BBC Türkçe tarihi: 1939'dan 1980'e

BBC Bush House
Image caption BBC Türkçe'nin de yayın yaptığı Bush House binası. © BBC

BBC Dünya Servisi ya da eski adıyla BBC Dış Yayınları'na bağlı Türkçe şubesi, savaş yıllarında doğdu.

1939'da Hitler Almanyası ve Mussolini İtalyasının faşist propaganda kampanyasına karşı, BBC tarafından başlatılan yabancı dil yayınları arasında Türkçe de vardı.

İlk dil bölümü Arapçaydı, onu İspanyolca ve Portekizce izledi.

Ses dalgalarında verilen bu savaş sonucu, BBC yayınlarını kısa sürede 47 dile çıkardı.

Türkçe bölümünün, kaybettiğimiz, eski başkanlarından, şair-yazar Feyyaz Fergar Kayacan, "Savaş koşullarında ormanların ortasında Orleans dükünün şatosunda hedef arayan Alman uçaklarının seslerini dinleyerek çalıştıklarını" anlatmıştı.

Zaferin ardından

Yıl 1945.

Müttefikler, zaferlerini kutluyor.

Ama faşizmin yenilgisi ile birlikte Dünya Servisi'nin varoluş sebebi de değişmekte ve faşizmin yerini Stalin liderliğindeki Sovyetler Birliği ve müttefikleri almaktaydı.

Türkçe bölümünün eski başkanlarından, tarihçi-yazar Andrew Mango'ya göre, savaş sonrası dönem, BBC Türkçe için, aynı zamanda programların içerik ve üslup bakımından daha zenginleşip çeşitlendiği bir dönemdi.

BBC Türkçe Yayınları, onlarca yıl Türkiye'nin bir çok ünlü aydını, yazarı, şairi, sanatçısı, yayıncısı ve siyasetçisinin gelip geçtiği, bir şeyler kattığı bir yer oldu.

Feyyaz Fergar Kayacan, Mehmet Refiğ, Bülent Ecevit, Mahmut Makal, Can Yücel, Tektaş Ağaoğlu, Sadun Aren,Orhan Boran, Halit Kıvanç bu isimlerden bazılarıydı.

Darbeler dönemi

BBC'nin haber içeriği 60'lara doğru, yeniden daha büyük önem kazanmaya başladı.

Yayınlarda, Türkiye ilgili haberlere daha geniş yer veriliyordu.

Güvenilir bir dış radyonun öneminin arttığı bir dönemece gelinmişti.

Bu faktör, BBC Türkçe'nin, daha sonra 12 Mart muhtırası ve 12 Eylül askeri darbesini izleyen sıkıntılı ve yasaklı yıllarda da özel bir önem kazanmasını sağlayacaktı.

Siyasi çalkantı döneminde iyi habercilikle hem dinleyici sayısını artıran hem de ünü büyüyen BBC Türkçe yayınları, Türkiye'nin yeniden kendi içine dönmeye başladığı, 1960 darbesini izleyen yıllarda, Mübeccel Argun'un büyük çabalarıyla dinleyicileriyle doğrudan ilişkilerini sağlamlaştırmaya ve onlara farklı bir ses sunmaya çalıştı.

Bir dinleyici kulübü kuruldu, dinleyici bülteni çıkarılmaya başlandı.

Artık binlerce mektup geliyordu BBC Türkçe'ye.

Dinleyicilerin mektuplarına dayalı müzik ve eğlence programları, 1990'lı yılların sonlarına dek BBC Türkçe'ye, dinleyicileri ile sıcak ilişkiyi koruma fırsatı sundu.

Yasaklı şarkıcılar

Dinleyici açısından bu programlar, bir başka yasak kapısını aralıyor, özellikle Türkiye'de henüz özel radyo ve televizyonların olmadığı bir dönemde, o zamanın, arabesk gibi yasaklı müzik türlerini de dinleyebileceği ve sesini duyurabileceği bir platform sunuyordu.

70'lerin sonlarına gelindiğinde, BBC Türkçe yayınları, bütçesini sağlayan İngiltere Dışişleri Bakanlığı tarafından kapatılması planlanan 25 dil bölümü arasındaydı.

Ama parlamento nezdinde yürütülen yoğun kampanyalar sayesinde, kapatılan dil bölümlerinin sayısı beşe indi ve BBC Türkçe de yayın hayatına devam edebildi..

1979 yılında 40. kuruluş yıldönümünü kutlayan BBC Türkçe Yayınlar bölümünün yeni müdürü Gamon Mc Lellan dinleyicilere "İnşallah 60. ve 70. yıldönümlerimizi de birlikte kutlayacağız" demiş ve gelecekte yayınların radyonun dışında televizyon gibi başka yollardan da yapılabileceğini öngörmüştü.

BBC Türkçe yayın bölümünün kapatılmayışının ne kadar isabetli bir karar olduğu, bu konuşmadan yaklaşık bir yıl sonra, 1980 yılının 12 Eylül günü bir kez daha anlaşılacak ve bu gelişme, 41. kuruluş yıldönümünde BBC Türkçe için önemli bir imtihan olacaktı.

Üstelik Gamon Mc Lellan'ın diğer öngörüleri de gerçekleşecekti.

Bugün BBC Türkçe, sadece televizyon üzerinden değil, internet sitesi, ayrıca YouTube ve Twitter üzerinden de size ulaşıyor.

BBC Türkçe tarihinin 1980 sonrasını okumak için tıklayınız.

İlgili haberler