۱۲-۱۳ عصرلرده یشه گن احمد یوگنکي

Image caption کاشغر

احمد یوگنکي (۱۲ عصر آخری، سمرقند، یوگنک قیشلاغی – ۱۳ عصر بیرینچی یرمی، ؟) – شاعر، متفکر. ترجمه حالی حقیده دېیرلی معلومات یۉق. «هتبةالحقایق» اثری بیزگچه یېتیب کېلگن. اونینگ آخریده ادیب احمد اسمی تیلگه آلینه‌دی.

اثر نسخه‌لریدن بیریگه تېموري حکمدارلردن ارسلان خواجه ترخان تمانیدن علاوه قیلینگن ۱۰ بیتلی مثنويده یوگنکي حقیده بعضی معلوماتلر موجود. اوندن معلوم بۉلیشیچه، ادیب احمد یوگنک دېگن سۉلیم و هوادار جایده توغیلگن. آته‌سی نینگ آتی محمود یوگنکي بۉلگن.

کتابی ادبدن عبارت بۉلیب، نامی «هتبةالحقایق». کتاب کاشغری تیلده شعري یۉل بیلن یازیلگن. «قوتدغو بیلیک»دن ۱-۲ عصر کېین یره‌تیلگن بو اثر اۉزبېک ممتاز ادبیاتی نینگ نایاب دردانه‌سی حسابلنه‌دی. علیشیر نوایی «نسایم‌المحبت» تذکره‌سیده یوگنکي‌نی اۉرته آسیانینگ مشهور شیخلری قطاریگه قۉییب، اونینگ توغمه کۉرلیگی خصوصیده سۉزله‌یدی. خطلریدن بیریده هم «هتبةالحقایق»دن پرچه‌لر کېلتیره‌دی.

یوگنکي توغیلگن جای عالملر اۉرته‌سیده کۉپ تارتیشوولرگه سبب بۉلگن. سمرقند، فرغانه و تورکستانده یوگنک دېگن جای بارلیگی ایتیلسه، کۉپچیلیک اونی سمرقند اطرافیده دېیشگه مایل و کېینگی تدقیقاتلر بو فکرنینگ تۉغریلیگینی تصدقیله‌یدی. ۱۲ عصرده یشه‌گن مشهور مؤرخ عبدالرحیم الساماني «الانساب» کتابیده یازه‌دی: «بو نسبه (تخلص) «یوغنک»دن و بو (جای) سمرقند قیشلاقلریدن. بو نسبه بیلن ابوالحامد ابن احمدالیوغنکي مشهوردیرلر»،

«هتبةالحقایق» اثری نینگ ۱۴۴۴ و ۱۴۸۰ ییللرده کۉچیریلگن ایکّی قۉل یازمه‌سی استانبولده سقلنه‌دی.

«هتبةالحقایق»دن نمونه

علم منفعتی و جهل ضرری حقیده

بیلیکتین ایورمن۱، سۉزومگه اوله۲،

بیلیککه، یا دۉست، اۉزونگنی اوله۳.

بیلیک بیرله بیلنور سعادت یۉلی،

بیلیک بیل سعادت یۉلین بۉله۴.

بهالیق دینار اول بیلیکلی کیشی،

بو جاهل بیلیک‌سیز – بهاسیز بیشی۵.

سۉنگک‌که ییلیکتک اېرنگه۶ بیلیک،

اېرن کۉرکی عقل، اول سۉنگک نینگ ییلیک.

بیلیک‌سیز – ییلیک‌سیز سۉنگک‌تک قالی۷،

ییلیک‌سیز سۉنگک‌که سونولمس الیک۸.