BBC mehmoni - murabbiy va siyosiy tahlilchi Maryam Ibragimova

Maryam Ibragimova 1956 yili Xeva shahrida tug‘ilgan.

U O‘zbekiston Milliy universiteti(Toshkent Davlat Universiteti)ning Tarix fakultetini tamomlagan.

Maryam Ibragimovaning talabalik yillari O‘zbekiston sobiq Tashqi ishlar vaziri, Senator Sodiq Safoyev va Bosh vazirning birinchi o‘rinbosari Rustam Azimovning ham ToshDU Tarix fakultetidagi talabalik yillariga to‘g‘ri kelgan.

U 1987 yil Kiyevda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Maryam Ibragimova 35 yil mobaynida Toshkentda talabalarga politologiya, sotsiologiya va huquqdan saboq bergan.

Oxirgi 20 yilda Toshkentdagi Jahon Tillari universitetida ishlagan.

Maryam Ibragimova Internetda qator maqolalar, xususan, O‘zbekiston ta‘lim tizimidagi korruptsiya, O‘zbekistonda "baxmal" inqilobni amalga oshirish imkonsiz ekani, O‘zbekiston hukumati liberal muxolifatning mamlakat ichkarisida faoliyat yuritishiga izn bermasdan xatoga yo‘l qo‘ygani kabi fikrlari ilgari surilgan maqolalarini e‘lon qilgan.

Toshkentlik jurnalistlarning "Shut me" videoloyihalarida ishtirok etgan.

Ana shu maqolalari va videomuhokamalardagi ishtiroki uchun Maryam Ibragimova 2014 yil fevralida O‘zbekiston Bosh prokuraturasiga chaqirtirilgan.

Bosh prokuraturada politolog o‘zi bilan profilaktik suhbat o‘tkazilgani, uning faoliyati konstitutsion tuzumga tuhmat qilish va jamoat xavfsizligiga tahdid soladigan materiallar tarqatish kabi O‘zbekiston O‘zbekiston Jinoyat Kodeksi bandlariga mos kelishi mumkinligi va bundan keyin o‘z fikrlarini bildirayotgan paytda o‘zini "korrektno" tutishi lozimligi haqidagi hujjatga qo‘l qo‘ygan.

Bugungi kunda u mustaqil jurnalist sifatida faoliyat yuritadi, asosan siyosiy tahliliy maqolalar ustida ishlaydi.

BBC mehmoni Maryam Ibragimova bilan suhbat

BBC: Birinchi savolimiz sizning bundan oldin suhbat va maqolalarda aytgan fikringizga bog‘liq. Siz, O‘zbekiston hukumati liberal muxolifatga mamlakat ichkarisida faoliyat yuritishiga ruxsat bermasdan xato qilgan, deb aytgansiz. Nima uchun siz shunday fikrdasiz?

Maryam Ibragimova: Men o‘ylaymanki, bizning hukumatimizning liberal muxolifatga faoliyat yuritishiga ruxsat berishi mamlakatimizga foyda keltiradi. Men liberal muxolifat deganda hokimiyat uchun kurashishni xohlaymaydigan, hatto o‘zlarining siyosiy partiyasini tuzish istagida bo‘lmagan erkin fikrli insonlarni nazarda tutaman. Liberal muxolifat - bu o‘z fikrlarini emin-erkin ifoda etishni xohlaydigan bizning ziyolilarimiz. Bu odamlar ko‘p narsani talab qilmaydilar, ular faqat mamlakatda yaxshi islohotlar amalga oshirilishini xohlayotgan va bu haqda gapirishni, bu mavzularni ochiq muhokama qilishni istayotgan insonlardir. Agar bizning hukumatimiz o‘zini tanqid qilishlariga izn bersa, hukumatning o‘ziga foyda-ku. Ana o‘shanda hukumat o‘zining xato-kamchiliklarini ko‘radi. Agar hukumat o‘z xato-kamchiligini ko‘rsa, ko‘rganidan keyin ularni tuzatishni boshlasa, yomonmi? Mana G‘arbda siyosiy tuzumlar nega o‘z muxolifatini yaxshi ko‘radi, o‘z muxolifatini qadrlashadi, uning rivojlanishiga yordam berishadi. Shuning uchun agar bizning hukumatimiz mamlakat ichkarisida liberal muxolif harakatlarning faoliyat yuritishlariga ruxsat bersa, tanqid qilish uchun erkinlik bersa, buni men juda katta muvaffaqiyat, deb hisoblagan bo‘lardim. Bu, birinchi navbatda, korruptsiyaga qarshi kurashda ulkan rol o‘ynagan bo‘lardi. Men bu gapni har doim aytib kelganman: hokimiyat piramidasining tepasida o‘tirganlar o‘zlarining qo‘li ostidagi hamma amaldorlarini o‘zlari to‘la nazorat qilolmaydilar. Ahvol shunday bo‘lgani uchun ham O‘zbekistonda korruptsiya shu darajada keng tarqalgan. Korruptsiya esa jamiyatni chiritib yuboradigan kislota-ku. Shuning uchun ham korruptsiyaga qarshi kurashish muhimdir. Qisqa qilib, nega jamiyatda liberal muxolifatga erkinlik berish kerak, degan savolga men shunday javob bergan bo‘lardim. Batafsil javobni xohlaganlarga esa juda uzoq vaqt davom etadigan lektsiya ham o‘qish mumkin.

