Вячеслав Охунов: Марказий Осиё замонавий санъати Ғарбдан 20 йил ортда қолаяпти

Би-би-си меҳмони - таниқли Ўзбек рассоми Вячеслав Охунов.

Вячеслав Охуновни нафақат рассом, балки ёзувчи, шоир, эссеист ва киносценарий муаллифлари сифатида ҳам яхши билишади.

"Мен ўзимни концептуалист-рассом сифатида биламан", дейди ижодкорнинг ўзи.

Уни яқиндан биладиганлар ижодкор сифатида Вячеслав Охунов Шўролар даврида ҳам, ундан кейин ҳам ўзгача фикрловчи бўлиб қолганини айтадилар.

"Ҳали Ўзбекистонда зиёлилар қатағон қилинган Чўлпон номини аташга қўрқиб юрган 1980-йилларда Вячеслав Охунов унинг суратини чизганди", деб эслайди унинг маслакдошларидан бири.

Вячеслав Охунов 1948 йилда Ўш шаҳрида туғилган, унинг отаси Ўрумбой Охунов Ўшда илк рассомлик устахонаси ташкил этган ва тасвирий санъат равнақига катта ҳисса қўшган.

Вячеслав Охунов ўзининг асарлари 3000 атрофида эканини айтади ва унинг асарлари дунёнинг кўплаб мамлакатларидаги кўргазмаларда намойиш этилган.

Яқиндагина - 2011 йил июн ойи ўртасида АҚШда икки кўргазма очилди, у ерда ҳам ўзбекистонлик ижодкор асарлари қўйилган.

Бундай халқаро кўргазмаларда кўпинча Вячеслав Охуновни қирғизистонлик рассом сифатида ҳам тақдим этишган.

"Мен илгари бунга ҳам кўп ҳам эътибор бермас эдим. Аммо 2010 йил июнида Ўшда рўй берган ҳодисалардан сўнг мени қирғизистонлик ижодкор сифатида тақдим этмасликларини айтиб баёнот эълон қилдим. Бу менинг зўравонликларга шахсий норозилигим бўлди", дейди Вячеслав Охунов.

Би-би-си меҳмони - таниқли ўзбек рассоми, адиб, киносценарист ва хориждаги қатор арт инсталляциялари билан танилган ижодкор Вячеслав Охуновнинг саволларга жавоблари

Би-би-си: Вячеслав ака, сиздан даставвал, ўзингиз-оилангиз ҳақида сўрамоқчи эдик. Ҳойнаҳой, рассомликни танлашингизга отангиз сабаб бўлган бўлса керак?

Вячеслав Охунов: Ҳа, менинг отам рассом эдилар. Отам Фарғонада туғилган. Ҳарбий хизматга, чегара қўшинларида ишлаш учун Ўшга борган ва ўша ерда турғун яшаб қолган. Мен 1948 йилда Ўшдаги Сталин кўчасидаги – ҳозирги Киров мактабининг рўпарасидаги туғруқхонада туғилганман. 1949 йилда отам ҳарбий хизматни тугатган ва маҳаллий ўзбек театри ва ўлкашунослик музейларида рассом бўлиб ишлай бошлайди. Онам болалар боғчасида тарбиячи эди. Отам Қирғизистон жанубида тасвирий санъат ҳаёти ташкилотчиси бўлган, у Ўшдаги СССР Рассомлар союзининг биринчи профессионал аъзоси бўлган. Мен Ленин кўчасидаги Ломоносов мактабида 8-синфгача ўқидим. 1962 йилда Фрунзе(ҳозирги Бишкек шаҳридаги) тасвирий санъат ўқув юртига ўқишга кирдим. Ўқув юртидан кейин Москвадаги Суриков номидаги Академик тасвирий санъат институтида ўқидим. Институтни тугатганимдан кейин 1979 йилда Фарғонага қайтдим. Бундан уч йил олдин отам доимий яшашга Фарғонага кўчиб ўтган, онам Ўшда қолган эдилар. Ўшда отам қурган уйимиз Черёмушкида эди. Мен ёлғиз ўғил эдим, менинг ҳаётим иккига бўлинганди, мен ҳам онамнинг олдида Ўшда ва ҳам отамнинг ёнида Фарғонада яшардим. 1980 йилда Москвада ташкил этилган кўргазмада менинг “Эски тегирмон” суратим намойиш этилган, бу сурат Ўзбекистон Компартияси раҳбари Шароф Рашидовга ёқиб қолган экан. Шундан кейин у киши ёш рассомга Тошкент шаҳрида уй ажратишга шахсан бош-қош бўлганлар. 1982 йилда Озода Аҳмедовага уйландим, бир йилдан кейин ўғлимиз Ислом Охунов туғилган.

