Tập đoàn lợi ích tại Trung Quốc

Cảnh ở Trung Quốc
Image caption Khoảng cách giàu nghèo gia tăng

Một sự thực không ai chối cãi được là sau hơn 30 năm cải cách và mở cửa, Trung Quốc đại lục đã giàu mạnh vượt bậc.

Nhưng khi đánh giá xem những ai, những tập đoàn nào là người được hưởng lợi trong công cuộc cải cách mở cửa đó, các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã có những ý kiến khác nhau.

Có người cho rằng trong cải cách và mở của đã xuất hiện "tập đoàn hưởng lợi ích xứng đáng" nhưng cũng đã xuất hiện "tập đoàn hưởng lợi ích không xứng đáng".

Cuối cùng đã có người mạnh dạn phân loại và gọi tên các tập đoàn đó như sau: "Tập đoàn lợi ích chính đáng", " Tập đoàn lợi ích cướp đoạt", "Tập đoàn lợi ích đặc biệt".

Tập đoàn lợi ích cướp đoạt

Là tập đoàn thu được lợi ích dựa vào thủ đoạn phi pháp hay phạm tội như giành được đặc quyền phi pháp nhờ hối lộ, thôn tính, do "quan hệ" hoặc " có chỗ dựa" (như có giấy phép xuất nhập khẩu, giao dịch nội tuyến cổ phiếu, giành được đất giá rẻ v.v.) mà tiến hành các hoạt động phi pháp hoặc phạm tội như buôn lậu, buôn bán ma túy, mại dâm, trốn lậu thuế, lừa gạt, dọa dẫm...

Sở dĩ có tất cả những cái đó là do có "quan hệ vững chắc" và đủ loại nguyên nhân khác để trốn tránh mạng lưới pháp luật.

Đặc trưng của "tập đoàn lợi ích cướp đoạt" là do được sự bảo vệ của chế độ hiện hành và "mạng lưới quan hệ" nên những hoạt động phi pháp hoặc phạm tội không bị trừng phạt.

Vì vậy "tập đoàn lợi ích cướp đoạt" rất hy vọng duy trì hiện trạng và là số người ra sức tẩy chay mọi cải cách dân chủ nhất.

Các tập đoàn này phân bố rộng rãi trong, ngoài đảng, từ những người buôn bán trong dân gian đến nhân viên công vụ phổ thông tại tầng nấc cơ sở, đến tầng tầng lớp lớp quan chức đảng chính, quân các cấp cho đến thường vụ Bộ chính trị, trong đó lực lượng Bộ chính trị là hùng mạnh nhất.

"Tập đoàn lợi ích cướp đoạt" là sản phẩm song trùng của chế độ công hữu và chế độ chuyên chế, vào thời kỳ đầu của mở cửa khi đề xướng "cho phép một bộ phận người giàu lên trước".

Trước cải cách, Trung Quốc đại lục vẫn là chế độ công hữu, không tồn tại môi trường kinh doanh buôn bán theo chế độ tư hữu kiện toàn, có thể để cho người ta dùng thủ đoạn hoàn toàn hợp pháp kinh doanh buôn bán làm giàu, tuy vậy sau khi đã trải qua mười mấy năm cải cách, đến đầu những năm 90 của thế kỷ trước môi trường kinh doanh này mới hình thành và từng bước tạo ra một số vùng kinh tế phát triển.

Tập đoàn lợi ích đặc biệt

Là tập đoàn mà quá trình bản thân họ thu được lợi ích không phạm pháp rõ ràng hoặc nghiêm trọng, nhưng cơ hội ban đầu để thu lợi thì không công bằng, ví dụ điển hình là tầng lớp "Đảng thái tử" trong giới quan chức cao cấp của đảng.