BBC: Lekin o‘zbek rasmiylari sizga aytishlari mumkin: mana bizda bir necha muxolif partiya bor, parlamentning quyi palatasi - Qonunchilik palatasida ularning faoliyatini ko‘rishingiz mumkin, deb e‘tiroz bildirishlari mumkin...

Maryam Ibragimova: Bunday emasligini hamma juda yaxshi tushunadi. Bu partiyalar hokimiyatni tanqid qilish haqida o‘ylab ham ko‘rmaydilar. Ular hokimiyat aytganini doim ma‘qullab turadilar. Bu partiyalar o‘zlarining birorta islohotlar dasturini oldinga surish haqida jiddiy o‘ylab ko‘rmaganlar ham. Hukumat faoliyatini tanqid qilish haqida jiddiy bosh qotirmaganlar. Ular hokimiyat tomonidan moliyalanadigan, hukumatparast partiyalardir. Axir bunday bo‘lishi to‘g‘ri emas. Mamlakatda siyosiy partiyalar erkinligi mavjud bo‘lishi kerak. Men liberal muxolifat haqida gapirganda, siyosiy partiyalar erkinligini emas, oddiy erkin fikrli insonlarning tanqidiy chiqishlari erkinligi haqida gapirdim. Bizda siyosiy partiyalar erkinligi yo‘qligi ayon. Men hatto siyosiy partiya tuzmaydigan, ya‘ni siyosiy hayotda ishtirok etmaydigan liberal muxolifat haqid gapirgan edim. Siyosiy partiya bilan liberal muxolifat o‘rtasidagi farqni ajratib olish lozim. Siyosiy partiya tashkil qiladiganlar siyosatda ishtirok etadigan, hokimiyat uchun kurashni o‘ziga maqsad qilib olgan insonlar. Men siyosatga qiziqmaydigan, oddiy so‘z erkinligini istaydigan liberal muxolifatni nazarda tutganman. Bizda shunga ham ruxsat berilmagan-ku. Siyosiy partiyalar bundan keyingi masala hisoblanadi. Men hozircha faqat birinchi bosqich haqida gapirayapman, o‘zingiz yaxshi tushunasiz, men hali ikkinchi, jiddiy bosqich hisoblangan siyosiy faoliyat erkinligi mavzusiga nega o‘tmayotganim sababini. Biroq odamlar o‘ylashmasin, bu kishi siyosiy partiyalar erkinligiga qarshi ekan, deb. Men o‘zim politolog bo‘lib turib, qanday qilib siyosiy partiyalar erkinligiga qarshi bo‘lishim mumkin? Biz hozircha bu haqda orzu qilayotganimiz ham yo‘q. Biz hozircha oddiy so‘z erkinligini xohlayotganimiz haqida gapirmoqdamiz.

BBC: Maryam opa, sizga allaqachon aytishgan: "sizga o‘xshagan tanqidchilar tufayli "Arab bahori"ga o‘xshagan hodisalar ro‘y beradi, tinch mamlakatlar beqarorlashadi". Bunaqa gaplarga sizning javobingiz qanday bo‘ldi?