Image caption Вячеслав Охуновнинг 2009 йилда АҚШда ташкил этган "SUPER-STARS" лойиҳаси

Би-би-си: Концептуал ижодкорликка ким сизда илк ҳавасни уйғотган, бу йўналишдаги ижодингизни нимадан бошлагансиз?

Вячеслав Охунов: Мен Москвадаги Суриков институтида ўқиб юрган йилларим бу йўналишдаги ҳаракат энди-энди юзага келаётган даврлар эди. Бу йўналишда ижод қиладиган фақат бир-иккитагина рассом бор эди. Менинг бу йўналишга қизиқиб қолишимга биз билан бирга яшайдиган хорижий талабалар ҳам сабаб бўлган. Сабаби биз чет эллик студентлар билан бир ётоқхонада яшар эдик. Ўша пайтда малака ошириш мақсадида бизнинг институтимизга буржуазия мамлакатлари, хусусан, Финландиядан ёшлар келишарди. Ана ўша ёшлар сабаб бўлиб, мен бир неча финн рассомлари билан танишдим. Улар менга замонавий санъат ҳақидаги адабиётлар билан танишишимга ёрдам беришди. Табиийки, бу адабиётлар Совет Иттифоқи учун тақиқланган адабиётлар эди. Албатта, улар фикри-дунёқараши жиҳатидан илгарилаган бошқа инсонлар сингари Москвада яшайдиган рассомларнинг тақиқланган суратлар кўргазмаларига боришарди. Бундай кўргазмаларга мени ҳам бирга олиб боришарди. Ёдимда, 1974 йил қишида СССРда биринчи марта – Москвадаги Асаларичилар павильонида нонконформист рассомларнинг кўргазмаси ташкил этилган эди. Бу СССРдаги биринчи расмий кўргазма бўлган, унга бутун Москва, унинг барча зиёлилари тўпланган, кўргазмани томоша қилиш учун кўчада, совуқда бир неча соат навбатда туришимизга тўғри келган. Бу ҳам менга катта таъсир қилган. Мен бошқача санъат ҳам борлигини, бу ижодкорлар ўзларининг олдига буткул бошқа мақсадлар, вазифаларни қўйганларини кўрдим. Рассом фақат пахтакорлар, ишчи-меҳнаткашлар суратларини чизиши эмас, бошқа кўринишдаги тасвирий санъат асарларини яратишлари мумкинлигини англадим. Шундан кейин иккиланиб-иккиланиб шу йўналишдаги ўзимнинг асарларимни чиза бошладим. Бу йўналишдаги биринчи туркумим “Доҳий бюсти” эди. Уларда суратда нима чизилган бўлмасин, ҳаммасида Ленин бюсти бор эди. Кўпчиликнинг ёдида бор, у замонларда “Ленинг доим биз билан” деган шиор бўларди. Бу туркумдан мақсад, сен ишдамисан, уйдамисан, ишлаяпсанми, дам олаяпсанми, доҳий сени кузатиб турипти, деган мужда эди. Кейин “Артхеология” туркумимни яратдим.

Би-би-си: Сизнинг Ўзбекистонда номи тақиқланган пайтда, 1980 йилларда Чўлпон суратини чизишингизга нима сабаб бўлган?

