BBC mehmoni-taniqli jurnalist Sharof Ubaydullayev

Image caption Sharof Ubaydullayev sobiq Markazqo‘m va O‘zbekiston Prezidenti devonida mas‘ul lavozimlarda ishlagan

BBCUzbek.com o‘quvchilarining savollariga taniqli o‘zbek jurnalisti Sharof Ubaydullayev javob beradi.

Sharof Ubaydullayev 1943 yilda Jizzax tumani Rovot qishloq sovetining Ko‘rpasoy qishlog‘ida tug‘ilgan.

Jizzax shahridagi 3-maktabni bitirib, Toshkent Davlat Universiteti filologiya fakultetining jurnalistika bo‘limiga o‘qishga kirgan.

O‘qishni bitirib, "Sirdaryo haqiqati" ro‘znomasida ishlagan.

Sovet armiyasi saflarida xizmat qilganidan so‘ng, 1968-1977 yillar orasida "Sovet O‘zbekistoni" ro‘znomasida kichik adabiy xodim, xodim va feleton bo‘limi mudiri lavozimlarida ishlaydi.

1977 yilda O‘zbekiston Kommunistik partiyasi Markaziy Komitetining matbuot sektoriga ishga o‘tib, avval instruktor, keyin matbuot sektori mudiri lavozimlarida ishlagan.

1982 yildan 1985 yilgacha "Toshkent oqshomi" - "Vechernыy Tashkent" ro‘znomalarida bosh muharrirlik qilgan.

1985 yil dekabrida Markazqo‘m byurosining qarori bilan "partiyaviy va jurnalistik etikani buzganligi uchun" bosh muharrirlikdan chetlatiladi.

Uning o‘zi "rashidovchilikka qarshi kurash" nomini olgan kampaniya qurboni bo‘lganini aytadi.

1986 yil boshida Markazqo‘m tavsiyasi bilan O‘zbekiston nashriyotining siyosiy adabiyotlar bo‘limiga ishga tiklanadi.

1988 yilda nashriyot bosh muharriri etib tayinlangan.

O‘zining aytishicha, bir yil utib, Markazqo‘mning yangi birinchi kotibi Rafiq Nishonovning "rashidovchilar"ga qarshi ma‘ruzasidan keyin bosh muharrirlikdan chetlatilgan.

1989 yil iyunida Islom Karimov Markazqo‘mga birinchi kotib etib tayinlanganidan ko‘p o‘tmay, "Sovet O‘zbekistoni" ro‘znomasining yangi tashkil etilgan "qayta qurish va ijtimoiy adolat" bo‘limiga mudir etib tayinlangan.

Jurnalist ayni lavozimda o‘zbeklar ishi va paxta ishi bilan bog‘liq hukumat komissiyasi faoliyatini yoritganligini urg‘ulaydi.

1991 yilda O‘zkompartiya Markaziy Qo‘mitasining matbuot guruhi rahbari (matbuot kotibi) bo‘lib ishlagan Sharof Ubaydullayevning eslashicha, 1991 yil 18 avgust, GKChP (Favqulodda Holatlar Davlat Qo‘mitasi)ning birinchi kuni GKChP qarorlarini yoritish-yoritmaslik borasidagi tortishuvlar sabab matbuot guruhi tarqatib yuboriladi.

31 avgustda mustaqillik e‘lon qilinganidan so‘ng, O‘zbekiston Prezidenti devoni kadrlar bo‘limining sektor mudiri, keyinroq esa bo‘lim mudirining o‘rinbosari lavozimlarida ishlaydi.

1992 yil iyulida "O‘zbekiston ovozi" (sobiq "Sovet O‘zbekistoni") ro‘znomasining bosh muharriri etib tayinlangan Sharof Ubaydullayev 1994 yilda ushbu lavozimdan "tahririyat siyosati bilan kelishmagani uchun" iste‘fo berganini aytadi.

Hozir nafaqada, uch o‘g‘il, besh nabirasi bor.