Trong "Đảng thái tử" chỉ có một ít người là một bước lên trời, phần lớn họ cũng đều trải qua sự rèn luyện từ tầng nấc thấp đến tầng nấc cao, có một số do không hủ bại hoặc ít hủ bại, thành tích cầm quyền xuất sắc mà còn được khá đông dân chúng hướng về.

Tuy vậy, nhìn chung là do được bồi dưỡng từ tầng nấc này đến tầng nấc khác để lên tới địa vị cao, nên hầu hết họ thắng trong trong "bước chạy đầu tiên"- do là thân phận "thái tử Đảng" mà có được thời cơ đặc biệt.

Số phận "Tập đoàn hưởng lợi ích đặc biệt" trong dân chủ hóa là: nếu đảng cộng sản đổ, bọn họ sẽ mất quan vị, mất đi lợi ích hiện có, nhưng sẽ không bị thanh toán, bởi vì họ không hoặc ít phạm pháp.

Một số trong bọn họ còn có thể thông qua thử thách mà trở thành lực lượng trung kiên của chính đảng mới sau đó, có người có thể như Yeltsin và Putin. Do vậy mà sự chống đối của "tập đoàn lợi ích đặc biệt" nhỏ hơn "tập đoàn lợi ích cướp đoạt".

Image caption Cũng có người do phấn đấu và quyết tâm mà làm giàu

Trung Quốc đại lục có câu ca dao sinh động về bắt bọn tham quan ô lại, đại ý là, nếu "bắt luôn cả người đứng cạnh, sợ rằng khó tránh khỏi bắt oan, nhưng nếu cách một người bắt một người, sợ rằng để lọt lưới", tức là tỷ lệ tham quan ô lại ở đại lục cao vô cùng, số thanh bạch trong "tập đoàn lợi ích đặc biệt" rất ít.

Tuy nhiên số người trong "tập đoàn lợi ích đặc biệt" không nhiều vì phần lớn số "Đảng thái tử" đều thuộc "tập đoàn lợi ích cướp đoạt"

Tập đoàn lợi ích chính đáng

Là những người được hưởng lợi trong cải cách mở cửa nhưng không thuộc "tập đoàn lợi ích cướp đoạt" và "tập đoàn lợi ích đặc biệt".

Điển hình của tập đoàn này là những thương nhân kinh doanh buôn bán cơ bản hợp pháp vào thời kỳ sau của cải cách mở cửa, những người quản lý cấp cao hoặc nhân viên kỹ thuật cấp cao, phần tử trí thức cấp cao trong các xí nghiệp vốn nước ngoài, xí nghiệp tư nhân và xí nghiệp quốc doanh v.v.

"Tập đoàn lợi ích chính đáng" có sự khác biệt về bản chất với "tập đoàn lợi ích cướp đoạt" và "tập đoàn lợi ích đặc biệt" nói trên.

Trước tiên "tập đoàn lợi ích cướp đoạt" là tập đoàn phạm tội, "tập đoàn lợi ích chính đáng" là dân lành làm giàu hợp pháp. "Tập đoàn lợi ích đặc biệt" là "Đảng thái tử" được hưởng cơ hội đặc biệt, còn đại bộ phận "tập đoàn lợi ích chính đáng" là "những người bình thường" dựa vào sự phấn đấu và tài trí của mình mà làm giàu.

Thái độ của "tập đoàn lợi ích chính đáng" đối với cải cách dân chủ cũng hoàn toàn khác.

"Tập đoàn lợi ích cướp đoạt" là kẻ chống đối mọi cải cách dân chủ đến chết, "tập đoàn lợi ích đặc biệt" nói chung có thái độ tiêu cực đối với mọi cải cách dân chủ, nhưng một số ít có thể trở thành người thúc đẩy.

Bài đầy đủ về các "tập đoàn lợi ích Trung Quốc" được đăng trong số tháng 4/2009 của tạp chí Quan sát.

Tin liên quan

Kết nối Internet liên quan

BBC không chịu trách nhiệm nội dung các trang bên ngoài