Làm sao cứu đàn rồng và không phải di dân khỏi đảo Komodo?

Komodo dragon Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Loài bò sát to nhất thế giới chỉ sống trên một số đảo ở vùng phía Đông Indonesia

Chính quyền địa phương Indonesia muốn trả lại đảo Komodo cho loài thằn lằn khổng lồ, rồng Komodo. Họ muốn đóng hòn đảo, hạn chế du khách tới, và di dời cư dân từng chung sống cùng với loài bò sát to qua nhiều thế hệ.

Rồng Komodo đã thế giới yêu thích trong nhiều thập kỷ. Loài thằn lằn lớn nhất Trái đất, với răng sắc như dao cạo và vết cắn có độc, chỉ sống ở một góc nhỏ trên Địa cầu, tại vùng Đông Indonesia.

Khách du lịch tới đây xem chúng ngày càng đông; đã có phim kinh dị lấy cảm hứng từ rồng Komodo. Người dân địa phương tin rằng chúng có liên hệ cả thể chất và tinh thần với họ.

Cua dừa: 'Tên cướp cạn' trên biển

Việt Nam: 'Hãy trả lại cho gấu cuộc sống bình yên'

'VN chưa quyết liệt chống buôn lậu động vật'

Campuchia tịch thu 3 tấn ngà voi châu Phi

Nhưng mối quan hệ giữa người và thằn lằn này có thể sắp phải thay đổi.

Thống đốc vùng, Viktor Bungtilu Laiskodat nói:

"Nơi đây được gọi là đảo Komodo, vì vậy nó dành cho rồng Komodo không dành cho con người. Sẽ không có quyền con người ở đó, chỉ có quyền động vật".

Cruise ship in the bay of Komodo
Image caption Thuyền chở du khách tới vịnh Komodo

Laiskodat đang yêu cầu Di sản Thế giới được UNESCO công nhận này phải đóng cửa vào năm 2020 và sau đó trở thành một nơi độc quyền cho một số ít du khách giàu có. Và ông cũng muốn dân đảo phải chuyển khỏi đây.

Jakarta hiện đang xem xét đề xuất của thống đốc.

Những con rồng chắc chắn gặp nhiều du khách hơn so với khi chúng gặp những nhà thám hiểm châu Âu đầu thế kỷ 20.

Vào ngày chúng tôi ghé thăm, một tàu du lịch nhiều tầng đã cập cảng Loh Liang. Khi công viên mở cổng lúc 07:00, hàng ngàn khách du lịch đã đổ xuống đảo Komodo.

Interactive See how tourism has increased in Komodo National Park

2018

The number of visitors to Komodo National Park in 2018

2008

The number of visitors to Komodo National Park in 2008

Mỗi nhóm chỉ có năm phút để chiêm ngưỡng năm con rồng Komodo đang lang thang gần một con suối trước khi du khách phải di chuyển đến để nhường chỗ cho nhóm tiếp theo.

Nermin Ataman từ Thổ Nhĩ Kỳ mê mẩn:

"Chúng rất đẹp, nhưng cũng đáng sợ, tôi chưa từng tin là có rồng nhưng đây là sự thật!"

Jakarta đang quảng bá mạnh mẽ điểm đến du lịch này, xây dựng cơ sở hạ tầng để phục vụ lượng du khách ngay càng tăng. Các nhà đầu tư và chuỗi khách sạn đang đổ xô vào Labuan Bajo, cửa ngõ công viên quốc gia.

Vườn quốc gia Komodo nằm trong một trong những khu vực nghèo nhất trong quần đảo và đồng đôla từ du khách có thể thay đổi điều đó.

Tissa Septiani Indra, hướng dẫn viên du lịch cho biết:

"Nhiều người đang phấn khích - họ đổ đến đây để tìm kiếm việc làm và cơ hội. Đó là một lĩnh vực đang được phát triển và dường như hiện giờ đang có vô số cơ hội tại đây".

Nhưng thống đốc Laiskodat không mặn mà với hướng đi này.

"Komodo không được bảo vệ".

"Quá nhiều người đến đây - và giá vé thì quá thấp, điều đó có nghĩa là bất cứ ai cũng có thể vào".

Theo tầm nhìn của Laiskodat đối với hòn đảo này , ông mong đợi một mức giá cao hơn nhiều.