Maryam Ibragimova: Bu ahmoqona va kulgili gap. Bunday hodisalarga aynan korruptsiya sababchi bo‘ladi. Qachonki, oddiy odamlarda biror bir umid qolmasa, jamiyatda adolatsizlik kuchayib boraversa, insonlarni jiddiy sababsiz va to‘xtovsiz repressiya qilaverishsa, bizneslarini tortib olaverishsa, o‘zini-o‘zi ro‘yobga chiqarishiga yo‘l berishmasa, bularning oqibatida jamiyatda g‘azablar "qaynay boshlasa", bular hammasi yig‘ilib-yig‘ilib "Arab bahori" yoki "Maydan" yoki boshqa shunga o‘xshagan hodisalarga yetaklaydi. Shaxsan men esa hukumat o‘z xalqini ana shu darajagacha "olib bormasligi" tarafdoriman. Men hukumat o‘z xalqining arzu-dodiga, shikoyat va tanqidlariga quloq solishi, o‘zining xato-kamchiliklarini tuzatishi va eng muhimi islohotlarni amalga oshirishi tarafdoriman. Bizda "islohot" so‘zini ishlatishganda, bugungi kunga kelib odamlarning ensasi qotadigan bo‘lib qolgan. Chunki 1991 yilda bizga islohotlarni va‘da qilishgan, e‘lon qilishgan edi. Aslida esa hech qanday islohotni amalga oshirishmadi. Men esa haqiqiy islohotlar haqida gapirayapman. Bu siyosiy hayotda siyosiy partiyalar erkinligi, adolatli, haqiqiy erkin saylovlar degani. Ana shunda amaldorlarni nazorat qilish imkoniyati paydo bo‘ladi. Xalq o‘zi saylagan parlament orqali amaldorlarni nazorat qila oladi. Qo‘lida quroli bor odam - huquq-tartibot idoralari, harbiy tizimlar amaldori xalq saylagan parlament oldida javobgar bo‘lishi lozim. Iqtisodiyotda esa xususiy mulk taraqqiyoti bo‘lishi shart, biz dehqonchilik mamlakati hisoblanamiz, haydaladigan ekin yerlari dehqonlarga berilishi kerak, erkin fermerlik rivojlanishi kerak. Bugungidek emas - bugungi o‘zbek fermeri krepostnoy zamonidagi qul. U faqat hukumat aytgan ekinni eka oladi, hosilini hukumat xohlagan narxdagina sota oladi. Bular birinchi bosqichdagi islohotlar. Ana shu islohotlar amalga oshirilsagina mamlakat rivojlanadi. Chuqur, yaxshi islohotlar hayotga tatbiq etilganidan keyin, xalq bu islohotlar o‘zlarining hayotiga olib kelayotgan o‘zgarishlarni ko‘rganlaridan keyin "rangli inqilob" istagi so‘nadi. Umidlar uyg‘onadi. Ana o‘shanda biz betartib kunlarni ko‘rmaymiz. Bizga unday kunlar kerak ham emas. Biz hammamiz tinchlikni xohlaymiz. Biz hamma o‘zgarishlar yaxshilik bilan, tinchlik bilan yuz berishini xohlaymiz. Odamlar o‘lishidan asrasin! Biz bir-birimizni o‘ldirishimiz nimaga kerak? Mamlakatda ana shunday tartibsizliklar boshlansa, kim kafolat beradi begunoh odamlar o‘lmaydi, deb? Shuning uchun liberal muxolifat vakilasi sifatida men aytaman: Keling, chuqur islohotlarni hozir boshlaylik! O‘shanda o‘zimizni o‘shanday beqarorliklar stsenariysidan qutqarib qolamiz. Men "baxmal inqilobi" deganda chuqur islohotlarni tushunaman, fuqarolar urushini, zo‘ravon qarama-qarshiliklarni emas. "Arab bahori" yoki "Maydan" "baxmal inqilob" bo‘lmadi, bu fuqarolar urushiga aylanib ketdi. Biroq buni Ukraina bosib o‘tib, hal qilishiga men ishonaman. Donetskda ketayotgan urushga qaramasdan, men "Maydan" g‘alaba qozondi, deb hisoblayman.

Erkin Qul: Maryam opa, O‘zbekiston Tojikiston, ikki qo‘shni davlat siyosiy, ijtimoiy sohalardagi munosabatlari yaqin o‘tmishini qanday sharhlaysiz va kelajagini qanday ko‘rasiz? Ikki davlat yuqori boshliqlari orasidagi "do‘stona" munosabatlar bora-bora ikki xalq ongiga ham singdirilib borilsa, oqibati qanday bo‘ladi? Xudo ko‘rsatmasin, Isroil bilan Falastinga aylanmaydimi?

