Việt Nam học được gì từ TQ về khởi nghiệp?

AI Bản quyền hình ảnh VCG
Image caption Một triển lãm công nghệ AI ở Thượng Hải năm 2018

Trung Quốc đang cho cả thế giới kinh ngạc về sự phát triển mạnh mẽ khởi nghiệp đặt biệt trong lĩnh vực công nghệ.

Số lượng doanh nghiệp đăng ký mới tăng vọt từ 1,76 triệu năm 2010 lên tới 5,53 triệu doanh nghiệp năm 2016.

Theo báo báo của CB Insights, công ty chuyên nghiên cứu về khởi nghiệp, trên thế giới hiện có 220 unicorn (các khởi nghiệp có giá trị vượt quá 1 tỷ USD) vào cuối năm 2017, trong đó 109 là khởi nghiệp của Mỹ, Trung Quốc đứng thứ 2 với 59 khởi nghiệp.

Ông Phúc đọc diễn văn ở Heritage Foundation

VN: Dùng blockchain chống sửa điểm thi

Google và YouTube đặt máy chủ ở đâu?

Trong 5 doanh nghiệp đứng đầu về giá trị thì các công ty Trung Quốc đứng thứ 2,3,4.

Dưới đây tôi sẽ chỉ ra một số nguyên nhân chính cho sự phát triển vượt bậc trên, trích từ nghiên cứu của bản thân đang làm tại Anh Quốc.

Một là chính quyền trung ương Trung Quốc đặt quyết tâm cao để tăng tốc ươm trồng và phát triển những ngành công nghiệp chiến lược mới.

Trung Quốc thực hiện nhiều phương thức thúc đẩy nghiên cứu và phát triển trong các doanh nghiệp bằng cách loại bỏ nhiều quy định trong đó có chính sách: các quỹ bảo hiểm xã hội cũng có thể đầu tư vào các công ty khởi nghiệp. Tháng 9/2014, Thủ tướng Trung Quốc ông Lý Khắc Cường phát biểu tại diễn đàn Davos đưa ra kế hoạch với nội dung "Tinh thần khởi nghiệp và đổi mới hàng loạt".

Theo đó, trong chương trình hành động của chính phủ năm 2015 đưa chính sách khuyến khích khởi nghiệp bằng cách xem xét lại các điều luật và quy định, ưu đãi thuế, hỗ trợ nguồn tài chính và nhân lực. Nhà chức trách Trung Quốc khuyến khích đổi mới phát triển bằng việc tối thiểu hoá các thủ tục hành chính. Chính quyền trung ương và địa phương đã thi hành tổng cộng hơn 400 phương thức khác nhau đễ hỗ trợ khởi nghiệp.

Hai là các khoản đầu tư lớn cho các khởi nghiệp được bảo trợ bởi chính phủ Trung Quốc, tạo ra sân chơi cho họ:

Với sự bảo trợ của chính phủ, số lượng các quỹ đầu tư mạo hiểm tăng vọt ở từ 310 quỹ năm 2005 lên tới 1.775 năm 2015, tăng trưởng 5 lần số lượng, còn tổng số tiền đầu tư các quỹ đầu tư mạo hiểm tăng hơn 10 lần từ hơn 9,1 tỷ USD lên tới 96 tỷ trong cùng thời gian.

Trong số này, nguồn vốn từ chính phủ chiếm tới 35,3%, tính trong năm 2016. Không chỉ có chính quyền trung ương mà ngay cả chính quyền địa phương cũng cung cấp vốn cho các quỹ đầu tư mạo hiểm. Điển hình là, chính quyền địa phương thiết lập quỹ mẹ, từ quỹ mẹ này đầu tư vào các quỹ thuộc các ngành khác nhau như một thành viên độc lập, cùng lúc các quỹ kêu gọi đầu tư từ các tổ chức nhà nước và tư nhân. Do đó, nguồn vốn đầu tư mạo hiểm cho các khởi nghiệp rất dồi dào.