BBC: Toshkentdan Dilshod Muhammedov: "Sharof aka, sizning avtobiografiyangizni batafsil o‘qib chiqdim. Unda ko‘tarilish va tushish holatlarini ko‘p kuzatdim. Hayotingizdagi bunday o‘zgarishlar jurnalistika kasbiga fidoiy bo‘lganingiz uchun sodir bo‘lganmi yoki bir mulozimga yoqib, ikkinchisiga yoqmay qolganingiz uchunmi?. Faoliyatingizdagi bunday holatlar so‘z erkinligi uchun kurashib, ishdan chetlatilgan ikki isyonkor jurnalist Saodat Omonova hamda Malohat Eshonqulovalarning taqdiriga o‘xshab ketadimi? Javob uchun oldindan tashakkur".

Sharof Ubaydullayev: Dilshodjon mening tarjimai holimga jiddiy munosabat bildirgani, kuzatuvchanligi uchun minnatdorman. Haqiqatan, 40 yillik ijod jarayonida Markaziy Komitetga ikki marta ishga kelindi, Prezident Apparatiga uch marta ishga kelib, uch marta tark etishga to‘g‘ri keldi. Bularning hammasiga men, birinchidan taqdir, deb qarayman. Ikkinchidan, ularning birontasi ham u yoki bu odamga yoqish yo-da yoqishga harakat qilish, deb o‘ylamayman. Bu jarayonlar, albatta, o‘z vaqtida oson kechmagan. Men Markaziy Komitetdan bir marta "Toshkent oqshomi", yana bir marta "Sovet O‘zbekistoni" gazetalariga redaktor bo‘lib ketdim. Bular muhim emas. Muhimi, men gazetalardagi jarayonlarda muassislar bilan kelishmadim. Shu ma‘noda ko‘pincha ketishim ixtiyoriy tarzda bo‘lgan.

BBC: Siz aytayotgan nashrlarning muassisi hukumat edi, hozir ham shunday. Siz biron mustaqil yoki o‘zgacha fikrdagi ro‘znomaga muharrirlik qilmagansiz. Shunday ekan, kelishmovchilik nimada bo‘lgan?

Sharof Ubaydullayev: Ha, hukumat nashrlari. Lekin gazetalarni ijodiy jarayondan uzib qo‘yishga urinishlar bo‘lgandan keyin u yerda ishlash imkoniyati qolmagan.

BBC: Ya‘ni o‘sha muhitda ham munozaralar bor edi, ijodiy kelishmovchiliklar bor edi, demoqchisiz?

Sharof Ubaydullayev: Albatta. Keyin bizning davrimiz shunday burilishlar davriga to‘g‘ri keldiki, masalan, men "Toshkent oqshomi" gazetasidan "rashidovchilik" degan kurakda turmaydigan bir ayblov bilan ketganman. Bir men emas, respublika, shahar va viloyat gazetalarining rahbarlari deyarli bir paytda ketdik. Bu 1980-yillarga to‘g‘ri keladi. Bu davrda ommaviy axborot vositalari rahbarlari deyarli yuz foiz almashtirildi. Chunki davr mutbuotga o‘ziga qarashli odamlarni qo‘yish uchun kurakda turmaydigan sabablar bilan muharrirlarni ishdan chetlataverdi. Bu ham bizning taqdirimiz, biz shu davrga to‘g‘ri keldik. Rashidov oqlanish jarayonida yana matbuotga qaytdik. Masalan, men Islom Abdug‘aniyevich Karimovning Markaziy Komitetga kelishi va muhit yangilanishi munosabati bilan meni Markazqo‘mga taklif qilishdi va men yana o‘z ishimni davom ettirsam kerak, degan niyat bilan yana ishga qaytdim. Endi, mana televideniyening isyonkor jurnalistlari Saodatxon Omonova va Malohatxon Eshonqulovalar haqida savol bo‘layapti. Afsus, men bu isyonning mohiyati bilan chuqur tanish emasman. Lekin men bugungi sharoitda O‘zbekiston televideniyesidan yuz o‘girgan har qanday jurnalistni olqishlagan bo‘lardim. Chunki O‘zbekiston televideniyesi allaqachon umuman, normal hayotdan ko‘z yumgan va normal odam uchun hech qanday ozuqa bermaydigan bir jarayonga aylangan. Bunday axborot maydonida inson o‘zining umrini o‘tkazishini men hazm qilolmayman.

BBC: Ya‘ni davlat televideniyesidagi tsenzurani nazarda tutayapsiz?