"Mọi người sẽ phải trở thành thành viên và trả 1.000 đôla một năm. Tôi nghĩ thế là rẻ. Nếu chúng tôi cho 50.000 người vào, chúng tôi sẽ có 50 triệu đôla một năm!"

Governor at this office.
Image caption Thống đốc vùng, ông Viktor Bungtilu Laiskodat muốn cấm luôn du khách tới hòn đảo Komodo

Tiến sĩ Tim Jessop, một học giả người Úc đã nghiên cứu Komodo trên các hòn đảo trong nhiều thập kỷ, đồng ý rằng du lịch là 'con dao hai lưỡi'.

Ông nói rằng số lượng tàu thuyền ngày càng tăng, kèm theo đó là rác thải nhựa, đang ảnh hưởng đến sinh vật biển.

Từ lâu ông đã ủng hộ việc du lịch điều tiết tốt hơn trước khi quá khó kiểm soát, và lấy ví dụ về Quần đảo Galapagos - nơi số lượng du khách bị hạn chế - là một mô hình tốt.

Nhưng Jessop cũng nói rằng tác động của du khách tới lãnh thổ của Komodo là không lớn.

"90% khách du lịch chỉ tới thăm hai khu vực đất thấp, chiếm 3-4% diện tích đất của toàn bộ công viên quốc gia."

Hầu hết những con rồng Komodo sống trên hòn đảo mang tên Komodo, nhưng thực tế có hơn 20 hòn đảo trong Công viên Quốc gia Komodo. Một số lớn rồng khác sống trên đảo Rinca.

Map of where Komodo Dragons are found in the national park Bản quyền hình ảnh BBC/Microsoft
Image caption Các điểm rồng Komodo sống trong Vườn quốc gia

Jessop đã theo dõi hệ sinh thái Komodo cùng với công viên quốc gia, kể từ năm 2002.

Ông nói rằng mối bận tâm khác của thống đốc, rằng loài nai, con mồi chính của Komodos đang bị đe dọa, dường như cũng không có căn cứ.

"Đúng như kiểm lâm nói, đây là một công viên quốc gia lớn, và có một số khu vực an toàn hơn nơi khác. Nhưng không có vẻ việc săn trộm kéo dài sẽ gây tổn hại lớn đến số lượng nai tới mức ảnh hưởng đến rồng Komodo. "

Kiểm lâm viên Stefanus Jalak cho biết loài nai giờ có vẻ được bảo vệ tốt hơn.

"Việc [săn hươu] đã giảm đi rất nhiều và cộng đồng giờ đã hiểu", ông nói, "nhưng đôi khi chúng tôi vẫn phải làm việc với cảnh sát và quân đội để ngăn chặn."

Komodo village
Image caption Trên cả đảo Komodo nay chỉ có một làng của dân địa phương

Ngôi làng Komodo, từng chỉ là một dãy nhà nhỏ trên bờ, giờ là nơi sinh sống của khoảng 2.000 người trong vịnh.

Nhà nghỉ đã được xây dựng, có điện vào ban đêm nhờ chạy máy phát, và rác thải plastic từ quán hàng bên đường đã nằm rải rác trên bãi biển.

Khoảng 70% cộng đồng trên đảo Komodo hiện kiếm sống từ du lịch và ý tưởng hạn chế du khách đến là điều tai hại đối với họ.

Nur, người bán quà lưu niệm ở chợ, nói rằng cô thực sự lo lắng về những gì tương lai.

Cô cho biết dân làng không còn có phương tiện để tiếp tục lối sống săn bắn hái lượm ban đầu của họ.

"Chúng tôi không có thuyền đánh cá nữa, chúng tôi không thể săn bắn và chúng tôi không có đất."

Hướng dẫn viên địa phương Abdul Gafur Kasim lo ngại rằng nếu dân làng bị buộc phải quay lại lối sống này, nó có thể tồi tệ hơn cho môi trường.

"Dân làng sẽ buộc phải quay trở lại biển, và họ có thể bắt đầu sử dụng các phương pháp không bền vững để bắt cá, như sử dụng mìn, và điều đó sẽ phá hủy sinh vật biển của công viên. Hoặc họ sẽ quay trở lại rừng và khai thác gỗ bất hợp pháp."

Pink beach at Komodo
Image caption Đa số dân làng sống nhờ vào du lịch và du khách tới đảo xem rồng

Người dân đảo kinh hoàng trước kế hoạch của thống đốc.

