Trung Quốc quay lại Hán tự cổ?

Chữ Hán phồn thể
Image caption Chữ Hán phồn thể có nhiều nét so với dạng đã được đơn giản hóa từ thời Mao Trạch Đông

Tại Trung Quốc cuộc tranh luận từ đầu thế kỷ 20 về cách viết chữ Hán tưởng đã ngã ngũ nhưng nay bỗng sống lại với một xu hướng đòi phục cổ.

Trước sức ép của văn hóa Phương Tây, các nhà vận động cải cách phong trào Ngũ Tứ (1919) đòi cải cách văn tự Trung Quốc, đơn giản cách viết, thậm chí dùng hệ La-tinh.

Mao Trạch Đông vào thập niên 1950 cũng ủng hộ việc dùng mẫu tự La -tinh để cắt đứt hẳn với quá khứ phong kiến, xây dựng nền văn hóa mới.

Nhưng ông Mao cũng đành nhân nhượng và chấp nhận việc tạo ra hệ thống 'giản thể', bỏ bớt nét trong chữ tượng hình.

Cách phiên âm Hán tự theo dạng 'pinyin' dùng ký tự La-tinh cũng được phổ biến chính thức, vừa để đưa phiên âm tiếng Trung ra thế giới, vừa chuẩn bị La-tinh hóa toàn bộ nếu cần.

Nhưng cùng với xu hướng phục hồi văn hóa thời các đế chế Trung Hoa, nhiều ý kiến hiện nay tại Trung Quốc đòi trở lại hệ 'phồn thể' mà người Hoa ở Hong Kong và Đài Loan cùng hải ngoại vẫn dùng.

Theo báo tiếng Anh Shanghai Daily, Hán tự phồn thể, với đầy đủ các nét, dù phức tạp mới chính là 'gốc rễ' của văn hóa hàng nghìn năm.

Bài báo (22/04/09) đi xa hơn và nêu ví dụ chữ 'ái' dạng đơn giản mất chữ 'tâm' (trái tim), nên không còn nói lên được tình cảm gì cả.

Ý tứ của bài viết là chữ giản thể không thể hiện được tâm hồn Trung Hoa và quan trọng hơn là 'cách người Trung Quốc nhìn thế giới'.

Image caption Người Trung Hoa coi chữ của họ là một di sản độc đáo như thể hiện trong nét viết khổng lồ trên sa mạc Gobi này hồi 2000

Số phận Hán văn

Sự quan tâm đến các thay đổi có thể quyết định số phận của Hán văn là rất lớn.

Vẫn theo bài báo, một loạt phim truyền hình tám tập về 5000 năm lịch sử Hán tự vừa chiếu ở Trung Quốc đã mô tả và đánh giá toàn bộ lịch sử chữ Hán.

Đạo diễn phim Mạch Thiên Xu, được trích lời nói giai đoạn 'giản thể' chỉ có hơn nửa thế kỷ, nên không đáng là bao so với hàng nghìn năm chữ phồn thể.

Câu chuyện cũng được tạp chí uy tín ở Anh, tờ The Economist chú ý.

Trong số 25/04/09, báo này có bài 'Not as easy as it looks' để nói về câu chuyện chính trị và lịch sử của đằng sau xu hướng phục cổ chữ Hán.

Theo đó, chính việc giản thể hóa chữ Hán thời Mao đã có tác dụng khẳng định tính chất cộng sản của Trung Quốc so với Hong Kong và Đài Loan.

The Economist nói đại diện cho một ủy ban của Quốc hội Trung Quốc đã có đề nghị xem xét khả năng trong 10 năm tới đưa Hán tự trở lại phồn thể hoàn toàn.

Tuy vậy, cũng còn nhiều ý kiến nói cuộc cải tổ ngược sẽ tốn kém vì phải thay đổi rất nhiều văn bản, giấy tờ, các nhu liệu máy tính, biển phố v.v.

Câu hỏi là liệu chính phủ có trả tiền cho việc đó?

Chính Shanghai Daily cũng thừa nhận hàng triệu người Trung Quốc dưới 50 tuổi học chữ giản thể từ bé nên sẽ khó khăn trong việc đọc chữ kiểu cổ.

Image caption Sự hình thành Hán tự, theo mô tả từ trang của Vương Kiến Thuyết

Đó không chỉ vì chữ phồn thể có nhiều nét hơn giản thể, với nhiều chữ lên tới 70-80 nét, mà vì cách viết cổ là đọc từ trên xuống chứ không phải đọc ngang.

Có người cho rằng phục hồi cách viết cổ không khác gì "bắt phụ nữ Trung Quốc trở lại tục bó chân".

The Economist cũng nêu ví dụ hai nước châu Á khác là Hàn Quốc và Việt Nam đã có dạng chữ tượng thanh thành công.

Người Triều Tiên từ thế kỷ 15 đã có chữ tượng thanh riêng, còn tiếng Việt thì chuyển hẳn sang dạng La-tinh.

Nhưng tại Trung Quốc, nền văn hóa và quá khứ quá lớn khiến công việc sửa đổi chữ nghĩa luôn gây ra rất nhiều phản đối.

Lần này, nếu coi đây là một cuộc cách mạng quay ngược kim đồng hồ thì nó cũng sẽ không diễn ra một cách dễ dàng.