Sharof Ubaydullayev: Faqat tsenzura emas. Sovet davrida ham tsenzura bor edi. Men farqini shunday tushunaman. Sovet davrida televideniye, gazeta va jurnallarda ma‘lum darajada professional odamlar xizmat qilar edi. Bugun bu maydon mutlaqo noprofessionallar qo‘lida qolgan. Bu odamlarning hukmini bajarish, menimcha, ijodkor uchun o‘lim bilan barobar bo‘lsa kerak. To‘g‘ri, televideniye davlatniki. Ammo ijodiy jarayon agar professional rahbariyatning qo‘lida bo‘lsa, u davlatga ham foyda keltiradi, jamiyatga ham. Ma‘lum ma‘noda jamiyatdagi muammolarni yechishga ijodiy jamoani rag‘batlantiradi. Vaholanki, hozirgi o‘zbek televideniyesi allaqanday tor doirada majlislarni yoritish, rahbarlarni ko‘rsatish, deputatlarning majlislari haqida ko‘rsatuvlar tayyorlash bilan ovora. Shuning uchun men bu isyonkor qizlarimiz qanchalik qiynalgan bo‘lsalar, deb o‘ylayman.

BBC: Yana Toshkentdan Hilola Fayzullayeva: "Assalomu alaykum Sharof aka. Xabaringiz bor, ayni kunlarda Rossiyada saylovlarning noqonuniy o‘tganligi vajidan turli ko‘rinishdagi chiqishlar bo‘lib turibdi. Lekin o‘zbek jurnalistlari bu haqda lom-mim deganlari yo‘q. Balki hukumat ham xavotirga tushib, bu mavzuni taqiqlab qo‘ygandir?. Chunki bizda ham saylovlarning xolisligiga ko‘pchilik kuzatuvchilar gumon bilan qaraydi. Javobingiz uchun oldindan katta rahmat".

Sharof Ubaydullayev: Menimcha, savol o‘zi javobi bilan birga ekan. Hozir hukumat nafaqat Rossiya saylovlari, balki Afrika qit‘asidagi o‘zgarishlarni ham, boshqa mintaqalardagi demokratik jarayonlarni yoritishda ham sustkashligi ko‘rinib turibdi, bu tabiiy hol. Lekin bunday usul bilan men o‘ylaymanki, jamiyatning ko‘zini bog‘lash qiyin bo‘lsa kerak. Prezidentimizning o‘zlari bir necha marta aytdilarki, hozir internetning yo‘lini to‘sish, kompyuterning yo‘llarini bog‘lash, bu qip-qizil ahmoqlik, degandilar. O‘ylaymanki, kimki shu ishdan borayotgan bo‘lsa, qip-qizil ahmoqlik yo‘lidan borayapti, xolos.

BBC: Moskvadan Mahmudjon Mirhabibov: Hurmatli Sharof aka. Sizning 70- yillarda "Sovet O‘zbekistoni" va "Pravda Vostoka" gazetalarida e‘lon qilingan "Qora yurak" ("Chyornaya dusha") felьetoningiz o‘z davrida katta shov-shuvlarga sabab bo‘lgan edi. Sizni jurnalist sifatida keng ommaga tanitgan ham ana shu felьeton bo‘lsa, ajab emas. Mana shundan buyon 35 yil vaqt o‘tdi. Bugun o‘sha felьeton va uning qahramoniga qanday munosabatda bo‘lardingiz?.

Sharof Ubaydullayev: "Qora yurak" felьetonini eslaganlari uchun Mahmudjonga minnatdorchilik bildiraman. Bu felьeton mening ham yuragimda chuqur iz qoldirgan. U qashqadaryolik Ro‘ziqul Dilmurodov degan inson haqida Markaziy Komitetning qarori asosida yozilgan.

BBC: Ya‘ni buyurtma maqola bo‘lgan?

Sharof Ubaydullayev: Endi buyurtma kimga bo‘lgan bo‘lsa, bo‘lgandiru, lekin bizga Markaziy Komitetning ko‘rsatmasi, deb qabul qilamiz. Men u paytda Markaziy Komitetga yaqinda ishga kelgandim. Bu Markaziy Komitetning hujjatlari asosida yozilgan felьeton.

BBC: Ammo siz bu hujjatlarni tekshirganmisiz, jurnalistik tadqiqot olib borganmisiz?