Maryam Ibragimova: Bu savol - O‘zbekiston va Markaziy Osiyoning kelajagi qanday bo‘ladi, degan savol qanday o‘zgarishlar bo‘lishiga bog‘liq. Agar bizda o‘zgarishlar tinch yo‘l bilan, ya‘ni islohotlar yo‘lidan ketsa, bizning mamlakatimizda erkin saylangan parlament yo‘lga qo‘yilib, saylovda g‘alaba qozonib hokimiyatga kelgan partiya - hukumat xalq manfaatiga xizmat qiladigan chin islohotlarni amalga oshirsa, mamlakatlar, xalqlar o‘rtasidagi munosabatlar ham o‘zgaradi. Xalqlar - oddiy o‘zbekmi, oddiy tojikmi, o‘zaro munosabatlar yomon bo‘lishini istamaydilar, urushni xohlamaydilar. Hokimiyat va pulga intilganlar urushni gijgijlashdan manfaatdor bo‘lishlari mumkin. Albatta, bunday kishilar oddiy odamlarni ham o‘z yo‘l-yo‘riqlariga solishlari, odamlar bir-birini yomon ko‘radigan darajaga olib borishlari ham mumkin. Bunday bo‘lmaydi, deb hech kim kafolat bera olmaydi. Shuning uchun men aytamanki, bizning jamiyatlarimiz tinch, islohot yo‘llari bilan o‘zgarsa, biz bir-birimiz bilan urushishgacha bormaymiz. Biroq jamiyatlar o‘zgarmasa, odamlarda yillar davomida yig‘ilib qolgan g‘azablar tashqariga chiqsa, beqarorlik boshlansa, bu beqarorlikdan o‘z manfaatini ko‘zlaydiganlar ham o‘rtaga chiqadi. Bu "loyqalangan suvda o‘zining oson balig‘ini tutishni" millatchilar ham xohlab qoladi, islomchilar ham. Barcha muammo va mushkulliklarga "aybdor qidirish" boshlangan payt millatchi shiorlar ham, islomiy shiorlar ham o‘rtaga tashlanishi va bu shiorlar ortidan odamlar ergashishlari ham mumkin. Lekin men ertami-kechmi, mamlakatimizga haqiqiy demokratiya kelishiga ishonaman. O‘zi-ku qancha erta bo‘lsa, shuncha yaxshi.

Facebook foydalanuvchisi Abdulbosit Rasulov: INQILOB ni amalga oshirgan davlatlarda-nima yaxshi tarafga özgardi !? Köpida FUQAROLAR URUSHIGA aylanib ketdiku ! ODDIY XALQ NIMA FOYDA TOPDI?!

Maryam Ibragimova: Men uning e‘tiborini faqat bir narsaga qaratmoqchiman: men ham bu biror bir yaxshilik keltirmaydi, degan fikrga qo‘shilaman. Biroq bunday hodisalar kimdir shunday bo‘lishini xohlagani uchun ro‘y bermaydi. Misol uchun menga o‘xshagan liberal muxolifat vakillari bunday hodisalar yuz berishini xohlamaymiz. Xohlamaganimiz uchun ham, "bizga hukumatni tanqid qilishimizga ruxsat berishsin, biz o‘z tanqidlarimizda aytgan xato-kamchiliklarini hukumat tuzatsin", deb aytmoqdamiz. Islohotlar amalga oshirilsin, mamlakat rivojlansin. Ana o‘shanda bizning mamlakatimizda bunday hodisalar yuz bermaydi. Agar muammolar hal qilinmay yotaversa, jamiyatda norozilik, qo‘rquv, nafrat va qashshoqlik kuchayaversa-kuchayaversa, oxir-oqibat portlashga olib keladi. Bu yangilik emas, bu tarix qonuniyati. Bizning jamiyatimizda esa odamlarning ongiga singdirmoqchi bo‘ladilar: agar sen so‘z erkinligini, matbuot erkinligini talab qilsang, sen islohotlar o‘tkazilishini talab qilsang, sen o‘shanaqa inqiloblar tarafdorisan. Yo‘q, biz inqiloblarga qarshimiz. Biz aynan shunday inqiloblar ro‘y bermasligi uchun o‘zgarishlar yasang, deb chiqayapmiz. Biz portlashga olib bormasdan, odamlar g‘azabini qaynatmasdan jamiyat qusur-kamchiliklarini bartaraf etilishi tarafdorimiz. Biroq bu hodisalar hukumat oddiy xalqning arzu-dodiga "quloqlarini bekitib olganida" ro‘y beradi. Hukumatning bor diqqat-e‘tibori faqat o‘z manfaatlariga qaratilsa, faqat o‘sha manfaati yo‘lida ish tutaversa, narigi qutbda umidsizlik shuncha ortib boraveradi. Biz esa bunday bo‘lishini xohlamaymiz, buning oqibati yomon bo‘lishini biz juda yaxshi tushunamiz. Buning oldini olish uchun ham gapiramiz.