Вячеслав Охунов: Мен ўша пайтда Ўрта Осиёда Шўролар ҳокимияти барпо этилган 1920 йиллардаги ҳодисаларга жуда қизиқиб қолганман. Мен аслида ўша пайтда нималар бўлганини билмоқчи бўлганман. Ўшанда мен Бухоронинг Фрунзе ҳарбий учоқлари билан бомбардимон қилингани ҳақида катта сурат чизганман. Болшевиклар Бухорони қанчалар вайрон этганлари ҳақида гапириш ўша йиллари тақиқланган эди. Аммо мен бухоролик рассом дўстим Зелимхоннинг ёрдами билан архивдаги бомбаланган Бухоро суратларини кўрганман ва кейин суратни чизган эдим. Табиийки, менда савол туғилган “ёш бухороликлар” кимлар эди, деган. Улар қанақа зиёлилар эди, ўша йиллардаги воқеаларда “ёш бухороликлар”нинг роли қандай бўлган? Бу ҳақда маълумот олишимга менга Муҳаммад Солиҳ катта ёрдам берган. У менга Чўлпоннинг асарларини берган. Муҳаммад Солиҳ Чўлпонни тарғиб қилган, “Чўлпон бизнинг буюк классигимиз, муносиб баҳо берилмаган ўзбек адабиётининг буюк классиги”, деб айтган. Чўлпоннинг портретини чизишимга Муҳаммад Солиҳ туртки берган. Улкан бир илҳомланиш билан чизганман бу портретни. Миннатдорлигим белгиси сифатида мен суратни Муҳаммад Солиҳга совға қилганман. Бу портрет Муҳаммад Солиҳнинг ишхонасида, уйида осиғлиқ турган. Муҳаммад Солиҳнинг уйига орган ходимлари бостириб кирганларидан кейин мен чизган Чўлпоннинг суратига нима бўлган, билмайман.

Image caption Вячеслав Охуновнинг 2009 йилда АҚШда ташкил этган "SUPER-STARS" лойиҳаси

Londondan Sarvar: Siz O'zbekistondagi art harakatlarni qolgan Markaziy Osiyo davlatlaridagi art, conceptual art bilan qanday solishtirgan bo'lardingiz? Biz oldindami, yoki orqada? Ikkinchi savolim - sizning Rossiadagi policiyani nishonga oladigan Voyna art guruhuga munosabatingiz qanday?

Вячеслав Охунов:

1. 1991 йилларда республикалар мустақил бўлганларидан кейин грант берадиган ҳар хил Ғарб ташкилотлари кўпайди. Бу борада қозоғистонликларнинг "омади чопди". У ерда Сорос жамғармаси "Замонавий санъат маркази" ташкил этилди. Мен ҳам ўзимни, ҳамкасбларимни замонавий санъат намояндалари деб атайман. Қозоғистондаги марказ ижодкорларни молиявий қўллаб-қувватлади. Марказ ташкил этилган 15-20 йилда биргина Сорос жамғармасининг ўзи қозоғистонлик ижодкорларга икки миллион доллар берган. Мен бу ҳақда нима учун гапираяпман? Чунки замонавий санъат катта маблағ сарфлашни талаб этадиган соҳа. Анъанавий йўналишда ижод қиладиган рассом учун бўёқ, студиягина талаб қилинадиган бўлса, замонавий санъат йўналишида ижод қиладиган ижодкор мултимедиа, яъни бир неча йўналишдаги шаклда асарини тақдим этади. Бундай ижодкорнинг лойиҳаси ичига тасвирий санъат ҳам, инсталляция ҳам, ҳайкалтарошлик, видео, фотография ҳам кириб кетади. Ўзингнинг ғоянгни юзага чиқариш учун катта пул сарфлашингга тўғри келади. Шунинг учун ҳам Қозоғистонда, Қирғизистонда, Бишкек яқинида барпо этилган марказларнинг бу йўналишдаги ижодкорларга грантлар тақдим этгани бу мамлакатларда замонавий санъат намояндаларининг, умуман замонавий санъат ривожланишига яхши таъсир кўрсатди. Ўзбекистонда эса замонавий санъатни қисман ҳамкорлик бўйича Швейцария бюроси молиявий қўллаб-қувватлаб келаётганини биламан. Давлат томонидан Тошкент Биенналесини ташкил этишга маблағ ажратилади. Аммо унинг миқдори кам. Яна Бадиий Академия амалдорлари қўлидан қандайдир миқдорда маблағ “ўтади”. Бу маблағлар билан Ўзбекистон номини дунёга ёйадиган ишлар қила олмайсан. Тўғри, бизнинг ижодкорларимиз Венеция Биеналлесида иштирок этиб келишади. Аммо ўзбекистонликлар асарлари Марказий Осиё павильонида намойиш этилади. Шуни айтиб ўтиш керакки, Венеция Биенналесида Марокаш ва бошқа Африка мамлакатларининг ўзларининг миллий павильонлари бор. У ерда Озарбайжоннинг ўзининг, Беларус, Украинанинг миллий павильонлари бор. Ҳар қайси мамлакат у ерда ўз павильонини сотиб олиши мумкин. Венеция Биенналесида Марказий Осиёдан доим бир хил ижодкорлар “кўзга ташланади”. Айтмоқчиманки, агар Россиядаги замонавий санъат Ғарбдагидан 10 йилча ортда қолаётган бўлса, Марказий Осиё замонавий санъати 20 йил ортда қолаяпти. Ҳозирча кўргазмага қўйилаётган нарсалар ҳаммаси иккиламчи, Ғарбда бундан олдин кўрсатилган ғояларнинг ўзгартирилгани, тақлидлар. Ўзбекистонда эса даражаси юқори бўлмаган замонавий санъатнинг ҳар-ҳар замонда бир кўриниб қолишини кўришингиз мумкин.