Sharof Ubaydullayev: Men o‘sha davrdagi qoidalar asosida yozganman. Butun mamlakatning matbuoti shu asosga qurilgan edi. Markaziy Komitetning hujjatlari, sud, prokuratura, xalq kontroli degan organlar bo‘lar edi, ularning hujjatlarini matbuot to‘g‘ridan-to‘g‘ri bosib chiqarardi. Endi uni Ubaydullayev yozmasa, albatta boshqa odam yozardi, bu tabiiy. Lekin men bugun ham bu tartib o‘zgarmaganligini aytib o‘tmoqchiman. Bugun ham. Men yillar o‘tib, bu felьeton haqidagi fikrim o‘zgarganligini, ma‘lum nohaqliklar mening o‘zimning ham boshimdan o‘tganligini taqqoslaydigan bo‘lsam, o‘sha felьeton qahramoni Ro‘ziqul Dilmurodov qanday o‘z davrining qurboni bo‘lgan bo‘lsa, men ham o‘sha davr matbuoti qonun-qoidalarining, matbuot tartibidagi adolatsizliklarning qurboniman, deb aytishim mumkin.

BBC: Lekin jurnalist sifatida sizning oldida axloqiy dilemma bo‘lganmi yoki Men Markazqo‘mning xodimiman, Abdulla Qahhor aytmoqchi, partiyaning askariman, deb ikkilanishsiz yozaverganmisiz?

Sharof Ubaydullayev: Endi aytishim kerak, Abdulla Qahhorning o‘zi ham kerak bo‘lsa, hukumatning juda ko‘p topshiriqlarini bajargan. Bu gaplarni minbardan turib aytish boshqa, amalda isbot qilish boshqa. Lekin men o‘sha felьetonni yozmasligim mumkinmidi, degan savol bo‘lsa, unda men o‘sha payt Markaziy Komitetdagi ishimni topshirishim kerak edi. Markaziy Komitetning gazeta bilan shug‘ullanadigan xodimi gazeta bilan bog‘liq ishni bajarmayman, desa, bu Markaziy Komitetga qarshi isyon bo‘lardi. Albatta, men bunday isyonga tayyor emasdim o‘sha payt. Agar bironta jurnalist bugun bu tartib o‘zgargan desa, men so‘zimni qaytib olishga tayyorman. Bugun aytaylik, Prezidentning qarorini, Prezident mahkamasining qarorini bironta gazeta inkor eta oladi, deb aytishsa, men butun o‘sha qilmish uchun aybdorman, deyishga tayyorman. Vaholanki, o‘sha tartib, o‘sha qoida bugun ham matbuot uchun yuz foiz amalda. Lekin bu albatta, meni ma‘naviy azobdan qutqarmaydi. Men juda istiholadaman. Ro‘ziqul Dilmurodov hozir hayotmi, yo‘qmi, bilmayman, lekin bugun o‘zbek matbuotida shunday maydon bor bo‘lganida, men Ro‘ziqul Dilmurodov bilan hasratlashib, chuqur mulohazalar asosida suhbatlashib, qayerda mening xatom borligini, qayerda u kishining ham, aytaylik, xato, kamchiliklari borligi haqida bugun maydonda ochiq dialog o‘tkazishga tayyor edim, lekin bunaqa matbuot yo‘q. Men allaqachon bir qancha redaktsiyalar bilan bu haqda gaplashganman, bularning birontasi hozir bunday suhbat o‘tkazishga qodir emas.

BBC: Ukrainadan Marat Muslimov: "To‘qsoninchi yillarning boshida "Xalq so‘zi" gazetasida sizning Shukrullo Mirsaidovga qarshi maqolangiz e‘lon qilingan edi. Oradan shuncha vaqt o‘tgandan keyin maqola haqida fikringiz qanday?".