Facebook foydalanuvchisi Dj Shod: "baxmal" inqilobni amalga oshirishdan maqsad nima edi? buni tagida turganlar kimlar edi, moliyaviy tarafdan kimlar ko‘makchi edi? oldindan rahmat agar to‘liq javob bera olsangiz!

Maryam Ibragimova: Men, buning ortida hech kim turgani yo‘q, deb o‘ylayman. Bunday "portlashlar", men yuqorida aytib o‘tganimdek, muammolarning o‘nlab yillar davomida hal qilinmasdan, to‘planib-to‘planib kelgani oqibatida ro‘y beradi. Oxiri bu g‘azabning "vulqon lavinasi"ni to‘xtatishning imkoni bo‘lmay qoladi. Bunga mening ishonchim komil. Boshqa barcha "fitna nazariyalari"ni, bu hodisalar ortida, har doim aytiladiganidek, Amerika yoki G‘arbning "qo‘li bor" degan gaplarni men jiddiy qabul qilmayman. Ammo bu sodir bo‘lib bo‘lganidan keyin, ya‘ni jamiyatdagi bu noroziliklar fuqarolar urushi boshlanishiga olib kelganidan keyin, albatta, har kim bundan o‘zining foydasini chiqarib olish payida bo‘ladi. Har kim o‘zining o‘yinini o‘ynashni boshlaydi. Bu endi boshqa masala. Men demokratik davlatlarning niyati yaxshi ekaniga ishonaman. Bu demokratik davlatlar ham yangi hokimiyat bilan yaxshi munosabatlarni yo‘lga qo‘yishni istashadi. O‘zaro manfaatli hamkorlik bo‘lishiga intiladilar. Biroq hamma mamlakatlarni ham ana shunday yaxshi niyatli deb aytib bo‘lmaydi. Albatta, qo‘shni mamlakatda yuzaga kelgan beqarorlikdan bu mamlakatni parchalab tashlash yoki bu mamlakatda o‘zining gegemonligini o‘rnatishni istab qoladigan yo bo‘lmasa bu beqarorlikdan o‘ziga qandaydir foyda chiqarib olmoqchi bo‘ladigan davlatlar ham topiladi. Bu narsani ham inkor qilib bo‘lmaydi. Chunki davlatlar, mamlakatlar ham har xil. Lekin men qaysidir mamlakatlar bir mamlakatda hokimiyatni ag‘darish uchun bor kuchi bilan harakat qiladi, degan gaplarga ishonmayman. Shu jumladan, SSSRni Amerika parchalab tashladi, degan gapga. O‘zingiz o‘ylab ko‘ring, Sovet Ittifoqining iqtisodiy modeli besamar, yaroqsiz ekani ochiq-oydin ko‘rinib qolgan bo‘lsa, bu tizim yana qancha uzoq davom etishi mumkin edi? Oxiriga borib boshi berk ko‘chaga kirib qolgan edi-ku. Bu jiddiy gap emas. Bularning ortida bir narsa turadi: ichki muammolarning hal etilmagani. Mamlakatdagi korruptsiya, adolatsizlik. Mana asl sabablar. Lekin inqilob yuz berib bo‘lganidan keyin turli siyosiy kuchlar, mafiya guruhlari, ayrim davlatlar ham bundan foyda ko‘rishlari mumkin va bu olovga o‘tish tashlashni boshlashadi. Meni men tan olaman. Bu savolga mening javobim mana shu.

Zloy Ochkarik, Kathmandu: O‘zbekiston tashqarisida yurgan, hukumat bilan shaxsiy munosabatini yomonlashishini istamagan o‘zbek siyosatshunoslariga qanday dolzarb, ammo "xavfsiz" siyosiy mavzular bilan ilmiy shug‘ullanishni maslahat berardingiz? Siz-ku haqiqatchi, kareristlarga qanday maslahat berardingiz?

