ناصرالدین ربغوزي نینگ اوزبیک ادبیاتیگه تاثیری

ناصرالدین برهان‌الدین اۉغلی ربغوزی خوارزم نینگ رباط اۉغوز دېگن جاییدن بۉلیب، ۱۳-۱۴ عصر آره‌لریده یشه‌گن. اونینگ حیاتی و ایجادی حقیده یېترلی معلومات سقلنمه‌گن. او رباط اۉغوزده قاضی بۉلگن، عرب تیلینی یخشی بیلگن. شونینگ اوچون او پیغمبرلر حقیده قصه‌لردن فایده‌لنیب، «قصهٔ ربغوزی» نامیلی بیر کتاب تألیف قیلگن (۱۳۰۹-۱۳۱۰). قصه‌لر اۉزبېک تیلیده نثر بیلن یازیلگن بۉ‌لیب، بعضی قصه‌لرنینگ خلاصه‌لری و کتاب نینگ خاتمه‌سی شعر بیلن یازیلگن.

شعرلرنینگ کۉپچیلیگی اۉزبېکچه بۉلیب، بعضیلری عرب تیلیده دیر. بو اثر ۱۳-۱۴ عصر اۉزبېک ادبیاتیده موجود نثر و نظم نینگ بعضی خصوصیتلرینی اۉرگنیش اوچون مهم اهمیتگه اېگه.

اثرنینگ اصل نسخه‌سی سقلنمه‌گن. ۱۵ عصرده کۉچیریلگن بیر نسخه‌سی لندن‌ده بریتانیا موزیمیده، ۱۶ عصر نسخه‌سی سن پتربورگ‌ده شرق شناسلیک انستیتوتی نینگ قۉلیازمه‌لر فوندیده، کېینگی اثرلرگه عاید بیر نېچه نسخه‌سی اۉزبېکستان فنلر اکادیمیسی نینگ شرق شناسلیک انستیتوتیده سقلنه‌دی. کتاب «قصه‌الانبیای ربغوزی» نامی بیلن قزان‌ده ۱۸۵۹-۱۸۸۱ ییللرده بېش مرتبه نشر اېتیلگن.

«قصهٔ ربغوزی»دن

Image copyright bbc uzbek

خبرده انداغ کېلور: کېمه ایچینده ایکّی نرسه یۉق اېدی: بیری اوشاق سیچقان، بیری قۉنغوزغان. ایمیشلر، ییغاچ آره‌سینده اوشاق سیچقان پیدا بۉلدی، کېمه‌نی تېشدی، سو چیقه باشله‌دی، خلایقلرغه غرق بۉلماق خوفی کۉنگولریگه توشدی. سو ایچینده نېچه جهد اېتتیلر، کېمه نینگ تېشوکین تاپالمه‌دیلر. نوح اَیدی: - جانوار بو تېشوکنی ‌تاپسه، هر نه تیله‌گی بۉلسه، مېن انگه بېره‌یین – دېدی.‌

ییلان اَیدی: - مېن اول تېشوکنی تاپه‌یین.

نوح اَیدی: - نه تیلرسېن؟

اَیدی: - منگه تاتلیغ اېت کېره‌ک.

نوح قبول قیلدی. ییلان سوگه کیردی، اول تېشوکنی تاپتی، چوره‌کدېک حلقه بۉلدی یاتتی، سونی کیرگه‌لی قۉیمه‌دی...

شعري نمونه:

کون حمل‌غه کیردی اېرسه، کېلدی عالم نوروزی،

کېچتی بهمن زمحریر قیش، قالمه‌دی قاری بوزی.

کون کېله مینگ کۉرکی آرتیب، تیریلور اۉلمیش جهان،

تانگ پزیرلب نقشی بیرله بېزه‌نور بو یېر یوزی.

تانگ آترده تۉرت سریدین اېسنه‌یور بادِ صبا،

کیک یورور، کیندیک ییپارتېک ایسله‌نور یابان۔یازی.

تېرلیگی بیکین یغیزدین اویوغی یشیل، قیزیل

آره‌سی بوتاق، یپورغاق تۉل چېچکلر تۉپ توزی.

اۉرله‌سه ییغلب بولوتلر، گل چیقر بۉستان و باغ،

تال ییغاچلر یېنگ سالوشور، اۉینه‌یور بېک، بای قیزی.

کیرشانی، قیرقانی اېنگلیک یاقسه تاغلر صورتی،

تۉنلوغی تنسوق تواردین روم خیتای اطلس جزی.

لاله سغراقین ایچرده سَیره‌ب اېسور سندوواچ،

تورنه اون تارتیب اۉتیب اۉترده سکریشور باقلان قۉزی.

کۉکده اۉینب، قۉل سالوشور کوو، قاز، قیل، قرلوغاچ،

یېرده اۉینب، جفت آلوشور آس، تین، کیش، قوندوزی.

نیشکرلر منبریده طوطی قۉش مجلس توت،

قمری، بلبل موقری بۉلوب اون توزر تون۔کوندوزی.

بیر یغیز اوچماق ایچینده یېنگ سالیب، تحسین قیلور،

یاز اوزه مونداغ غزلنی ایدی ناصر ربغوزی.