Liệu tiền có làm ta hạnh phúc?

Bạn có nhớ lời mẹ dặn không: "Tiền bạc chẳng mua được hạnh phúc." Nhưng hóa ra lời mẹ lại sai.

Nghiên cứu gần đây dường như cho thấy rằng tiền bạc rốt cùng khiến bạn hạnh phúc hơn. Điều đó, tất nhiên sẽ là yếu tố khiến giới kinh tế gia phấn khích: hay là chúng ta có thể dùng kinh tế học để đo lường hạnh phúc chăng?

Vậy thì có chỗ nào để tìm hiểu chủ đề này tốt hơn là tới Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, nơi có sự hiện diện của toàn người giàu có và nổi tiếng nhóm họp trong cả tuần.

Nhưng có một điểm là trong khi các triệu phú và tỷ phú tới Davos trông có vẻ rất hạnh phúc (ngoại trừ các chuyên viên ngành ngân hàng), thì họ lại thấy tương đối khó khăn trong việc định nghĩa thế nào là hạnh phúc, nói chi tới chuyện cân đong hạnh phúc ra sao. Đây không phải lần đầu tiên Davos là nơi bàn thảo chủ đề này. Cách đây 5 năm, sau một phiên thảo luận tương tự, tôi đã giải thích rằng nếu tất cả mọi người đều giàu hơn thì chẳng ai thấy mình giàu có hơn và do đó đâu có thấy hạnh phúc hơn đâu.

“Tức là nếu bạn có 1 triệu đôla, bạn có thể ghen tị với người cùng phố có 2 triệu đôla”. Ngoại trừ lý thuyết đó đã có thể là sai. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cao hơn thường có nghĩa giáo dục tốt hơn, tỷ lệ tử vong trẻ em thấp, và y tế tốt hơn – và điều đó dẫn tới hạnh phúc hơn, theo như giải thích của một trong những nhà kinh tế tại phiên thảo luận này. Điểm khập khễnh là ở chỗ nhiều tiền hơn không có nghĩa là mang lại được nhiều hơn từ đồng tiền đó. Đó là bởi tuổi thọ cũng chỉ từng đó, hay giáo dục và y tế cũng chỉ ở chừng mực nào đó thôi.

Tức là nếu ta đo mức độ hạnh phúc mà tiền có thể mang lại thì biểu đồ này sẽ không cho thấy tương quan đáng kể. Hạnh phúc cũng là một cái gì đó rất chủ quan. Tình bạn có thể là thước đo của giới trẻ. Có đủ tiền để chăm lo gia đình sẽ là yếu tố quan trọng cho người ở độ tuổi ngoài 30. Sức khỏe tốt kể như chính là niềm hạnh phúc cho những người ở tuổi hưu trí.

Làm thế nào để đo lường tình yêu, tình bạn, sự toại nguyện, một nhà kinh tế đã hỏi.

Ích kỷ và bất hạnh

Và có lẽ đó là lý do tại sao những người tham dự thảo luận tại Davos thấy để tìm được câu trả lời cho chủ đề này là điều chẳng mấy dễ dàng.

Image caption Kiếm tiền có thể cũng tạo căng thẳng?

Một người có bằng MBA Harvard phát biểu rằng kiếm tiền không thôi chẳng làm cô hạnh phúc mà trái lại tạo thêm căng thẳng.

Một người tham gia thảo luận hỏi vậy còn những người dân làng ở Nepal (nơi tôi sống khoảng một tháng) thì sao?

“Họ không có GDP, không tới trường, không có tiền, có tuổi thọ ngắn, nhưng họ lại là những người hạnh phúc nhất tôi từng gặp." người này nói. Một đại biểu khác nói có lẽ ranh giới giữa hạnh phúc và bất hạnh là khoảng cách giữa chủ nghĩa khoái lạc với lòng từ bi.

"Tiền không mua được cho bạn hạnh phúc, trừ khi bạn mang tiền cho người khác", ông lập luận (nhưng đây là một nhà sư Phật giáo). Giới ngân hàng không vui Thảo luận về liên hệ giữa tiền với niềm hạnh phúc không phải là việc làm phù phiếm. Đây là tâm điểm của cuộc khủng hoảng tài chính hiện tại, một trong những người quản lý quỹ (hedge fund) biện luận. Các chuyên viên ngân hàng chỉ đơn giản là ghen tị với thu nhập của những người cùng ngành nhưng làm ở hedge fund vì đám này ‘hái ra tiền’.

Vì vậy, các ngân hàng tăng thế mạnh bằng cách vay thêm tiền để đầu tư. Trong một giai đoạn nào đó (trước khi khủng hoảng tài chính), họ được trả lương thưởng hậu hĩnh. Lòng tham rốt cùng chẳng tốt đẹp gì.

Và rồi một nhà kinh tế đưa ra điểm khá quan trọng “Hạnh phúc là giây phút thoảng qua và hãy tận hưởng khi quí vị còn đang cảm nhận được điều đó”.

Tin liên quan