Rosa Saphira, 17 tuổi:

"Chúng tôi không muốn di chuyển! Chúng tôi không làm xáo trộn môi trường sống của Komodo".

"Thằn lằn Komodo và con người sống hòa thuận ở đây. Chúng tôi có thể làm việc với thống đốc để bảo vệ Komodo tốt hơn - không cần phải chuyển chúng tôi đi."

Rosa at her home.
Image caption Người dân muốn được ở lại hòn đảo

Nhà nghiên cứu Jessop đồng ý rằng người dân đảo không phải là mối đe dọa.

"Tôi đã đi bộ hàng ngàn km trong Công viên Quốc gia Komodo những năm qua và tôi cũng dành nhiều năm ngoài thực địa, và không thấy mọi người chặt cây, săn trộm hay đốt lửa. Tôi nghĩ họ rất tôn trọng với môi trường".

Người dân đảo Komodo cho biết họ có truyền thuyết về công chúa rồng.

Haji Amin, giống như hầu hết người Indonesia, là một người Hồi giáo sùng đạo- danh hiệu haji là dành cho những người đã từng hành hương đến Mecca.

Anh cho biết mối liên hệ với Komodos ở đây không phải là vấn đề đức tin mà theo anh khẳng định, đó là lịch sử.

Dân làng kể câu chuyện về một công chúa sống ở Komodo, người mà mọi người gọi là Putri Naga hoặc Công chúa rồng. Cô kết hôn với một người đàn ông tên là Najo và sinh cho anh ta cặp song sinh: một bé trai và một con rồng con.

"Khi chúng lớn lên, con út Komodo chỉ muốn ăn thịt sống", Haji Amin nói.

"Cậu bé rồng thay bắt gà của hàng xóm để ăn, và khiến xóm giềng tức giận. Vì vậy, cuối cùng thì cậu vào sống trong rừng, nhưng quay trở lại làng để tìm mẹ và anh trai mình."

Chính cảm giác kết nối này có nghĩa là người dân đảo không sợ thằn lằn, mặc dù loài bò sát này có thể dài tới 3 m với hàm răng sắc như dao, một vết cắn có nọc độc có giết chết nạn nhân sau vài giờ.

Indar Wati, vợ của Haji, chưa bao giờ lo lắng về con hay cháu của mình đi vào rừng sau ngôi nhà gỗ của họ.

"Tôi không lo lắng về đàn rồng mà lo lắng về bọn trẻ bơi dưới biển - các cháu dễ bị chết đuối", cô nói.

"Nếu bạn thực sự tin vào tổ tiên Komodo thì không có gì phải lo lắng. Tổ tiên sẽ chỉ phù hộ mà không làm phiền bạn."

Không có hồ sơ chính thức về số người chết hoặc bị thương nghiêm trọng từ các vụ tấn công rồng Komodo ở Công viên quốc gia Komodo, nhưng chính quyền cho hay họ biết về 15 vụ tấn công trong 10 năm qua - một vụ tử vong.

Dragons fighting Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Rồng Komodo có thể dài tới 3 mét và có thể giết người vì lưỡi của nó có chất nhờn gây nhiễm độc khi táp vào nạn nhân

Thống đốc của khu vực nói rằng chúng đã quá thuần hóa. Ông ta có một tầm nhìn rõ ràng về cách đảo Komodo nên trở thành.

"Khi mọi người đến nơi, họ sẽ phải thốt lên 'Trời ơi, chúng thật hoang dã!" Laiskodat nói.

"Chúng tôi sẽ tạo ra loài rồng Komodo hoang dã, không giống như những con đã bị thuần hóa bây giờ. Mọi người sẽ đến và nhìn thấy rồng Komodo trong môi trường sống tự nhiên của chúng, rất hoang dã và nguy hiểm!"

Rồng Komodo không được thuần hóa, nhưng chúng thích lởn vởn xung quanh nhà bếp của đội kiểm lâm.

Quan điểm của ông rằng cần có sự thay đổi cũng được củng cố bởi vụ bắt giữ đường dây buôn lậu Komodo đầu tiên được biết đến mới đây.

Cảnh sát Indonesia cho biết một nhóm đàn ông địa phương, có liên kết quốc tế, đã đưa 45 con rồng Komodo nhỏ khỏi đất nước và chỉ bị bắt vào cuối tháng 3.