2. "Война" арт гуруҳи ўзининг бир неча овозали акциялари билан танилган. Шулардан энг машҳури Санкт-Петербургдаги Федерал Хавфсизлик хизмати биноси қаршисидаги кўприкда тахминан бор-йўғи 20 дақиқа ичида эркак жинсий асбоби суратини чизганларидир. Кўтарилиб-тушириладиган кўприкни кўтарганларида бу сурат ФСБ биносига қараб турган. Мен "Война" арт гуруҳи акцияларини ҳурмат қиламан. Замонавий санъат замонавий санъат бўла олмайди, қачонки у ижтимоий ва сиёсий лойиҳалар, дискурслар билан шуғулланмаса. Ўзбекистонда ўзининг истеъдодини социал ва сиёсий санъатга бағишлайдиган ижодкорлар йўқ. Бундан келиб чиқадиган маъно битта: Ўзбекистонда Замонавий санъат йўқ. Ўзбекистонда айрим ижодкорлар замонавий санъатни бордай қилиб қўрсатаяптилар, холос. “Война” гуруҳи маҳаллий оммавий ахборот воситалари, телевидение, жамоат ташкилотлари кўтаришдан чўчийдиган Россиядаги жуда ўткир ижтимоий ва сиёсий масалаларни кўтарадилар. Кимдир айтиши мумкин: Бир телевайсақининг хусусий ресторани темир эшигини электр пайванд билан ёпиб ташланганини бадиий асар деб айтиб бўладими, деб? Бу ўринда жаноб Леонтевнинг ресторани эшиги ёпиб ташлангани санъат асари эмас, жамоатчилик диққат-эътиборини ўзига тортиш мақсадида бажарилган амал санъат асари. Буюртмани бажараётган Леонтев ҳар куни “американос”ларни бошқалар меҳнатини эксплуатация қилаётган капиталистлар деб сўкади, аммо унинг ўзи хусусий ресторани ходимларини эксплуатация қилаётган классик буржуй. Ресторани эшиги ёпиб ташлангани бундай кишига ўзинг оғзингни ёп, дегани. Бунақа вайсақилар бошқа матбуот органларида яна қанча топилади? Россия матбуоти, ФСБ, полицияси ўз қанақа ташкилотлар? Ўзининг бундай акциялари билан “Война” гуруҳи муаммоларга эътиборни қаратади. Бу яхши санъат.

Фантомас Зорро номи билан савол юборган ўқувчимиз сўрапти: Сизни Муҳаммад Солиҳни дўсти дейишади. Аммо бошқа русийзабон ўзбекистонликлар Солиҳни ëқтиришмайди. Сизнингча Солиҳ ким?