Trung Quốc thu hút được một nguồn nhân lực chất lượng cao được đào tạo tại những trường danh tiếng thế giới.

Máy của bạn không hỗ trợ nghe xem
Việt Nam và cơ hội khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ

Những người tốt nghiệp tại các trường đại học ở nước ngoài hay làm việc ở nước ngoài được săn đón sát sao. Nguồn nhân lực này chỉ là 12.000 người năm 2001 tăng mạnh lên 135.000 người năm 2010 và 430.000 năm 2016. Rất nhiều trong số người trở về tốt nghiệp những trường danh giá trên thế giới, như từ MIT hay Stanford.

Nguồn nhân lực từ nước ngoài nhận thức rằng họ sẽ thành công hơn trên chính quê hương mình so với làm việc tại nước ngoài, do chính sách tiền lương hấp dẫn hay những gói hỗ trợ từ những công ty khởi nghiệp giàu có của Trung Quốc.

Với hỗ trợ tài chính của chính quyền địa phương, các khởi nghiệp Trung Quốc thu hút được rất nhiều nhân lực tài năng. Ví dụ, thành phố Thẩm Quyến cung cấp gói hỗ tài trợ khoảng 2 đến 4 triệu USD trên đầu người và hỗ trợ tối đa 200 triệu USD tài trợ cho các nhà khởi nghiệp triển vọng, không ít dự án được hỗ trợ đã thành các unicorns.

Hơn nữa Trung Quốc là nơi lý tưởng thử nghiệm những ý tưởng mới kể cả có rủi ro:

Tăng trưởng vượt bậc của khởi nghiệp công nghệ Trung Quốc một phần là do các công ty ở đây dễ dàng trong việc kiểm thử để tạo ra sản phẩm mới hay những mô hình kinh doanh mới. Cơ quản lý cho phép các công ty thử nghiệm những thứ mới mẻ và xem xét điều chỉnh chúng khi có vấn đề xảy ra. Hay nói cách khác, các khởi nghiệp không có nhiều bó buộc khi thực hiện bất cứ điều gì.

Tiếp đến là đặc tính của người Trung Quốc không quá quan tâm đến việc an toàn, hay không quan tâm nhiều đến những thông tin cá nhân của họ bị thu thập và sử dụng như những công dân ở các nước phát triển. Do đó, tốc độ thu nhập và phân tích thông tin khách hàng rất nhanh.

Một ví dụ Quảng Đông hỗ trợ cho Ehang, công ty phát triển dịch vụ taxi trên không đầu tiên trên thế giới.

Bản quyền hình ảnh VCG
Image caption Tác giả Israel, ông Yuval Noah Harari giảng bài về trí tuệ nhân tạo ở Hàng Châu, TQ, năm 2017. Trung Quốc mời nhiều 'bộ óc lỗi lạc' đến chia sẻ ý tưởng về công nghệ cao.

Quảng Đông cho phép thử dùng nhiều chuyển bay và thương mại hoá những phương tiện này. Trong khi đó trên thế giới quan ngại rủi ro của dịch vụ này đối công chúng, do đó việc thử nghiệm và đưa vào thực tế hết sức khó khăn.

Không ngại rủi ro

Người Trung Quốc khả năng chịu đựng rủi ro cao. Họ có quan niện rằng con người nên được đánh giá bởi khả năng đối đầu với khó khăn, chứ không phải mức độ thành công.

Người Trung Quốc tin rằng những bài học thất bại là những kinh nghiệm quý giá sẽ giúp cho các khởi nghiệp tiếp theo. Do đó, họ bình thản với rủi ro.

Phát triển hệ sinh thái lan toả

Điều đáng chú ý nữa, những doanh nhân Trung Quốc một khi đã thành công họ thường dùng số tiến kiếm được từ công việc kinh doanh đầu tư sang các khởi nghiệp khác. Bằng cách đó, Trung Quốc có một hệ sinh thái khởi nghiệp mở rộng.

Việt Nam học được gì từ Trung Quốc?

