Kinh nghiệm đối phó ô nhiễm từ vùng khí thải siêu thấp London

Máy của bạn không hỗ trợ nghe xem
Bản đồ 3D thể hiện tình trạng ô nhiễm không khí ở London năm 2006

Khu vực khí thải siêu thấp (Ultra Low Emissions Zone - ULEZ) là động thái mới nhất và là một trong những bước tiến mạnh mẽ nhất của London để hạn chế khí thải của ô tô và xe tải. Vậy chỉ số này có thể so sánh với châu Âu và phần còn lại của thế giới như thế nào?

Ô nhiễm không khí gây bệnh đường ruột

Ô nhiễm không khí đe dọa quê hương Đức Phật

Những thuật ngữ mới

Một số thuật ngữ mới miêu tả các vùng địa lý của một thành phố hoặc thị trấn có quy định nghiêm ngặt về việc sử dụng phương tiện giao thông, nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường không khí. "CAZ" (clean air zone) nghĩa là khu vực không khí sạch. "LEZ" (low emissions zone) nghĩa là khu vực khí thải thấp.

Giờ đây, lần đầu tiên London có thêm cụm từ mới "ULEZ", là khu vực khí thải siêu thấp.

Bản quyền hình ảnh Getty Images

Tại Anh, CAZ là khu vực có thể thu phí như là cách để làm sạch không khí, nhưng không bắt buộc.

Nếu việc đánh thuế được áp dụng lên phần lớn các phương tiện gây ô nhiễm, thì đó là LEZ.

Ở châu Âu, sự cắt nghĩa này chưa rõ ràng, và LEZ là thuật ngữ được sử dụng phổ biến để nói về 250 vùng ở những thành phố khác nhau, với mức độ khác nhau đáng kể.

"Không phải tất cả LEZ đều được xây dựng giống nhau," theo lời nhận xét của Yoann Le Petit từ nhóm nghiên cứu Giao thông và Môi trường.

Image caption Những khu vực khí thải thấp (LEZ) chính cho ô tô ở châu Âu.

"Ở Brussels, nếu nói về độ phủ sóng thì có rất nhiều LEZ, nhưng về mức độ tham vọng thì rất thấp. Dự án này bắt đầu từ năm ngoái, với việc cấm ô tô thuộc tiêu chuẩn khí thải Euro 1 (đăng k‎ý trước năm 1992). Đó là thế hệ xe rất cũ; bạn khó có thể nhìn thấy chúng lưu thông trên đường."

"Bạn cũng có thể đặt tham vọng lớn vào LEZ ở Madrid và Stuttgart, nhưng chưa có một định nghĩa thống nhất nào về LEZ."

Nơi nào có những khu vực khắt khe nhất?

Ở châu Âu, Ý là nước có nhiều "khu vực khí thải thấp" nhất - một vài trong số đó vĩnh viễn, phần nhiều là theo mùa.

Có khoảng 80 vùng ở Đức, 14 vùng ở Hà Lan và 14 vùng ở Anh.

Pháp cũng có 14 LEZ, nhưng phần lớn trong số đó đều được đặt trong chế độ khẩn cấp mỗi khi sự ô nhiễm lên tới đỉnh điểm.

Chuyện gì đang diễn ra với phần còn lại của thế giới?

Có những sáng kiến được áp dụng xuyên lục địa. Một vài trong số đó thành công hơn những sáng kiến khác.

Bản quyền hình ảnh ANDREW HASSON
Image caption Thành phố Mexico đã và đang phải cố gắng để đạt được mức giảm ô nhiễm tối đa

Tokyo là một trong những thành phố đầu tiên cấm các phương tiện chạy bằng động cơ diesel, bắt đầu từ năm 2000.

Thủ đô Seoul của Hàn Quốc áp dụng các mức đo lường vào năm 2017, nhằm cấm ô tô chạy bằng diesel - phương tiện không đật chuẩn giảm khí thải.

Thành phố Bogota của Columbia cấm xe đi trong thành phố từ năm 1974. Vào mỗi Chủ nhật, rất nhiều con đường bị chặn cho đến 2 giờ chiều. Họ cũng thử cấm xe dựa trên biển số xe nhưng cũng không mang lại kết quả khả quan.