Maryam Ibragimova: Men ularga qanday maslahat berishim mumkin? O‘ylaymanki, har kim o‘z taqdirini o‘zi tanlagan. Kimdir tashqarida, kimdir O‘zbekistonning ichida. Men doim haqiqatga ishonganman. Men haqiqat ertami-kechmi g‘alaba qozonishiga ishonaman. Agar ishonmaganimda, men boshqacha yashagan bo‘lardim. Kimdir uchun esa haqiqat faqat o‘zi haqida o‘ylash, faqat o‘zi haqida qayg‘urish bo‘lishi mumkin. Shunday bo‘lganidan men unday kishiga qanday maslahat berishim mumkin? Ular o‘z mavzularini ham allaqachon tanlab bo‘lishgan. Ularning ayrimlari esa olim ham emas. Ular tuzumning targ‘ibot-tashviqotchilari. Bu agitator-propagandistlar esa o‘z taqdirlarini tanlab bo‘lishgan: men nimani buyurishsa, o‘shani bajaraman, deb. Ular uchun o‘z shaxsiy hayotida muammo bo‘lmasa bo‘ldi. Ular oyog‘i ostida tosh, boshqa to‘siq bo‘lmagan tep-tekis yo‘ldan yurishni ma‘qul ko‘rishgan. Nima ham deymiz? Har kim o‘zining tanlovini o‘zi tanlaydi. Bizda erkinlikni sevadigan, erkin fikrlaydigan ziyolilar kamligi meni har doim hayratlantirib kelgan. Biz yuqori, ustun pog‘onada bo‘lishni afzal ko‘rmaganmiz. Bilmayman, buning sababi nimada? Balki siyosiy va iqtisodiy bilimlarimiz kamligidandir. Bu bilimlar hozir ham yo‘q-ku. Mana politologiya fani. 20 yil davomida politologiya mavjud edi. Hozirga kelib esa asta-sekin fan sifatida politologiyani kamaytirib yo‘q qilib borishayapti. Shuning uchun biz bir-birimizga biror maslahat bera olmaymiz.

BBC: Siz O‘zbekistonda politologiya faniga bugungi kundagi munosabat haqida qanday fikrdasiz? Qanday mantiqdan kelib chiqib siyosatshunoslik O‘zbekistonda o‘qitilishi shart emas, degan qarorga kelingan, sizningcha?

Maryam Ibragimova: Bu yerda qarama-qarshilik yuzaga keldi. Mana bizga siyosatshunoslikdan saboq berishga ruxsat etishdi. Lekin bu fanni o‘qitadiganlarning ko‘pchiligi targ‘ibot-tashviqotchiligicha qolib ketaverdi. Ularga bizning siyosatimizga mos qilib yozilgan dogmalardan iborat darslikni berishdi. "Faqat mana shu darslik bo‘yicha o‘qitinglar", deb talab qilishdi. Lekin "yo‘q, men politologiyani jahon andozalari darajasida o‘qitaman", deb qaror qilgan o‘qituvchilar ham chiqib qoldi. Bunday o‘qituvchilar chindan ham o‘z fanini sevadi, o‘z sohasining bilimdoni hisoblanadi. Shuning uchun ularning yozib berilgan o‘quv dasturidan tashqariga chiqib dars berish istagiga hech kim qarshi chiqa olmaydi. Lekin bunday o‘qituvchi talabalarni hur fikrlilikka o‘rgatadi. Axir siyosiy rejimlar mohiyatini tushuntirib berish politologiyaning markaziy mavzulari hisoblanadi-ku. Avtoritar rejim degani nima? U qanday bo‘ladi? Haqiqiy demokratiya nima? Inson huquqlari degani nima? Shuning uchun ham qarama-qarshilik yuzaga keldi. Bir tomondan, biz O‘zbekiston konstitutsiyasi bo‘yicha demokratiya, inson huquqlarini e‘tirof etganmiz. Ammo amaldorlarimiz buni amalda xohlashmaydi-ku. Shuning uchun politologiyani tarixga qo‘shadigan bo‘lishdi, soatlar kamaytirilayapti. Maqsad - bora-bora yo‘q qilish bo‘lsa kerak.

BBC: Demak, biz O‘zbekistonda yoshlarning hur fikrli bo‘lishini xohlashmadi va shuning uchun ham politologiyani yo‘q qilishga qaror qildilar, degan xulosaga kelsak bo‘ladimi?

