Kiều Hối và Suy Thoái

Cách đây hơn một vài năm khi kinh tế còn tốt, gia đình chị Nguyễn Thị Hiền thường về Việt Nam viếng thăm và thường bao gồm luôn cả những hoạt động từ thiện để giúp những người nghèo trong xóm.

Chị Hiền nuôi ít nhất là hai gia đình thuộc cha mẹ hai bên ở Việt Nam. Ngoài ra gia đình chị còn giúp đỡ cho một số con cháu trong họ hàng. Chị Hiền cũng đã gởi tiền về xây một ngôi nhà khang trang cho bên gia đình chồng với dự tính khi nào về Việt Nam chơi thì ở lại trong căn nhà đó. Số tiền chị gởi về hàng năm khoảng $5,000 tới $10,000.

Gia đình chị là một trong những gia đình người Việt làm móng tay ở Mỹ. "Lúc ở Việt Nam nợ tình cảm cũng nhiều cho nên gởi tiền về bao nhiêu cũng không đủ. Tưởng tượng gia đình tôi mà không có người ở Mỹ chắc là mấy ông bà cha mẹ bịnh chết lâu rồi." Chị Hiền từng nói với bạn bè như thế.

Sự gắn bó với Việt Nam qua liên hệ gia đình như thế làm số lượng kiều hối về Việt Nam từ Mỹ là một con số khổng lồ lên tới hàng tỷ đô-la hàng năm. Nhờ mạch kinh tế từ công nghiệp móng tay làm cho kinh tế cộng đồng Việt Nam trở nên giàu có. Các trung tâm thương mại ở Mỹ đều có màu sắc của loại công nghiệp này do người Việt Nam làm chủ.

Ước tính rằng Việt Nam nhận số tiền kiều hối vượt xa sự giúp đỡ của chính quyền Mỹ cho Việt Nam Cộng Hòa trước đây trong thời chiến tranh, các thế lực chống cộng kêu gọi cộng đồng đừng nên gởi tiền về Việt Nam để cho chế độ cộng sản mau sụp đổ. Nhưng những nỗ lực đó đều không thành công vì phần lớn kiều hối ở Mỹ đều do từ những người có tâm lý và tình cảm như chị Hiền.

Nhiều người cho rằng số tiền lớn này bơm vào nền kinh tế cỡ nhỏ như Việt Nam - còn nhiều hơn tất cả lợi tức từ dầu mỏ và khoáng sản của Việt Nam cộng lại làm sai lạc các đánh giá về tiềm năng và chỉ số phát triển thực sự.

Cơn bão kinh tế

Thế rồi cơn bão tài chánh của Hoa Kỳ trong một năm qua đã làm cho nhiều người Mỹ thất nghiệp. Sự chi tiêu cho dịch vụ này đã có sự giảm sút thấy rõ.

Image caption Nhiều người chấp nhận đi làm với đồng lương kém hơn trước

Các tiệm làm móng tay phải chuyển qua các loại dịch vụ tinh tế hơn để tồn tại hoặc phải chứng kiến sự suy giảm trong thu nhập của ngành nghề này.

Chồng chị Hiền bỏ nghề làm móng tay đi kiếm một công việc khác với số lương bằng 1/5 thời đi làm móng tay.

Chị Hiền cho biết, kể từ khi kinh tế suy thoái gia đình chị chỉ gởi về Việt Nam khoảng vài trăm đô-la. "Bên kia có kêu thì cũng ráng chịu đựng thôi." Gia đình chị cũng không dự tính về Việt Nam năm nay vì không còn tiền đem về như lúc trước.

Ở một phạm vi khác, ông Lê Thành chủ tịch công ty Luraco chuyên sản xuất các thiết bị cho các tiệm móng tay cũng gặp khó khăn về việc chào mời các sản phẩm mới. Mọi thứ như có phản ứng dây chuyền. Các tiệm móng tay không mua thêm sản phẩm để nâng cấp cho các dịch vụ. "Nói chung ngành này đang bị gặp bấp bênh vì kinh tế Mỹ quá bết. Dân làm nail bây giờ không làm tiền nhiều như thời trước." Ông Lê Thành cho biết.

Kinh tế "tình cảm"

Một chuyên viên về tài chánh ở thành phố Atlanta, Georgia, ông Vũ Bảo Kỳ nhận xét về kiều hối đối với Việt Nam như một dạng đầu tư trực tiếp từ ngoại quốc (Foreign Direct Investment) nhưng không kèm một điều khoản ràng buộc nào.

Image caption Cửa hàng vắng người mua

Kiều hối cũng là một dạng kinh tế "tình cảm" mà các nước bắt đầu hội nhập như Trung Quốc và bây giờ Việt Nam khai thác triệt để."Tuy đây là một nguồn lợi riêng biệt của Việt Nam nhưng lấy nguồn lợi này ra khỏi phương trình thì không biết Việt Nam có thực sự có chỉ số phát triển về kinh tế một cách khách quan."

Cũng theo lời ông Vũ Bảo Kỳ số kiều hối gần đây giảm sút theo nhân tố của suy thoái của kinh tế Mỹ hoặc kinh tế toàn cầu. Nhưng đối với Việt Nam còn kéo theo sự suy giảm của những dịch vụ khác liên quan như du lịch, đầu tư liên quan đến cộng đồng người Việt hải ngoại.

Với chỉ số kiều hối giảm sút 20% - 25% mà nhà nước Việt Nam đưa ra, Việt Nam còn phải chịu nhiều tổn thương vì số tiền gởi về từ lâu đã trở nên một huyết mạch quan trọng của nền kinh tế của Việt Nam."

Và đối với nhiều người Việt Nam trong nước như gia đình chị Hiền, kiều hối là sự sống còn của gia đình.

Qua cơn suy thoái này nhiều người mới thấy được được rằng khi người Mỹ nghèo sẽ là lúc người Việt Nam cảm thấy sẽ khổ theo.

Bài viết cho BBC Tiếng Việt đánh dấu một năm ngày khủng hoảng tài chính toàn cầu tháng 9-2008.