Trên thực tế, các xét nghiệm DNA cho thấy những rồng Komodo con này đến từ đảo Flores chứ không phải từ đảo Komodo.

Nhưng điều này cho thấy các lực lượng đặc nhiệm chống buôn người của Indonesia, mặc dù đã có một số cuộc vây bắt đáng kể trong những năm gần đây, vẫn đang chật vật ngăn chặn việc buôn bán động vật hoang dã độc đáo tại đây.

Chợ động vật bán công khai các loài được bảo vệ vẫn có xuất hiện ở các thành phố trên cả nước.

Bốn Komodo con được cứu hiện đang sống ở khu nuôi động vật hoang dã thành phố Surabaya trên đảo Java - cùng với vô số động vật quý hiếm khác, trong những chiếc lồng chật hẹp.

Komodo in Surabaya
Image caption Một con rồng Komodo vừa nở từ trứng ra đã bị bắt trộm để bán lậu ra thị trường quốc tế

"Khi tôi kiểm soát [đảo] Komodo, sẽ không ai dám buôn lậu rồng," Laiskodat nói.

Không rõ liệu Laiskodat sẽ có được mục đích của mình.

Komodo on the beach Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Chính quyền trung ương muốn đánh giá lại cách điều hành Vườn quốc gia có rồng trên đảo Komodo

Bộ Môi trường và Lâm nghiệp Indonesia, ở Jakarta, các hòn đảo này 1.416km, hiện đang quản lý Vườn Quốc gia Komodo.

Nhưng theo luật tự trị của Indonesia, lãnh đạo địa phương ngày càng có nhiều quyền hạn.

Laiskodat khẳng định Tổng thống Indonesia Joko Widodo ủng hộ lệnh cấm của ông và những bình luận gần đây của ông này cho thấy điều tương tự.

"Chúng tôi muốn đảo Komodo thực sự là một khu vực bảo tồn", ông Widodo nói trong một tuyên bố hồi đầu tháng, "vì vậy cần hạn chế số lượng khách du lịch, với hạn ngạch và giá vào cửa thật cao".

Nhưng ông nhấn mạnh rằng bất kỳ kế hoạch nào cũng cần phải được "soạn thảo tốt và không thể bị thực hiện rời rạc. Chúng tôi sẵn sàng đầu tư một khoản tiền đáng kể để làm đúng ngay từ đầu".

Bộ Môi trường nói rằng đang thực hiện đánh giá, và sẽ chưa đưa quyết định cuối cùng trong một vài tuần tới.

Wiranto, một quan chức cấp cao của Bộ cho biết: "Bạn không thể nói rằng nó sẽ đóng cửa vào năm 2020 - dựa trên cơ sở nào? Đó là điều khiến nhiều người đặt câu hỏi!".

"Theo luật, bộ trưởng sẽ là người đưa ra quyết định cuối cùng nếu cần đóng cửa hòn đảo. Ý tưởng của thống đốc rất sáng tạo và rất tiến bộ nhưng chúng tôi phải ngồi lại và nói chuyện với các nhà lãnh đạo ở Jakarta."

Thống đốc cho biết nếu kế hoạch của ông được thông qua, dân làng sẽ được ở những ngôi nhà xây mới trên các đảo khác.

Padar island
Image caption Padar là một trong năm đảo hợp thành Vườn quốc gia

Nhưng dân làng trên đảo Komodo đang thề sẽ sẽ đấu tranh.

"Nếu chúng tôi đi, rồng Komodo sẽ đi cùng chúng tôi", Indar, một dân làng nói.

"Chúng tôi thà chết còn hơn rời khỏi nơi này, đây là vùng đất của tổ tiên chúng tôi", chồng Haji nói thêm.

Ông nói chính phủ đã từng cố gắng đưa họ đi nơi khác vào cuối những năm 1970 và đàn rồng Komodo đã nhảy xuống biển và bơi cùng họ.

"Chúng tôi sống với rồng Komodo từ lâu rồi và quan hệ khăng khít. Chúng tôi sẽ chiến đấu để ở lại!"

Chương trình 'Sống giữa bầy rồng - Living Among the Dragons' đã được phát trên kênh BBC News Channel ngày 20 và 21/07/2019, cũng sẽ phát trên kênh BBC World. vào các ngày 25 và 26/07.

Chủ đề liên quan

Tin liên quan