Sharof Ubaydullayev: Bu maqola sud ocherki edi. Unda o‘sha paytda O‘zbekiston prezidentining amaldagi vitse-prezidenti bo‘lgan Shukrullo Rahmatovich Mirsaidovning faoliyati haqida so‘z boradi. Men Shukrullo Mirsaidovni juda yaxshi taniyman. U kishi bilan juda ko‘p muloqotlarda bo‘lganman. Toshkent shahar gazetasida ishlaganimda u kishi shahar ijroiya qo‘mitasining raisi edi. Men bu insonning faoliyatidan zavq-shavq olgan paytlarim ham bo‘lgan. Aytishim mumkinki, u kishining juda mard, chapani, masalalarni hal qilishda chapdastliklariga men o‘zim ko‘p guvoh bo‘lganman. Lekin men Mirsaidov ustidan o‘tkazilgan sudda bir necha hafta qatnashganman. Buni Shukrullo Rahmatovich yaxshi biladilar. Biz yonma-yon o‘tirganmiz. Respublika Oliy Sudining o‘rinbosari Sulaymonov degan kishi sud jarayonini boshqargan edi. Men aytishim mumkinki, bu yerda faktlar Mirsaidovga qarshi ishlaydi. Bu felьetonning asosida yotgan fakt shuki, o‘sha paytda xalq mulki bo‘lgan juda katta boylik- 25 ming tonna tola Mirsaidovning imzosi bilan mutlaqo asossiz ravishda chet ellik biznesmenga tuhfa qilib yuborilgan.

BBC: Ammo keyinroq xalqaro arbitraj Shukrullo Mirsaidovni oqlagani haqida ham aytilgan...

Sharof Ubaydullayev: Yo‘q. Mening bundan xabarim yo‘q. Bizda bunday axborot xaligacha yo‘q. Mening qo‘limda shu hujjatlar bor. Lekin bu yerda yolg‘iz Mirsaidov bo‘lmagan. Ammo imzo Mirsaidovning imzosi bilan ketgan. Bu paxtaning evaziga bir so‘m pul undirilmagan. Men Shukrullo Rahmatovichni hozir ham ko‘rib turaman. Yuzlab odamlar Shukrullo Mirsaidovdan qochgan joyda men ochiq yuz bilan u kishi bilan ko‘rishaman. Va mendan u kishi juda qattiq ranjimaganini ham bilaman. Sud jarayonida bu operatsiyani to‘xtatib qolishi mumkin bo‘lgan boshqa shaxslarning nomlari ham tilga olindi, afsuski, ularni matbuotda yoritishning o‘sha paytda iloji yo‘q edi. Men vaqti kelsa, bu faktlarni olib chiqishga, yoritishga tayyorman. Lekin u vaqt xali yetilgan yo‘q.

BBC: "Sovet paytida va bugungi mustaqillik davrida ham O‘zbekistonning yirik gazetalariga rahbarlik qilgansiz. Har ikki davr matbuotini qanday taqqoslaysiz?", - deb savol bergan Amerikadan Shohida Nazarova.

Sharof Ubaydullayev: Men bu savol uchun ham tashakkur bildiraman. Haqiqatan, bizning taqdirmizda shu nasib etdi. Men 80-yillarda eng ommabop "Toshkent oqshomi"-"Vechernыy Tashkent " gazetalariga besh yil mobaynida muharrirlik qildim. Men bu yillarni jurnalistik faoliyatimdan eng ko‘p qoniqqan, hozirgacha yuragimga eng huzurbaxsh yillar, deb bilaman. Bu davrda gazetalar ijodiy nuqtai nazardan juda katta imkoniyatlarga ega edi. O‘sha paytlar "Toshkent oqshomi"ga bironta hukumat arbobi zug‘um qilganini men eslolmayman. Masalan, shahar militsiyasini, prokuraturasini odamlarning taqdiriga befarqlikda bemalol ayblar olar edik. Bugun bironta idorani, bironta mulozimni tanqid qilish u yoqda tursin, tanqidiy mulohazaga yaqinroq bir fikr ayta oladigan gazetani, jurnalni men tasavvur qilolmayman.Men hozir o‘ylasam, o‘sha paytlar partiya tashkilotlari o‘zining matbuotidan juda ham chapdastlik bilan, mohirlik bilan foydalana olar ekan. Masalan, "Toshkent oqshomi" gazetasida biz bir kunda 300 tacha xat olardik. Shundan 20-30 foizi tanqidiy bo‘lardi. Biz gazetada ularning 80-90 foizidan foydalanardik. Hozir ayrim gazetalarning orqa betida "sizning xatingizga yozma javob berilmaydi" degan yozuvni o‘qib,yoqamni ushlayman. Nahotki, bir odam matbuotga umid bilan, ishonch bilan xat yozsa-yu, unga oldindan "senga javob yo‘q" degan tamg‘a gazetada bosilib chiqsa. Bu qanday behurmatlik!. Men hazm qilolmayman. Biz ishlagan payt "Toshkent oqshomi" 550 ming nusxada chiqar edi. Hozir 2 ming nusxada chiqayapti. Uning ham yarmidan ko‘pi kioskalarda yotibdi. Bironta odam nima uchun, degan savolni bermaydi. Bir million chiqadigan "Sovet O‘zbekistoni" gazetasi bugun "O‘zbekiston ovozi" nomi bilan 9 ming nusxada chiqayapti. Ommaviy axborot vositalarining bu holga tushishiga faqat jurnalistlar aybdor, desam, adolatdan bo‘lmaydi. Buning ildizi juda chuqur. Bu qandaydir shunday bir muddat. Bu muddat albatta tushunib yetilsa kerak. Matbuot jamiyat uchun juda katta qudrat. Ammo bu qudratdan hozircha hech kim foydalanmayapti.