Вячеслав Охунов: Русийзабон одамлар ҳар қандай кучли шахсни ёқтирмайди. Муҳаммад Солиҳ кучли, харизматик шахс. У жуда ҳам қизиқарли шахс, жуда нозик сиёсатчи. Ва у адабиётда нимадир яратган шахс. У ўзбек шеъриятида, нафақат ўзбек, балки Марказий Осиё шеъриятида буткул янги йўналишни яратган ижодкор. Мен Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ёки Туркманистонда замонавий шеъриятдаги йўналишни Муҳаммад Солиҳчалик юқори кўтарган бошқа шоирни билмайман. Албатта, мен унинг бошқа шеър ёзмаётганини эшитиб жуда хафа бўлдим. Бу ҳақда мен яқинда кўришганимизда билиб қолдим. Мен буни катта йўқотиш деб биламан. Бошқа томондан, у бугунга келиб янги босқичга кўтарилди, у кучли эътиқодли, доно шахсга айланган. Бу эса мени қувонтирди. Ўзининг янги, руҳоний йўналишида ҳам Муҳаммад Солиҳ аллақачон кўп ишларни амалга оширишга улгурипти. У Ислом дунёсида жуда муҳим деб кўриладиган китобларни ўзбек тилига таржима қилди. Ҳа, мен тахаллуслар ортига бекинмасдан туриб, Муҳаммад Солиҳ менинг дўстим деб айтаман. Русийзабон аҳолига келсак, уларнинг орасида ҳали ҳам Ўзбекистон Россия империяси таркибига қайтишига умид қилиб яшаётганлар бор. Имон-эътиқодли, кучли шахс ва кучли сиёсатчи бўлган Муҳаммад Солиҳ эса уларнинг Ўзбекистонни яна Россия империяси таркибига қайтариш орзуларига тўсиқ бўлади, деб қўрқишади.

Ўшдан Одилжон Маҳдумий сўрапти: Siz O'shda ro'y bergan qonli voqealardan so'ng o'zingizni Qirg'izistonlik ijodkor sifatida taqdim e'tmaslikni norozilik sifatida bayonot beribsiz. Nima bo'lganda ham siz Qirg'izistonlik o'zbeksiz. Buni nimasidan tonasiz. Bunga sabab o'zbekligingizmi yoki O'shlikligingiz?

Вячеслав Охунов: Йўқ, гап унда эмас. Биласизми, рассом ёки ижодкорнинг миллати бўлмайди. У санъаткор, у ижодий шахс. Сен худди ўзингдек ижодкорлар билан ҳамкорлик қиласан, менинг мисолимда, асарларингни бир кўргазмага қўясан. Менинг бундай баёнот билан чиқишимга қирғиз ижодкорларининг ҳаракатлари сабаб бўлди. Мен Қирғизистонга фақат онамни кўриш учун эмас, балки қирғиз рассом дўстларимни кўриш учун ҳам борар эдим. Мен ҳақиқий гуманист ва байналмилал қирғиз рассомларини ҳали ҳам ҳурмат қиламан. Булар Батир Жалиев, Асакен Бейшенов, ҳаётдан эрта кўз юмган Аман Асранкулов, Рисқул Аманов, Тоқтоғул Қосимов. Отамнинг қирғиз рассом дўстлари кўп эди. Мен улардан кўп нарсани ўрганганман. Менинг 1970-1980 йиллардаги кўп суратларим тагига чизилган йили ва Ўш шаҳри деб ёзилган. Кўпинча хорижий кўргазма ташкилотчилари рассомни туғилган жойини ёзиб қўядилар. Яқинда Тайванда бўлиб ўтган, Копенгагенда кўргазмаларда ҳам менинг номим тагига “Вячеслав Ахунов, Қирғизистон” деб ёзиб қўйишган. Умуман олганда мен ўзимни дунё фуқароси, Марказий Осиё доирасида олганда эса туркистонлик ҳисоблайман. Ўтган йилги ўзбекларнинг қирғини эса соғлом фикрли қирғизларнинг авлоди ўрнига носоғлом, шафқатсиз қирғизларнинг янги авлоди келганини кўрсатди. Бир неча йил олдин швейцарияликлар ажратган маблағга Бишкекдаги ёш ижодкорлар "Шаҳарга ва жаҳонга" деб номланган алманах нашр этдилар. Бу алманахда мусулмонларни қирган серб фашисти Радован Караджичнинг шеърларини таржима қилиб босдилар. Бу алманахда менинг ҳам романимдан парча нашр этилган эди. Ўтган йилги қонли ҳодисалардан кейин эса фашизмни мадҳ этадиган ва ўзини “ижодий интеллигенция вакили”, ўз халқининг “намунаси” деб ҳисоблайдиган ижодкорлар билан бир сафда, бир кўргазмада бир мамлакатнинг вакили сифатида туришдан ор қилдим ва ўтган йили Венеция Биенналесидаги Марказий Осиё кўргазмасига ўз асарларимни қўймасликка қарор қилдим.

