Bài toán hạ lãi suất còn hữu hiệu?

Image caption Kinh tế khu vực dùng euro đang sụt giảm mạnh

Tuần này Ngân hàng Trung ương Âu châu (ECB) và Ngân hàng Nhà nước Australia (RBA) thông báo hạ lãi suất.

ECB hạ lãi suất từ 1.5 xuống 1.25, mức hạ không nhiều như mong đợi, trong khi RBA hạ lãi suất từ 3.25 xuống còn 3%, là mức thấp nhất trong gần nửa thế kỷ tại Úc.

Việc hạ lãi suất cũng đã được thông báo tại các nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ (0%-0.25%), Anh Quốc (0.5%) và Nhật Bản (0.1%).

Thông thường lãi suất cơ bản (ngân hàng trung ương) hạ sẽ kéo theo lãi suất liên ngân hàng (các ngân hàng cho nhau vay) cũng hạ.

Tuy nhiên trong thời điểm các nền kinh tế khó khăn như hiện nay việc hạ lãi suất cơ bản nhiều khi không mang lại kết quả như mong đợi .

Đơn giản là khủng hoảng tín dụng có qui mô lớn tại nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới khiến các ngân hàng không còn tin nhau nhiều nữa, dẫn tới thực trạng miễn cưỡng cho nhau vay.

Image caption Anh cắt lãi suất xuống mức thấp nhất trong 3 thể kỷ

Thực tế cho thấy khi ngân hàng trung ương một nước cắt lãi suất thì cũng phải mất nhiều tháng, hoặc đôi khi tới hai năm, để việc hạ lãi suất này có hiệu ứng với nền kinh tế.

Tuy nhiên hiệu ứng tích cực, nếu có, chỉ xảy ra khi các ngân hàng thương mại "mở hầu bao" cho nhau vay với lãi suất hạ để người dân và doanh nghiệp vay mượn nhằm cải thiện thực trạng.

Vấn đề ở chỗ nhiều ngân hàng thương mại đang có vấn đề về vốn dự trữ.

Tức là khi họ còn vật lộn để mong đứng vững trong lúc này thì chuyện mở hầu bao rõ rang càng khó hơn.

Giới quan sát còn nói tới điều họ gọi là "tiền ảo" vốn tô hồng quá mức cho các thị trường chứng khoán nay không còn nữa đang để lộ bộ mặt thật của nền kinh tế và niềm tin thực sự của người tiêu dùng tại các nước phát triển.

'Dao hai lưỡi'

Việc hạ lãi suất cơ bản, được thực hiện ở mức quá mạnh, không phải lúc nào cũng dẫn đến các kết quả tích cực.

Để có nguồn tiền cho vay, ngoài nguồn đi vay từ các ngân hàng khác, khối ngân hàng thương mại dựa khá nhiều vào nguồn tiền gửi của khách hàng.

Image caption Giảm lãi suất có nghĩa người gửi tiền bị thiệt

Trong khi các ngân hàng thương mại chậm chạm trong việc cho nhau vay, hoặc hạ lãi suất để cho khách hàng và doanh nghiệp vay, thì họ lại phản hồi khá nhanh với việc hạ lãi suất tiền gửi của khách hàng rất sát với lãi suất cơ bản mà ngân hàng trung ương đưa ra.

Tức là người dân gửi tiền tiết kiệm vào ngân hàng tại một số nền kinh tế lớn hàng đầu thế giới hiện chỉ nhận được số tiền lãi rất ít từ tiền họ gửi vào ngân hàng.

Trong một số trường hợp người ta chỉ nhận được khoảng trên dưới 10-20% so với mức lãi họ nhận cách đây 1-2 năm.

Đó là chưa kể kinh tế thực trạng các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài ngưng gửi tiền vào các ngân hàng và đổ tiền vào thị trường tài chính tại quốc gia có đồng tiền bị mất giá.

Và cũng đã xảy ra việc người có tài khoản tiền gửi bằng đồng tiền bị mất giá, chằng hạn như đồng bảng Anh, rút tiền tại Anh để đổi ra tiền nước khác và gửi vào tài khoản tại nước khác với lãi suất cao hơn.

Image caption Lòng tin người tiêu dùng giảm khiến các cửa hàng ế ẩm

Giới kinh tế gia cho rằng bằng việc hạ lãi suất cơ bản gần chạm đáy 0%, thống đốc các ngân hàng trung ương tại các nền kinh tế lớn không còn nhiều "đạn dược" để ứng phó.

Chính vì vậy chúng ta đang thấy những nước này triển khai hai biện pháp đi kèm là bơm thêm nguồn tiền vào lưu thông và áp dụng các gói kích thích kinh tế.

Trong khi các chính khách còn mải tranh luận về triển vọng, mặt hay/dở của các chính sách có tính vĩ mô thì ở tầng vi mô hệ lụy đã rõ ràng.

Thất nghiệp tại Hoa Kỳ, Anh, Nhật, Âu châu ở mức cao kỷ lục và người tiêu dùng (hiện đang còn có việc làm) đã siết chặt hầu bao.

Một trong mục tiêu của các biện pháp có tính vĩ mô như hạ lãi suất, áp dụng gói kích thích kinh tế.... là để tạo niềm tin và khuyến khích người tiêu dùng tăng chi và theo đó vực nền kinh tế dậy.

Tuy nhiên giới kinh tế gia lo rằng sự thờ ơ về hoạt động mua sắm của người tiêu dùng do đang bị giảm lòng tin sẽ làm cho các nền kinh tế đang khó tan băng sẽ còn đóng băng nhiều và lâu dài hơn.