BBC: Olmoniyadan Chaman jurnalist Ismat Xushevning "Yangi dunyo" saytida e‘lon qilinayotgan Prezident Karimov haqidagi siyosiy xotiralari haqida fikrlaringizni so‘rabdi: "Hurmatli Sharof aka, Ismat Xushev o‘z qissasida sizni ko‘p joylarda eslaydi, hatto ba‘zi voqealarga guvoh qiladi. Siz shunga qanday qaraysiz?.

Sharof Ubaydullayev: Juda yaxshi qarayman! Chunki har bir fuqaro o‘z Prezidenti haqida yurakdagi borini erkin ayta olish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak, toki, "Iskandarning shoxi bor" degan haqiqatni aytish uchun quduqqa chopish yoki uzoq Kanadaga bosh olib ketish shart emas. Uyimizning eshik va teshigini yopmasdan, xotirjam so‘zlashga o‘rganishimiz, odatlanishimiz kerak. Bu ham demokratik jamiyat tomon tashlangan qadamdir. Bu yerda xolislik asosiy mezon bo‘lishi kerak... Afsuski, Siz yuqorida qayd etgan xotiralarni o‘qiganimcha yo‘q, shu bois konkret fikr aytishim qiyin, faqat bir narsaga ishonchim komil,Ismat Xushevning qanday kamchilik va xatolari bo‘lsa bordir, lekin kamida uch masalada uning sadoqatiga shubham yo‘q: Vatanga, xalqqa, Prezidentiga! Hatto qamalib chiqqandan keyin uning bu boradagi sadoqatiga raxna tushmagan edi. Qolgan "xato"larga kelsak, bu xatolardan qaybirimiz xoli ekanmiz?. Prezident haqida xotiralar yozishdek ma‘suliyatni zimmaga olish oson emas. Ismatjon uchun ham bu oson kechmagan bo‘lsa kerak. Bu jur‘ati uchun men uni tabriklashga tayyorman. Afsuski, Prezident haqida yozilgan quchoq-quchoq kitoblardan biz ushbu jasorat ruhini his qila olmaymiz. Insof bilan aytganda, yozuvchi Abduqahhor Ibrohimovning ayrim tadqiqotlaridan bo‘lak barcha-barchasi voqe‘likning mohiyatini his qila bilmaslik, eng muhimi, harorat va hayratdan mahrumligidanmi, jo‘shqinlik bilan to‘lib-toshgan hayotning haqiqiy manzarasi, chizgilari yo‘q, aksincha, raqamlar ustiga raqamlar qalashtirib tashlanganki, bunday kitoblardan naq Arktikaning nafasi keladi... Bunday “asar”lar bilan hatto Prezidentni ham aldash mumkindir, lekin o‘quvchini aldash qiyin. “Tilini tishlab” turib yozilgan asar bilan Prezidentning ko‘nglini topish mumkindir, lekin o‘quvchining yuragiga kirib bo‘lmaydi. Bunga dunyo tarixida misollar bisyor. Arboblarning ra‘yiga, qosh-qovog‘iga qarab yozilgan asarlarning birontasi uzoq yashamagan. Yashagan asarlar asosan ular taxtni tark etgandan keyin bitilganini ko‘rish qiyin emas. Stalin, Xrushchyov, Brejnevlar haqidagi haqiqat endi qisman ro‘yobga chiqmoqda. Yoki Rashidov hayotini olib ko‘ring, uni vafotidan keyin ham qayta-qayta malomatga ko‘mdilar. Bu borada o‘zimizning "yozg‘uvchi"lar ham ozmuncha g‘ayrat ko‘rsatdilar, deysizmi! Biroq siyosatchi Fyodor Razzoqovning 2009 yil Moskvada "Eksmo" nashriyotida chiqqan “Politbyurodagi korruptsiya. "Qizil o‘zbek ishi" kitobi ko‘pgina shaltoqlarning boshidan muzday suv quygan bo‘lsa ajab emas. "Politbyuroda bitta insofli odam va ayni paytda o‘zidan boshqalarni tinglashga qodir yagona arbob bo‘lsa, bu Sharof Rashidov edi..." degan bahoga e‘tibor bering!. Har qanday o‘zbekning g‘ururini ko‘taradigan ushbu kitob haqida qariyb ikki yarim yildan buyon u barcha doiralarda qo‘lma qo‘l o‘qilganiga, kitob do‘konlarida uning narxi 100 ming so‘mga chiqqaniga qaramay, biron-bir rasmiy doirada, mingdan oshib bir yarim mingtaga yetib qolgan matbuotimizning birontasida biron satr aqalli xabar ma‘lumot bosilmadi. Fyodor Razzoqov degan muallifning kimligi ham keng ommaga hamon sirligicha qolmoqda. Bunday mavhum sokinlik, loqaydlik jamiyat bo‘g‘inlarining tirik hujayralardan mahrumligini , o‘z tarixi, millati sha‘niga beparvoligini ko‘rsatuvchi barometr emasmi?. Rashidovni xush ko‘rmaydiganlar bo‘lsa bordir, undan marhamat ko‘rganlar ham ozmuncha emas edi-ku?!. Marhum Rashidovning Muhtaram Prezidentimizning rahnamoligida 1992 yil o‘tgan 75 yillik yubileyi kunlari aytilgan latifanamo haqiqat yodga tushadi: “Rashidovga tosh otganlarning 99 foizi Rashidov qurib ketgan uylarda yashaydilar, qolgan bir foizi Rashidov o‘lgandan keyin tug‘ilgani uchun alamidan tosh otadi”. Rashidov, kimgadir yoqadimi-yo‘qmi, u birinchi navbatda o‘zbek xalqining farzandi, o‘zbeklar deb atalgan yurtni 35 yil boshqargan inson, axir!. Uning nomiga aytilgan har qanday yaxshi-yomon so‘z millatning ko‘ksiga kelib tegishini unutmasligimiz kerak. Olomonga tomosha kerak, lekin millat tomoshabin bo‘lib turolmaydi.