Mối nguy của ô nhiễm không khí nơi làm việc

Ô nhiễm không khí đe dọa quê hương Đức Phật

Ô nhiễm không khí gây bệnh đường ruột

Thành phố Mexico đã áp dụng luật cấm theo biển số xe và cấm xe vào mỗi thứ Bảy. Tuy nhiên, một nghiên cứu năm 2017 chỉ ra rằng những quy định này không hiệu quả như mong đợi, bởi người dân thay phiên nhau lái xe, sử dụng taxi hoặc mua nhiều xe hơn.

Tại Mỹ, thành phố San Francisco có kế hoạch cấm xe trên phố Market; còn các thành phố Los Angles, Denver và Charlotte nghĩ tới phương án giảm khí thải trong tương lai. Nhưng chưa có thành phố ở Mỹ nào cấm các phương tiện chạy bằng động cơ diesel dưới bất kỳ hình thức nào.

Bài học bất ngờ từ những LEZ lâu đời nhất thế giới?

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Thành phố Gothenburg ở Thụy Điển là một trong những nơi có LEZ lâu nhất thế giới

Một trong những điều gây tò mò nhất khi áp dụng LEZ ở Thụy Điển vào năm 1996 là nhu cầu của các công ty vận tải muốn các vùng này được mở rộng hơn.

Anders Roth, cựu công chức thành phố Gothenburg LEZ phát biểu:

"Trước khi đưa vào thực tế, một vài người lái xe rất tức giận".

"Sau đó họ nhận ra quy định này không tệ lắm và những người làm nghề vận tải lớn (đầu tư vào phương tiện mới) nhận ra rằng họ có thể kiếm nhiều tiền hơn từ quy định này, và họ muốn vùng này được mở rộng hơn."

Những LEZ đầu tiên trên thế giới áp dụng cho phương tiện giao thông là ở Gothenburg, Thụy Điển, Malmo và Lund ở Thụy Điển vào giữa những năm 1990. Lệnh cấm được nhắm đến những chiếc xe tải và xe buýt chạy động cơ điêzen trong trung tâm thành phố. Thực chất, áp dụng lên bất cứ chiếc xe nào trọng tải trên 3.5 tấn.

Không bao gồm xe thuộc sở hữu cá nhân, vì chúng vẫn chưa bị cấm.

"Bước tiếp theo là áp dụng cho xe thuộc sở hữu cá nhân, nhưng sẽ gây ra ý kiến trái chiều ở Thụy Điển. Tắc đường đã xảy ra ở Gothenburg và Thụy Điển, nhưng các chính trị gia rất miễn cưỡng để ép buộc nhiều quy định hơn," theo ông Roth.

Ông cũng tin rằng do các thành phố ở Thụy Điển bắt đầu dự án sớm, họ đã phải đặt ít lệnh cấm hơn lên phương tiện giao thông để có được không khí sạch.

"Chúng tôi bắt đầu sớm, người dân đã bắt đầu quen với nó, và giờ nó trở nên bình thường - người dân có thể nghĩ sẽ rất ngớ ngẩn nếu bỏ quy định đó đi."

Ông cũng là người ủng hộ việc thiết lập ULEZ ở London.

"Tôi nghĩ đó là cách tốt nhất để thực hiện. Bạn không cần cấm hoàn toàn phương tiện nếu như chúng không thực sự tệ; bạn có thể vẫn có hiệu quả mà không phải trả giá cao cho xã hội."

Liệu những lệnh cấm này có làm nên sự thay đổi lớn?

Không thể phủ nhận tất cả các khu vực đều có tác động - ở quy mô khác nhau, tùy thuộc vào loại ô nhiễm. Chúng có hiệu quả đối với các hạt mà Tổ chức Y tế thế giới (WHO) liên hệ với bệnh ung thư.

"Những quy định này đã làm nên sự khác biệt lớn với tất cả hình thức của hạt hóa chất," theo Lucy Sadler, người từng điều hành nhóm chất lượng không khí của Thị trưởng London, và giờ là điều hành trang web thu thập thông tin liên quan đến vấn đề giải quyết ô nhiễm không khí của thành phố.

"Khí Nitơ-oxit (NOx) thì khó hơn."

"Nếu bạn nhìn vào thành phố Milan, nơi có cả LEZ và thu phí tắc đường, thì họ đã giảm 10% lượng khí NOx. Đó là thành quả lớn vì sẽ có nhiều điều không bị ảnh hưởng.

"LEZ sẽ không phải là điều kỳ diệu duy nhất, nhưng luôn luôn là công cụ hiệu quả."

London có phải là khu vực áp dụng "khắc nghiệt" nhất thế giới?