Bản quyền hình ảnh DAVID ROWLAND
Image caption Thủ tướng VN, ông Nguyễn Xuân Phúc (hàng sau, thứ nhì từ phải sang) chứng kiến lễ ký kết về công nghệ cao trong nông nghiệp giữa VN và New Zealand ở Auckland, tháng 3/2018. Chính phủ Vn và các địa phương cần mạnh bạo hơn nữa trong việc tiếp nhận và khuyến khích công nghệ

Theo tôi, điều trước tiên Việt Nam phải học từ Trung Quốc đó là nhà chức trách Trung Quốc khuyến khích đổi mới phát triển bằng việc tối thiểu hoá các thủ tục hành chính, quy định.

Cần có sự đồng bộ giữa chính quyền trung ương và địa phương thi hành phương thức khác nhau để hỗ trợ khởi nghiệp. Như tôi đã đề cập trong bài trước, các khởi nghiệp Việt Nam vẫn tốn rất nhiều thời gian và công sức để giải quyết các vấn đề liên quan thủ tục hành chính.

Vấn đề tiếp đến là đó vốn, theo nghiên cứu của tôi, các khởi nghiệp tại Việt Nam cho rằng nguồn vốn chủ yếu của họ do tự tích luỹ hay vay mượn từ gia đình và bạn bè. Các khởi nghiệp rất khó khăn tiếp cận nguồn từ các nhà đầu tư 'thiên thần', ngân hàng, hay quỹ đầu tư.

Việt Nam chưa có quỹ đầu tư mạo hiểm của nhà nước bảo trợ, cũng chưa có những chính sách cho quỹ đầu tư mạo hiểm phát triển.Trong khi đó Trung Quốc đã rất thành với mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp dưới hỗ trợ của chính phủ.

Chính quyền trung ương và địa phương ở Việt Nam nên cởi mở đón nhận sáng chế, những sản phẩm, ý tưởng mới mẻ. Với tinh thần, các khởi nghiệp không bị nhiều bó buộc khi thực hiện bất cứ điều gì. Hay nói cách khác, cơ quản lý cho phép các công ty thử nghiệm những thứ mới mẻ và xem xét điều chỉnh chúng khi có vấn đề xảy ra.

Việt Nam vẫn có tình trạng chính quyền các địa phương không cho phép hay hạn chế việc thử nghiệm các phát minh của người dân, điều này gây chán nản cho những người sáng chế.

Các công ty khởi nghiệp công nghệ đang đóng vai trò là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội trên toàn cầu. Hay nói cách khác, startup đang làm cuộc cách mạng chuyển đổi, tạo mới nền kinh tế trên phạm vi trên toàn thế giới. Rất nhiều sản phẩm và dịch vụ sáng tạo đang biến đổi cách thức chúng ta làm việc và sinh hoạt hầu hết được tạo ra bởi các khởi nghiệp.

Do đó, các nước trong khu vực Đông Nam Á và trên thế giới đều đang có nhiều chính sách hỗ trợ, thúc đẩy, phát triển, lĩnh vực khởi nghiệp công nghệ, ICT, AI, digital economy.

Đồng thời họ cũng tạo ra môi trường cạnh tranh rất mạnh, và sự tiến bộ vượt bậc trong các lĩnh vực nêu trên từ Trung Quốc và nay là Singapore, Indonesia, Thái Lan cho thấy nếu Việt Nam vẫn không chịu thay đổi, vươn lên thì sẽ bị qua mặt, tụt hậu trong cuộc cách mạng 4.0.

Bài thể hiện quan điểm và văn phong của tác giả Nguyễn Đình Đạt, một nghiên cứu tiến sỹ Đại học The West of Scotland, Vương Quốc Anh.

Xem thêm về Ehang của Trung Quốc:

Giấc mơ hàng không: bay cao và xa hơn nữa

Bạn có dám đi máy bay không người lái?

Vũ khí chết người từ thiết bị bay siêu nhỏ

Tin liên quan