Endi, Chamangul singlim, sizning chuqur savolingizga qaytsak, undan uzoqlashib ketganligim uchun uzr so‘rayman. Ismat Xushevning muhtaram Prezidentimiz haqidagi xotiralarini o‘qiy olmaganimning ob‘ektiv sabablari ham bor. Biz keksa avlod, afsuski, internetlarni yoshlar kabi chuqur "titkilash" sirlarini o‘zlashtirganimizcha yo‘q. Bu bizning kamchiligimiz,albatta. Lekin gap Prezidentimiz haqida borar ekan, albatta topib o‘qishga va o‘shanda bu savolga to‘liqroq, mukammalroq javob berishga harakat qilaman. Masalaning yana bir muhim jihati borki, u yoki bu guruhlarning manfaati va buyurtmasiga ko‘z tikib emas, ona Vatan va ona millatga xizmat qilishdek xolis niyat bilan yeng shimargan bo‘lsangiz, marhamat , qo‘lga qalam olishga shoshiling. Yonib-kuyib, yozavering, bizning yuraklar sizning har bir satringizga muntazir. Bor aql va shuurimiz bilan quloqqa aylanib , sizni o‘qishga, tinglashga tayyormiz. Siz qaysi minbardan so‘z qotishingizning bizga ahamiyati yo‘q. BBC so‘zlaysizmi, Ozodlikdanmi, bizga farqi yo‘q , millatga moltalash emas, jontalash,halol va xolis bo‘lsangiz, bas. Boshqasi bekor, deb o‘ylayman. Toqat va e‘tiboringiz uchun tashakkur!

Elektron pochtamiz manzili: uzbek@bbc.co.uk

SMS telefon raqamimiz: +44 (0) 207 5571709