişti.

İngiliz ve Amerikalı yetkililer, İran Devrim Muhafızları'nın Hürmüz Boğazı'nın kuzeyinde ilerleyen İngiltere'ye ait petrol tankerine yanaşarak durdurmak istediğini, İngiliz savaş gemisinin uyarısı üzerine geri çekildiklerini belirtmişlerdi.

İngiltere Savunma Bakanlığı, İran donanmasına bağlı hücum botların BP'nin işlettiği tankerin yolunu kesmeye çalıştıklarını ancak İngiltere Kraliyet Donanması'na bağlı bir savaş gemisinin müdahalesi sonucu İran botlarının tankerden uzaklaştıklarını açıklamıştı.

Reuters haber ajansına konuşan ABD'li askeri yetkililer de, İngiltere'ye ait ham petrol taşıyan tankerin, İran kara sularına yakın bir bölgede, İran tarafından gelen beş bot tarafından durdurulmaya çalıştığı bilgisini vermişlerdi.

İngiltere'nin geçen hafta İran'a ait bir petrol tankerini Cebelitarık Boğazı'nda durdurmasının ardından İran'dan İngiltere'ye yönelik sert açıklamalar gelmişti. İngiltere Kraliyet Donanması, bunun üzerine Basra Körfezi'ndeki ticari gemilere, savaş gemilerinin eşlik etmesinin planlandığını duyurmuştu.

Ruhani: Denizlerde güvensizlik yarattınız, sonuçlarını göreceksiniz

4 Temmuz'da İngiltere, Avrupa Birliği (AB) yaptırımlarını delerek İran'dan Suriye'ye ham petrol taşıdığını öne sürdüğü bir tankeri Cebelitarık Boğazı'nda durdurdu ve çalışanların ifadelerini aldı.

İngiltere'ye bağlı Cebelitarık özerk yönetimi, Grace 1 isimli tankerin Suriye'deki Banyas rafinerisine ham petrol taşıdığına dair güvenilir bilgiler olduğunu açıkladı.

İran ise İngiltere'nin Tahran Büyükelçisi'ni Dışişleri Bakanlığı'na çağırdı.

Ancak gerilim bununla sınırlı kalmadı. İranlı Savunma Bakanı dâhil üst düzey yetkililerin İngiltere'ye yönelik "karşılık verilecek" açıklamaları devam etti.

Cebelitarık üst mahkemesi ise Cuma günü, İran tankerinin 14 gün daha tutulabileceği yönünde karar aldı. Bir hafta sonra da geminin kaptanı tutuklandı.

Son olarak Çarşamba günü İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, İngiltere'yi, Cebelitarık Boğazı'nda İran tankerinin durdurulmasının "karşılığı olacağı" konusunda uyardı.

Telif hakkı Getty Images
Image caption İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, İngiltere'ye karşılık verileceğini söyledi

Bakanlar Kurulu toplantısındaki konuşması televizyonlardan canlı yayımlanan Ruhani, Cebelitarık Boğazı'ndaki olayı "aptalca bir davranış" olarak yorumladı:

"İngilizlere sesleniyorum, denizlerde güvensizlik yarattınız, kısa zamanda sonuçlarını göreceksiniz."

Bu arada, Cebelitarık'ta durdurulan tankerin kaptanı ve ikinci kaptanı gözaltına alınırken, gemideki belgelere ve elektronik cihazlara el konulduğu bildirildi.

ABD'den Körfez'de güvenliği sağlamak için 'uluslararası askeri koalisyon' çağrısı

ABD Genelkurmay Başkanı General Joseph Dunford da, Basra Körfezi'nde yaşanan gerilim sonrası bir açıklama yaparak "ABD'nin İran ve Yemen çevresindeki denizlerde güvenliği sağlamak için uluslararası bir askeri koalisyon oluşturmak istediğini" duyurdu.

Telif hakkı Getty Images
Image caption Donald Trump ve Joseph Dunford

Salı günü yaptığı açıklamada ABD'nin "gemi seferlerinin özgürce yapılabilmesini garanti altına almak istediğini" söyleyen Dunford, bu koalisyona destek verebilecek bazı ülkelerle görüşmelerin başladığı bilgisini de verdi.

Hürmüz Boğazı ve Babül Mendeb Boğazı'ndan geçen ticari amaçlı gemiler için yönlendirme ve güvenlik kontrolünü ABD'nin yapabileceğini belirten Dunford, diğer ülkelerin de devriye ve eskort faaliyeti yürütmesini talep ettiklerini söyledi.

Körfez'deki gerilim nasıl başladı?

ABD Başkanı Donald Trump'ın, 2015'te P5+1 ülkeleri (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa ve Almanya) ile İran arasında imzalanan nükleer anlaşmadan çekileceğini açıklamasının ardından, İran'a dönük yaptırımlar, 2018'de bazı istisnalarla birlikte yeniden başlatıldı.

Ancak 2 Mayıs'ta ABD, bu istisnalara da son verdiğini açıkladı ve İran'a yönelik geniş çaplı yaptırımlar başladı.

Bundan üç gün sonra da Amerikalı yetkililer, İran'dan gelecek tehditlere karşı Orta Doğu'nun çeşitli bölgelerine füze savunma sistemi ve savaş gemisi göndereceğini açıkladı.

8 Mayıs'ta İran'dan bir adım geldi. Nükleer anlaşmayı ihlâl edecek boyutlara ulaştırmadan, nükleer programındaki kısıtlamaları küçük ölçekte aşacağını duyurdu. Anlaşmaya taraf diğer ülkelerin İran'a yönelik yaptırımlara karşı ABD'yi dengelememesi halinde, daha ileri gidebileceği konusunda uyardı.

12 Mayıs'ta, ikisi Suudi Arabistan'a ait dört petrol tanker, Hürmüz Boğazı'nda saldırıya uğradı. ABD İran'ı suçlarken Tahran, suçlamaları reddetti.

Yaklaşık bir aylık sessizliğin ardından 20 Haziran'da İran, ABD'ye ait bir insansız hava aracını, 'kendi hava sahasına girdiği' gerekçesiyle düşürdü.

4 Temmuz'da İngiltere de gerilime dahil oldu ve Cebelitarık Boğazı'ndan geçen İran'a ait bir petrol tankerini durdurdu.

7 Temmuz Pazar günü İran, uranyum zenginleştirme oranını artırdığını ve saklama kapasitesini genişlettiğini duyurdu. Birleşmiş Milletler'in izleme örgütü Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu, Pazartesi günü İran'ın anlaşmada belirtilen sınırı aştığını doğruladı.