Maryam Ibragimova: Qaysidir ma‘noda ha. Balki, bu fan bizning jamiyatimiz uchun o‘ta xatarli, degan fikrga kelingan bo‘lsa kerak. Zig‘ircha erkin fikrlilik butun mavjud tuzumga qarshi chiqish, deb qabul qilinadigan bo‘lgan hozir. Bu kulguli. Lekin o‘zlarining korruptsionerlariga to‘la erkinlik berib qo‘yishdi. Hatto latifa qiladigan bo‘lgan. Misol uchun, bizning JEKni oling! Ular sodir qilayotgan o‘g‘irlikdan g‘azabga kelib, bu haqda ularning yuziga gapirishni boshlasang, "siyosatga aralashmang!", deb sizni ogohlantirishadi. Agar ular davlat, xalqning mulkini o‘g‘irlayotgan bo‘lsa, bunga siyosatning nima aloqasi bor? Siz menga tushuntirib bera olasizmi? Mana ahvol qay darajaga yetib borgan hozir bizda. Har qanday korruptsioner bu shiorlardan o‘zining manfaati yo‘lida foydalanishni shu qadar mukammal o‘zlashtirib oldi-ki. O‘zini himoya qilish uchun darhol sizni siyosiy tuzumga qarshi, siyosiy jinoyatchiga chiqarib qo‘yishadi. Sen uning o‘g‘irligi haqida og‘iz ochsang, demak sen siyosatga aralashayotgan emishsan. Axir bu hokimiyatning o‘zi uchun sharmandalik emasmi? Bu hokimiyatning eng oxirgi amaldori ham bu shiorni "oldi-sotdi" vositasiga aylantirib olgani o‘sha hokimiyatning o‘zi uchun uyat bo‘lishi kerak emasmi? Men shu savolni bermoqchiman: erkin fikrsiz taraqqiyot bormi? Taraqqiyot bo‘lmasa, nega biz jon-jahdimiz bilan erkin fikrli insonlarni yo‘q qilishimiz kerak? Bu jamiyat o‘tirgan shoxni arralash degan gap-ku. Erkin fikrli insonlarsiz jamiyat rivojlanishi mumkinmi? Bu juda oddiy haqiqat-ku. Shuning uchun sizning savolingizga ha deb javob berishdan o‘zga iloj yo‘q.

Ali, Malayziya: Assalomu alaykum! Maryam opa mening savolim quyidagicha: Bizda Universitetlarga kirish uchun kirish imtihonlari qanchalik zarur deb o'ylaysiz!? Bilamizki ba'zi mamlakatlarda kirish imtihonlari umuman bo'lamydi balki kishining qobiliyat va salohiyatidan kelib chiqib o'zi hohlagan universitetda o'qiy olish imkoniyatiga ega. Bizda bu borada nima qilish kerak deb o'ylaysiz? Ahir hamma ham o'qishni istaydi!

Maryam Ibragimova: Men bu mavzuda juda ko‘p maqolalar yozganman. Men oliy o‘quv yurtidagi kontrakt joylari uchun kirish imtihonini bekor qilish kerak, deb hisoblayman. Agar bizning xalqimiz o‘z farzandining bilim olishi uchun pul to‘lashni xohlasa, marhamat! Bunga qo‘yib berishi kerak. Biroq o‘qishga kirganidan keyin ta‘lim sifatini yaxshilash uchun shunday qilish kerakki, o‘sha talaba o‘qisin, nomiga o‘qishga kelib-ketib yurmasin. Buni qanday qilib nazorat qilsa bo‘ladi? Buning yo‘li juda oson. Inson o‘qishi uchun o‘zining yonidan pul to‘layaptimi, biz o‘qituvchilarga maoshimizni ta‘minlayaptimi, biz qanday ta‘lim berayotganimizni o‘sha odam nazorat ham qilishi kerak. Auditoriyada o‘tirgan talabalarning ko‘pchiligi o‘qituvchisiga ishonchsizlik bildirsa, bu o‘qituvchini o‘z fanini chuqur bilmaydi, deb hisoblasa, bu o‘qituvchini ishidan bo‘shatish kerak. Hozir shunday zamonki, talaba o‘qituvchidan ko‘p narsani biladi. Talaba o‘zining pulini to‘lab bilim olmoqchimi, u kimdan saboq olishni o‘zi hal qilishi kerak. Qaysi o‘qituvchi yaraydi, qaysi o‘qituvchi esa yo‘q, talaba qilishi kerak. Agar o‘sha talabaning o‘zi haqiqatan ham bilim olmoqchi bo‘lsa. Bugungi kunda bilim olish maqsadida emas, faqat qo‘liga diplom olish uchungina universitetga kelib-ketib yuradigan talabalar ham ko‘p. Nima uchun shunday? Chunki yosh talaba o‘qituvchisidan istagan bilimni ololmaydi. U auditoriyada zerikib o‘tiradi. Bilimsiz o‘qituvchilarni haydab, ularning o‘rniga o‘z fani, sohasini yaxshi biladiganlarni olish kerak. Yana qilinishi lozim bo‘lgan muhim ishlardan biri - bezbetlashib haddidan oshib ketgan poraxo‘rlarni ozgina bo‘lsa ham jilovlash lozim. Meni nega ishdan bo‘shatishgani sababini hamma juda yaxshi biladi. Chunki men pora olmaganman va boshqalarning pora olishiga xalaqit qilganman. Tamom-vassalom. Meni ishdan bo‘shatishdi, lekin bir guruh poraxo‘rlar hali ham ishlashayapti va "gullab-yashnashayapti". O‘tgan yil bir fanning "bahosi" 50 mingmi-60 ming bo‘lgan. Yaqinda bir qo‘shnim aytishicha, hozirga kelib bir predmetning bahosi 200 ming so‘mga chiqipti. O‘sish shiddatini ko‘rayapsizmi? Mana bu yil eng arzon o‘qishga kirish 5000000 bo‘lipti, deyishdi. Bu O‘zbekiston uchun juda katta pul. Shunday ekan, odamlarga o‘z o‘qituvchisini tanlab olishga qo‘yib bering! Albatta, kambag‘allar uchun davlat grantlari bo‘lishi kerak. Kambag‘al, biroq iste‘dodli bo‘lganlar davlat grantlarida g‘olib chiqishsin va bepul o‘qishsin. Kontrakt pullarining bir qismi kambag‘allarni o‘qitishga yo‘naltirilishi kerak-ku. Ko‘p mamlakatlarda ta‘lim tizimi ana shu tamoyilga qurilgan.

