Soçi Mutabakatı: Putin ile Erdoğan'ın görüşmesinden ne sonuç çıktı?

Erdoğan ve Putin Telif hakkı Getty Images

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Soçi'de dün bir araya geldi.

Yaklaşık 6,5 saat süren görüşmenin ardından 10 maddelik mutabakat metni açıklandı.

Bu metinde neler yer alıyor?

Washington-Ankara anlaşması "muhafaza edilecek"

Putin'le Erdoğan, ABD ile Türkiye'nin 17 Ekim'de üzerinde uzlaştığı mutabakata göre Tel Abyad ile Rasulayn arasında, 120 kilometrelik alanda, 32 kilometre derinliğinde oluşturulacak olan güvenli bölgenin uygulanmasına devam kararı aldı.

Bu durum mutabakat metnine "Tel Abyad ve Rasulayn'ı içine alan 32 km derinliğindeki mevcut Barış Pınarı Harekatı alanındaki yerleşik statüko muhafaza edilecektir" ifadeleriyle yansıdı.

Türkiye ile ABD arasında varılan anlaşma uyarınca YPG'lilerin çekilmesi için ilan edilen ateşkes Putin ile Erdoğan görüşmesinden kısa bir süre sonra doldu. Türkiye, Barış Pınarı Harekatı kapsamında başka operasyonlara gerek kalmadığını duyurdu.

Telif hakkı Getty Images
Image caption Pence'in liderlik ettiği ABD heyeti, 17 Ekim'de Ankara'da Erdoğan başkanlığındaki Türk heyet ile görüştü

Adana Anlaşması uygulanacak

Mutabakatta ayrıca, 1998'de Suriye ile Türkiye arasında imzalanan Adana Anlaşması'nın uygulanacağı ve bunun için Rusya'nın "kolaylaştırıcı rol oynayacağı" ifadeleri de yer alıyor:

"Her iki taraf Adana Anlaşması'nın önemini teyit eder. Rusya Federasyonu mevcut koşullarda Adana Anlaşması'nın uygulanmasını kolaylaştıracaktır."

Adana Anlaşması, "Suriye yönetiminin PKK ve uzantılarının kendi topraklarını kullanarak Türkiye'ye tehdit oluşturmasını önlemeyi" amaçlıyor ancak 2011'den bu yana fiilen uygulanamıyor. Putin'in Ocak ayında bu protokolü gündeme getirmesinin amacının Türkiye ile Suriye arasında diyalogun başlatılması olduğu belirtiliyor.

Aynı mutabakat, tarafların bu taahhütlerin yerine getirilmesini sağlamak ve gözlemek için bazı mekanizmalar kurmasını da sağlıyor. Suriye ve Türkiye'nin üst düzey güvenlik yetkilileri arasında doğrudan telefon hattı kurulması, diplomatik temsilciliklerde güvenlik işleri için özel temsilcilerin atanması bunlardan sadece birkaçını oluşturuyor.

Telif hakkı AFP
Image caption Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esad, Haziran 2010'da Türkiye'deydi

Rusya ve Suriye orduları sınırın 30 kilometre derinliğine girecek

Mutabakat, Türkiye'nin Barış Pınarı Operasyonu'nu yürüttüğü Rasulayn ve Tel Abyad arasındaki yaklaşık 120 kilometrelik alanda ordusunu bırakmasını temin ederken, sınırın diğer bölümlerine Rusya ve Suriye güvenlik güçlerinin girmesini öngörüyor.

Bunun gerekçesi olarak da "YPG'nin 30 kilometre güneye çekilmesini sağlamak" veriliyor.

Bu işlerim 23 Ekim yani Çarşamba günü öğlen saatlerinde başlaması ve 150 saat sürmesi konusunda da uzlaşıldı:

"23 Ekim 2019, öğlen saat 12.00'den itibaren, Rus askeri polisi ve Suriye sınır muhafızları, Barış Pınarı Harekat alanının dışında kalan Türkiye-Suriye sınırının Suriye tarafına, YPG unsurları ve silahlarının Türkiye-Suriye sınırından itibaren 30 km'nin dışına çıkarılmasını temin etmek üzere girecektir. Bu işlem 150 saat içinde tamamlanacaktır."

Türk-Rus ortak devriyesi başlayacak

Mutabakatta aynı maddenin devamında, "aynı saat itibarıyla, mevcut Barış Pınarı Harekat alanı sınırlarının batısı ve doğusunda 10 km derinlikte Kamışlı şehri hariç Türk-Rus ortak devriyeleri başlayacaktır" ifadeleri yer aldı.

Bu ifadeye göre Rusya ve Suriye güvenlik güçlerinin sınırın 30 kilometre derinliğine kadar YPG'nin çekilmesini sağlamalarının ardından, 23 Ekim saat 12:00'de başlayan 150 saatin bitişinde, Rasulayn-Tel Abyad arası ve Kamışlı dışında kalan sınır bölgelerinde, sınırın 10 kilometre derinliğine kadar Türkiye ve Rusya orduları, ortak devriye görevine başlayacak.

Telif hakkı AFP
Image caption Rus ordusu Menbic'de

Menbic ve Tel Rıfat'tan YPG çekilecek

Soçi'de, YPG'nin Ağustos 2016'da ABD'nin de desteğiyle IŞİD'le savaşarak kontrolünü aldığı Menbic şehri ve Afrin'in güney doğusunda kalan, YPG'nin Suriye ordusu ve Rus askerleriyle birlikte varlığını sürdürdüğü Tel Rıfat'la ilgili de anlaşmaya varıldı.

Türkiye, YPG'nin Mebic'den çekilmesi için ABD ile uzun süren müzakereler yürütmüş ancak sonuç alamamıştı. 9 Ekim'de Barış Pınarı Harekâtı'nın başlamasıyla birlikte ABD askerleri şehirden çekildi, Rusya ve Suriye birlikleri yerleşti. Ancak YPG varlığı devam ediyordu.

Türkiye'nin Ocak 2018'de başlayan Afrin operasyonunun Tel Rıfat'ı da kapsadığı, Türk yetkililer tarafından dile getirilmişti ancak buradaki Rus askeri varlığı, operasyonun buraya genişletilmesinin önüne geçmişti.

Soçi'de varılan mutabakatta, "Münbiç ve Tel Rıfat'tan bütün YPG unsurları silahlarıyla birlikte çıkarılacaktır" ifadeleri yer aldı.

Mutabakatta yer alan "YPG, sınırın 30 kilometre güneyine inecek" ifadeleri aslında Tel Rıfat'ın tamamını ve Menbic'in bir kısmını da kapsıyor. Tel Rıfat sınıra yaklaşık 18 kilometre, Menbic şehir merkezi de sınıra yaklaşık 30 kilometre mesafede. Ancak yine de bu iki noktada uzun süredir devam eden anlaşmazlıklar sebebiyle özel olarak atıfta bulunulduğu görülüyor.

Menbic'in ise sadece şehir merkezine kadar olan kısmı değil, şehrin tümünü kapsaması için özellikle yer verildiği anlaşılıyor.

Mutabakatta aynı zamanda tüm bu maddelerin sahada uygulamasını takip etmek için "müşterek bir denetim ve doğrulama mekanizması oluşturulacağı" ve 30 Ekim'de Cenevre'de başlayacak olan Anayasa Komitesi'nin çalışmalarına da son maddede değinilerek "bu faaliyetlerin destekleneceği" belirtildi.