Тошкентдан Абдуманноб саволи: Ozbekistondagi hozirgi kinolar deyarli bir hil. Sevgi, boylar hayoti bilan kambag'alar orasidagi farq. Shunga o'xshash bizda ruxiyatga tasir qiladigan ya'ni kuchli pisixologik kinolar yoq desak boladi. Shunaqa kinolarni kelajakda olish imkoniyati tug'ilsa olarmidingiz hamda bu haqda sizning fikringiz?

Вячеслав Охунов: Қачонки Ўзбекистонда сиёсий ва иқтисодий муҳит ўзгарса, ўзгариш шамоллари эсса, мафия-клан бизнеси эмас, ҳақиқий, соғлом бизнес юзага келса ва Муҳаммад Солиҳга ўхшаган сиёсатчилар ҳокимиятга келиб, авторитар бошқарувга чек қўйсалар, мамлакатда эркин фуқаролик жамияти пайдо бўлса, ана ўшанда жаҳон даражасида рақобат қила оладиган, Ўзбекистон кинематографининг ўзига хослигини намоён этиши учун шароит юзага келади. Ўзбекистонда ёш, ғайратли инсонлар кўп - улар ўзларининг истеъдодларини кўрсатишлари учун эркинлик ва соғлом ижтимоий-иқтисодий муҳит зарур. Ўйлайманки, бундай ўзгаришлар яқинда бўлади.

Баҳодир: Сиз хитойлик ҳамкасбингиз Ай Вай Вайнинг ижодини қандай баҳолайсиз?

Вячеслав Охунов: Ай Вай Вай ва бошқа кўплаб дунё миқёсида ижодлари билан танилган бошқа хитойлик замонавий санъат намояндалари Хитой қанчалар замонавий санъатнинг муҳимлигини англаб етганининг исботидир. Хитой ҳукумати ижодкорларни шунчалик кучли қўллаб-қуватлаяптики, бунинг натижасида хитойлик замонавий санъат вакилларининг номи бутун дунёга ёйилган. Улар улкан, баҳайбат инсталляциялар ясаяптилар. Баъзан биргина инсталляциянинг нархи 80 минг-100 минг долларни ташкил этади. Ҳозир иқтисоди бақувват ҳар қандай мамлакат замонавий санъатни жон-жон деб дастаклаяпти, чунки бу нарса жаҳонда мамлакатнинг юзи деб қабул қилинади. Бу фақат иқтисодий кўрсаткичгина эмас, бу ўша мамлакатнинг сиёсий кўрсаткичи ҳам деб қабул қилинади. Мисол учун Туркияни олинг. Туркия келгуси йили 12-Туркия Биенналесини ташкил этади. Албатта, сарфланган маблағлар ўзини оқлайди, чунки бундай тадбирлар давлатнинг ҳам юзи. Ай Вай Вай ва бошқа хитойлик санъаткорларнинг яратган асарларини кўрганлар "демак Хитой супер давлат экан" деган фикрга борадилар. Ай Вай Вай Ван Гогга бағишлаб Лондонда ажойиб инсталляция уюштирган эди. У Хитойдан чиннидан ясалган бир неча миллион тонна кунгабоқарни олиб келиб, кўргазма залига тўккан эди. Бу беқиёс кўргазма, ҳаддан зиёд чиройли инсталляция бўлган. Биз Ай Вай Вай билан бир кўргазмаларда иштирок этганмиз, бироқ мулоқотда бўлганимиз йўқ. Мен уни бугунги кундаги буюк санъаткор сифатида ҳурмат қиламан. Мен унинг 1990-йиллар, асримиз бошларида яратган асарларини ҳам юксак баҳога лойиқ деб топганман. Мен уни товон пули эвазига қамоқхонадан чиқарганларини эшитиб хурсанд бўлдим. Умид қиламан, тез орада уни буткул озод этишади ва чет элдаги бирор кўргазмада у билан кўришамиз.

Би-би-си: Сизнинг қовоқларга татуировка уриб, Америкадаги бўрттирилган ватанпарварлик ҳақида чизишингиз ва SUPER-STARS ғояларингизга нима туртки берган?