Rất khó để khẳng định điều này vì mỗi thành phố lại có mức cấm khác nhau. Chắc chắn rằng, London là một trong số thành phố tham vọng nhất thế giới trong vấn đề này. Nhưng các nhà phân tích nhận định rằng cấm toàn bộ sẽ nghiêm khắc hơn việc chỉ thu tiền phạt.

Một vài chuyên gia tin rằng điều này đã có thể được chính quyền London kiểm soát.

"London có quyền thu phí; cũng có quyền cấm," dẫn lời Kate Laing từ C40, nhóm các thành phố lớn cam kết giải quyết biến đổi khí hậu.

"Nhưng nếu bạn sẵn lòng lái xe và trả phí 3 ngày một tuần thay vì 5 ngày một tuần - điều này vẫn sẽ cải thiện chất lượng không khí."

Ngoài London, có hai thành phố châu Âu được các nhà quan sát cho rằng cũng rất hà khắc.

Ở Madrid, có hẳn khu vực hoàn toàn không có khí thải từ tháng 11 năm ngoái, với diện tích bằng ULEZ ở London.

Để lái xe vào Madrid, bạn phải có sự cho phép và đó phải là phương tiện hoàn toàn không xả khí, ví dụ như xe điện. Tuy nhiên, người dân cũng được tiếp tục sử dụng chiếc xe hiện tại cho đến khi mua xe mới.

Các chuyên gia nhận định điều này khiến người dân dễ chịu hơn, bởi thời gian thi hành ngắn hơn London.

Ông Yoann Le Petit nói rằng "Madrid là một vùng nhỏ nhưng rất tham vọng. Họ có thể thấy khí NO2 đã giảm khoảng 40%. Thậm chí ngoài LEZ, họ thấy lượng phương tiện đã giảm nhẹ, vì người dân hiểu rằng họ sẽ không thể đi vào khu trung tâm. Họ thậm chí thấy công việc kinh doanh có sự phát triển nhẹ."

Máy của bạn không hỗ trợ nghe xem
Ô nhiễm không khí: Ảnh hưởng lên con người như thế nào?

Oslo có một kế hoạch rất tham vọng. Thành phố này đã xóa bỏ 700 bãi đỗ xe để xây dựng làn đường xe đạp và các công viên nhỏ. Trung tâm thành phố cũng có khu vực hoàn toàn không có khí thải.

Chính quyền địa phương có hưởng lợi tài chính từ những quy định này?

Theo các chuyên gia, LEZ không mang lại lợi nhuận.

"Chúng ta càng ép buộc thì nó càng trở nên đắt đỏ," dẫn lời Lucy Sadler.

"Nếu bạn phạt ai đó £40, điều đó sẽ không bao gồm phí để ép buộc. Chúng không tạo ra tiền. Thật là hoang đường nếu như các tổ chức muốn

"Phí thu chồng chéo sẽ rất khác nhau. Ở châu Âu, London là nơi áp dụng tốt nhất vì số tiền thu được sẽ đổ vào phương tiện công cộng địa phương. Đất nước khác thì không giống vậy."

Từ ULEZ, chúng ta có thể tiến đến đâu?

Chúng ta có thể tiến đến mức hoàn toàn không có khí thải. Kế hoạch là sẽ phát triển LEZ, và sau đó theo thời gian, dần tiến tới "không khí thải". Điều này có nghĩa là chỉ có xe điện, hoặc xe chạy bằng pin hay khí hydro, mới được phép lưu thông.

"'Không khí thải' là một bước tiến lớn từ mức 'khí thải thấp'. Nó sẽ yêu cầu một sự đầu tư nghiêm túc vào xe điện và khí hydro, và chuyển hướng giao thông bằng đi bộ, đạp xe và các phương tiện công cộng," theo Kate Laing từ mạng lưới C40.

Bản quyền hình ảnh Barcroft Media

"Ở London, chiến lược giao thông của thị trưởng là cố gắng đạt 80% các chuyến đi trong London bằng việc đi bộ, đạp xe và giao thông vào năm 2040."

Áp lực này không chỉ đến từ chất lượng không khí; mà còn từ sự biến đổi khí hậu. Khí thải từ phương tiện rất khó để kiểm soát, và sẽ liên tục yêu cầu lệnh cấm với động cơ đốt cháy trong.

"Số lượng thành phố có khu vực hoàn toàn không có khí thải đang tăng lên," dẫn lời Lucy Sadler.

Chủ đề liên quan

Tin liên quan