Ulugbek: Jahon Tillari Universitetida 20 yil ishlagan ekansiz, Pedagog hamda Olima ayol sifatida, u yerda nima etishmaydi deb o'ylaysiz? Hamda Jahon Tillari Universitetida ro'y berayotgan uzluksiz poraxo'rlikni qanday qilib yo'q qilish mumkin degan fikrdasiz? ps: Agar savollarim sizga muammo olib keladigan bo'lsa, iltimos javob bermang.

Maryam Ibragimova: Bizning siz bilan bundan oldingi suhbatimizdan keyin hamma narsa yetishmaydi, desak bo‘ladi. Birinchidan, Jahon Tillari universitetida korruptsiya qanchalar "yashnab ketganini" hamma yaxshi biladi. Go‘yoki men "o‘ta olmagan" va shundan keyin meni bo‘shatishgan attestatsiyani olaylik. Bu kulguli. Menimcha, attestatsiya tufayli ishidan bo‘shatilgan kishi faqat men edim. Hamma o‘z ishida qoldi. Agar ular mening boshimga yopirilib kelib, meni bo‘hton qilishda ayblashlari mumkinligini bilmaganimda men sizga bundan ham ko‘p ma‘lumotni oshkor qilardim. Lekin ular attestatsiyadan qanday "o‘tganlari"dan, o‘z ish o‘rinlarini qanday saqlab qolganlaridan hamma yaxshi xabardor. Shuning uchun talabalarga darsga borish zerikarli. Shuning uchun ular qayerdadir ishlab pul topishni, vaqti kelgan payti pulini berib qo‘liga "hujjat"ini olishni istaydi. Lekin bunday "hujjat"ni qo‘liga olgan universitet bitiruvchisidan nimani kutish mumkin? Hamma talaba faqat shu "hujjat"ni qo‘lga olish uchun o‘qisa, mamlakat kelajagi nima bo‘ladi?

Hojiahmad, Toshkand: Maryam opa, Sizdagi mustaqil jurnalistika faoliyatingiz qachon boshlandi, shuningdek bizda to‘g‘riso‘z jurnalistlarimiz ta‘qib qilinishi inobatga olinsa, qanchalik og‘ir yukligini tasavvur qilsa bo‘ladi, qiyin emasmi?

Maryam Ibragimova: Meni mustaqil jurnalist deb atash biroz balandparvoz gap bo‘ladi. Men har-har zamonda, o‘shanda ham o‘zim yaxshi biladigan, jonim kuyadigan mavzulardagina maqola yozaman. Men o‘z kasbimni, o‘z sha‘nim, qadr-qimmatimni himoya qilib jurnalistga aylandim. Men o‘zimning o‘z fikrimni erkin ifoda etish huquqimni himoya qilib maqolalar e‘lon qildim. Shuning uchun meni mustaqil jurnalist deb bilganlari uchun katta rahmat. Men har doim aytib kelganman, mening asl kasbim o‘qituvchilik. Men auditoriyaga qaytgan kunim jurnalistikani unutsam kerak. Haqiqatni aytganing uchun qiyin bo‘lishi aniq. Yovuzlik ezgulik ustidan g‘alaba qilayotganini ko‘rib tursangu, sukut saqlasang - bu mening hayotiy tamoyillarimga zid. Ong-shuurimga zid ish.

-------------------------------------------------------------------------------------------

BBC O‘zbek xizmati bilan Whatsapp orqali bog‘lanishni istasangiz, telefonimiz: +44 78-58-86-00-02