Вячеслав Охунов: Мен Американи яхши кўраман. У ерда, Калифорнияда ўғлим яшайди. Мен Американи ўрнак мамлакат сифатида яхши кўраман. Ибратлиги шундаки, у ерга дунёнинг турли жойларидан турли миллатдаги одамлар бориб қолишган ва мана шундай эркин жамиятли, қудратли иқтисодли кучли мамлакатни брапо этганлар. Бизга доим Американи ёмонлаб келишган, бугун Россияда ҳам таҳқиромуз оҳангда "американосы", америкаликлар деб гапиришади. Лекин бу америкаликлар хитойликлардан, руслардан, ўзбеклар, немислар, инглиз, шведлардан, африкаликлар ва бошқалардан таркиб топганини эсдан чиқаришади. Мен учун бу жамият бир модел. Лекин Америкадек мамлакатда ҳам парадокслар мавжуд. Булардан бири ҳаддан зиёд бўрттирилган ватанпарварлик. Ўрни бўлса ҳам, ўрни бўлмаса ҳам бу ватанпарварликни намойиш этишга ҳаракат қилиш. Мен ўшанда Хеллоуин байрами пайти АҚШга бориб қолдим, ўшанда ҳамма жойда байрам учун ҳақиқий ва сунъий қовоқлар сотишаётган эди. Мен қовоқларга, апелсин ва бошқа меваларга татуировка қилиб ёзув ёзиб чиққанман, "Мен Американи яхши кўраман, Америка мени яхши кўради" деб. Мен бу инсталляцияни Америка байроғи фонида ясаб, бананга ҳам ёзганман. Бу кераксиз, ўринсиз гиперпатриотизм устидан кулиш эди. Чунки мен Совет гиперпатриотизмини кўрганман. Бу ғояга мени кўпчиликка маълум буюк немис санъаткори Иосиф Бойснинг "I Like America and America Likes Me" деб номланган акцияси туртки берган. Иосиф Бойс Америкага етиб бориши билан тез тиббий ёрдам машинасига ўтирган ва галереяга борган ва Американинг рамзи бўлган бўрисифат койот билан беш кунни қафасда ўтқазган ва яна тез тиббий ёрдам машинасига ўтириб аэрпортга етиб бориб ватанига кетган эди. Мен ўз инсталляциямни амалга оширган пайтимда айтгандим - Бойс Американи мана шундай қабул қилган бўлса мен бошқача қабул қиламан. Менинг асаримда ҳар бир бананга "Мен Американи яхши кўраман, Америка мени яхши кўради" деган татуировка урилган эди. Бунинг маъноси бананлар ҳам уларни кўп-кўп тонна сотиб олганлари учун Американи яхши кўришади. Иккинчи лойиҳамга менинг Ҳолливуддаги машҳурлар хиёбонига борганим сабаб бўлган. Хиёбон яқинидаги ресторанда ўтирганимда ўзимга ўзим савол бердим: XX асрда кимлар ўта машҳур бўлганди? Албаттаки, XX асрнинг супер-юлдузлар Ленин, Че Гевара, Сталин, Гитлер, Пиночетлар бўлдилар. Ана шундай қилиб сиёсий машҳур одамларнинг хиёбонини ташкил этиш ғоячи туғилган. Бу томошабинларни мулоҳазаларга ундайди.

Бугун ёзаётган шеърларингиз қайси мавзуда? Шу ҳақда гапириб берасизми?

Вячеслав Охунов: Мен ўзи жуда кам шеър ёзаман. Асосан мен ўзимнинг ҳис-туйғуларим ҳақида ёзаман. Мен ўзимнинг шеърларим мана бу мавзуда деб айта олмайман. Ўрни келиб қолганда ниманидир ҳис қилганимда қоғоз қоралаш истаги туғилиб қолади. Мен морализаторликни ёқтирмайман. Шунинг учун бўлса керак, мен ўзимизнинг шарқий лирикани унчалик ҳам хуш кўрмайман. Чунки унда одобга ўргатиш, одоб-ахлоққа чақириш кучли. Бундай ёндашув олдин ўзини оқлаган, ўша ўрта асрларда бу нарса керак эди. Ҳозир эса бунга эҳтиёж йўқ. Ниманингдир шитирлаши, қанақадир шовқин... Менинг ана шу ҳақда ёзгим келади. Менинг кўнглим кўпроқ бошқа Шарққа - Хитой ёки Япон шеъриятига тортади. Япон хайкуларидаги ички кечинмалар изҳори сингари. Атрофингда талотўп, ҳаддан зиёд кўп ахборот йиғилган пайтда кўнгил нимадир сокин нарсани хоҳлаб қолади. Ана шу нарсаларни баъзан қоғозга туширишни ёқтираман мен.