Gezi Parkı olayları: Protestolar, Türkiye'de hükümetin sosyal medyaya yaklaşımını nasıl etkiledi?

Gezi eylemcisi Telif hakkı Getty Images

31 Mayıs 2013 tarihinde başlayan Gezi Parkı protestolarında sosyal medya, geleneksel medyanın yarattığı boşluğu doldurarak kilit bir rol oynadı.

Protestoların başladığı andan itibaren 24 saat içinde Twitter'da 2 milyon, 31 Mayıs-14 Haziran 2013 tarihleri arasında ise 13,5 milyon paylaşım bu konu hakkındaydı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Gezi protestolarını "terörizmle" ilişkilendirmişti.

Gezi Parkı olaylarının 6. yıldönümü: Protestolarda gün gün neler yaşandı?

Aktivist Metin Cihan 20 Mayıs'ta Twitter'da hesabında, 2018 yılında yaptığı bir paylaşım yüzünden ifade vermek için emniyete çağrıldığını açıklamıştı.

Sosyal medya üzerinden yasal işlem

Türkiye'de sosyal medya üzerindeki baskılar sadece Gezi olaylarıyla sınırlı değil.

Son 6 yılda "Terör örgütü propagandası yapmak, bu örgütleri övmek, terör örgütleri ile iltisaklı olduğunu alenen beyan etmek, halkı kin, nefret ve düşmanlığa sevk etmek, devlet büyüklerine hakaretlerde bulunmak, devletin bölünmez bütünlüğüne ve toplumun can güvenliğine kast etmek, nefret söylemleri içermek" gibi suçlamalarla binlerce kişi hakkında yasal işlem başlatıldı.

İçişleri Bakanlığı verileri Gezi protestolarından bu yana sosyal medya paylaşımlarına yönelik yasal işlemlerde görülen artışı gösteriyor.

Bakanlık 2016 yılında 6 ayda sosyal medya üzerinden 3710 kişi hakkında işlem yapıldığını, bunlardan 1656'sının tutuklandığını açıkladı.

2018 yılında ise İçişleri Bakanı Süleyman Soylu 42 bin 406 hesabın yıl boyunca incelendiğini, 18 bin 376 kişi hakkında sosyal medya faaliyetleri nedeniyle yasal işlem yapıldığını ve 7 bin kişinin de adli makamlara teslim edildiğini söyledi.

Aynı yıl Türkiye'de bir ay içinde Suriye'deki Afrin operasyonuna karşı çıkan 648 kişinin gözaltına alındığı bildirildi.

İçişleri Bakanlığı ayrıca Ağustos 2018'te 346 sosyal medya hesabı hakkında Türk Lirası'nın yüzde 30 değer kaybetmesiyle ilgili paylaşımlar nedeniyle soruşturma açtı.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, ekonomik güvenliği tehdit içeren eylemlerde bulunan kişi ya da kişiler hakkında soruşturma başlattığını açıkladı.

Hükümet sosyal medya platformlarındaki içeriği doğrudan kontrol etmeye yönelik çabalarını da arttırdı.

Twitter'ın raporlarına göre 2013 yılında Türk hükümeti sadece 4 içeriğin kaldırılmasını istedi. Bu sayı sonraki yıllarda büyük bir artış gösterdi. 2018'de kaldırılmaları talep edilen içerik sayısı 12 bin 897 oldu.

Türkiye'nin Twitter ve Facebook'a gönderdiği içeriğe erişim engelleme talepleri

Kaynak: Twitter, Facebook, uluslararası ifade özgürlüğü örgütleri

Ocak-Haziran 2018 döneminde dünya çapında Twitter platformundan içerik kaldırma taleplerinin yüzde 73'ü Türkiye'den geldi.

Facebook platformunda da benzer bir ivme görülüyor.

2013 yılında Türk yetkilileri 225 içerik için talepte bulunurken, bu sayı 2018'de 3292'ye çıktı.

Yetkililer ayrıca yasal düzenlemelerle internet platformlarına da kısıtlamalar getirdi.

21 Mart 2018 tarihinde TBMM Radyo Televizyon Üst Kurulu'na (RTÜK) internet yayınlarını denetleme, düzenleme ve yayına uygun bulunmazsa yasaklama yetkisi verdi.

Ülkede WhatsApp, Twitter ve Facebook gibi platformlarda geçici kısıtlamalar, YouTube kanalında ise Mart 2014'te birkaç aylık bir erişim yasağı yaşandı.

Wikipedia sitesine giriş, sitenin Türkiye'nin Suriye'deki cihatçılara destek sağladığı yönündeki İngilizce sayfalarını kaldırmayı reddetmesinin ardından Nisan 2017'de engellendi.

Freedom House: Türkiye internet özgürlüğünde 'özgür olmayan' ülkelerden

Washington merkezli düşünce kuruluşu Freedom House'un 2018 raporuna göre Türkiye internet özgürlüğünde "özgür olmayan" ülkeler sınıfında. 2012 yılında Türkiye'nin puanı 46 iken, 2018'de bu 66'ya çıktı. Puanlamaya göre en iyi puan 0, en kötü puan ise 100.

Türkiye'de ayrıca "sosyal medyada işlenen suçları belirlemeye yönelik" polis faaliyetleri de arttırıldı.

İçişleri Bakanı Soylu Aralık 2018'de siber suçlarla ilgili bir toplantıda, "İnternette suç içeriklerinin araştırılması amacıyla 7/24 esasına göre çalışan sanal devriyeler oluşturduklarını" açıkladı.

Ocak 2017'de Yeni Şafak gazetesi siber suçlar biriminin e-posta adresini vererek; Twitter, Facebook ve Instagram'da "terör propagandası" yapılan paylaşımların, polise bildirilmesi çağrısı yaptı.

Telif hakkı YeniŞafak
Image caption YeniŞafak gazetesinin siber suçlarla mücadele birimiyle ilgili haberi

Kasım 2018'de de gazetenin internet sitesi, polisin bu alandaki çabalarını aktardı ve siber suçlar biriminin fotoğraflarını paylaştı.