Dòng nhạc Khmer Rock

Chhom Nimol
Image caption Chhom Nimol là ca sĩ chính của ban Dengue Fever

Hàng chục năm sau ngày Khmer Đỏ của Pol Pot dập tắt âm thanh của âm nhạc phương Tây ở Campuchia, dòng nhạc "Khmer rock" ít người biết đến từ thập niên 60 đang có nhiều fan hâm mộ mới.

Khmer Rock là âm thanh của sự tiếp xúc giữa phương Tây và phương Đông thời thập niên 1960 - sự pha trộn giữa loại nhạc chủ yếu dựa vào nhạc đệm của ghitar điện, thể loại rock thời kỳ đầu và trộn lẫn với những loại nhạc cụ truyền thống của Campuchia.

Lúc đó, loại nhạc này hoàn toàn không được biết đến bên ngoài châu Á, nhưng những người hâm mộ ở phương Tây bây giờ bắt đầu nhiều.

Nhà soạn nhạc Nik Cohn là người âm mộ mới, tình cờ gặp dòng âm thanh này.

Ông kể lại: "Có một đêm tôi xem bộ phim City of Ghosts, và có một cảnh Matt Dillon nhảy lên một chiếc xe máy, phóng dọc Phnom Penh, và một thứ âm nhạc kỳ diệu xuất hiện. Một chất giọng không thể tin nổi."

"Tôi chưa bao giờ nghe được thứ nhạc nào hay như vậy từ sau thời Ronnie và Ronettes... và thế là tôi bắt đầu nghĩ đến nó từ góc cạnh âm nhạc."

Hôm nay, âm thanh từ Phnom Penh cổ được tái hiện lại ở phương Tây qua ban nhạc Dengue Fever (Sốt xuất huyết), đóng ở Los Angeles, mà ca sĩ chính là một người Campuchia - Chhom Nimol, con gái của những nhạc công đã chơi với các tay rock Khmer nguyên gốc.

Tay ghi-ta của ban nhạc, Zac Holtzman yêu âm thanh và câu chuyện trên nền nhạc Phnom Penh.

"Đó từng là một thành phố hiện đại, với rất nhiều nhạc sĩ. Ban ngày họ chơi các loại nhạc truyền thống và ban đêm thì chơi rock."

Image caption Giới chuyên gia nhận định Khmer Rock chịu nhiều ảnh hưởng của The Ronettes

"Nói chung văn hóa Khmer được bảo tồn, nhưng đây là bước gần nhất đến mức bước ra ngoài và trở thành cuồng nhiệt. Chúng ta thực sự có thể huyên náo ở đây."

Vị lãnh đạo từng gây nhiều tranh cãi của Campuchia, hoàng thân Norodom Sihanouk, từng có ảnh hưởng lớn tới âm thanh này.

Bất kể bị đặt ra ngoài chính quyền thường là tham nhũng và đàn áp, ông yêu thích và có tư tưởng tự do về nghệ thuật, và khuyến khích các nghệ sĩ hoàng gia cổ truyền thử nghiệm các kiểu phương Tây.

Nhưng ảnh hưởng cũng đến trực tiếp từ Hoa Kỳ - trong giai đoạn sự hiện diện của lính Mỹ ở Việt Nam gia tăng, đài phát thanh của quân lực Hoa Kỳ cũng trở nên phổ biến hơn.

Các studio bay do Hải quân Mỹ phụ trách đã giúp lan truyền âm nhạc rock and roll, các điệu thức mới và blues, cũng như dòng nhạc country vào Campuchia.

Giới nhạc sĩ trẻ ở Phnom Penh không cần biết Jimi Hendrix là ai, The Doors hay Beach Boys là ai, nhưng họ yêu thích âm thanh đó và bắt đầu bắt chước.

"Họ chỉ lấy nét nhạc và chuyển thể qua các loại nhạc cụ tương ứng với guitars, cùng một bộ trống đơn giản, và họ chắc chắn cũng có guitar bass," Nik Cohn nói.

Những người chơi nhạc rock Khmer không có studio đàng hoàng, và đa số các bài nhạc đều thu live - thường chỉ một lần - với bất kỳ loại keyboard hay guitar nào họ có được, và phối hợp với các nhạc cụ cổ truyền.

Trong hàng chục năm, thể loại nhạc rock Khmer thể nghiệm này đã làm thay đổi cuộc sống về đêm của thủ đô Phnom Penh.

Nhưng đến năm 1975 thì lực lượng Khmer Đỏ với tư tưởng chống phương Tây triệt để tràn vào, do Pol Pot lãnh đạo, và dòng nhạc rock and roll bị dập tắt.

Image caption Khmer Đỏ giết rất nhiều nhạc sĩ

Trong vòng bốn năm, Khmer Đỏ đã giết khoảng hai triệu người dân Campuchia trên những cánh đồng chết, trong đó có nhiều nhạc sĩ Khmer. Him Sophy là một trong số những người bị gửi vào trại lao động.

"Chín mươi phần trăm các ca sĩ nổi tiếng bị giết. Tôi nhìn thấy những tù nhân mà họ giam," ông nói.

Jon Swain lúc đó là phóng viên của tờ Sunday Times ở miền nam Việt Nam và Campuchia, nói: "Những người có học, nhạc sĩ, người đeo kính... rất nhiều người bị đem ra những cánh đồng chết... và những ca sĩ giỏi biến mất."

Tất cả những ngôi sao mà dòng nhạc này đã sản sinh ra, như Sinn Sisamouth, người được biết đến như là "Ông hoàng của nhạc Khmer" cũng bị Khmer Đỏ lôi ra giết.

Nhà soạn nhạc và cũng là nhạc công Sophy Him lúc đó là một sinh viên trường nhạc ở Phnom Penh, nhớ rất rõ.

"Sinn Sisamouth có thể chơi nhạc hoàng gia, rồi nhạc rock... ngẫu hứng giữa truyền thống và rock."

Tay guitar Zac Holtzman nói Sinn Sinamouth từng là người viết nhạc và ông từng nghĩ nhân vật này "giống như Elvis của Campuchia", nhưng sau đó lại thấy lời nhạc giống "Bob Dylan của Campuchia" hơn.

Không ai biết rõ số phận của ca sĩ nổi tiếng thời bấy giờ, Ros Sereyothea, nhưng người ta tin là cô đã chết dưới thời Pol Pot.

Cũng như tất cả các nghệ sĩ rock Khmer, Ros Seresothea xuất thân từ một gia đình nông dân nghèo.

Cô chuyển về Phnom Penh, nơi mà hoàng thân Sihanouk từng nghe cô hát, và sau đó tôn xưng cô là "Chất giọng vàng của thủ đô hoàng gia".

Đó chính là chất giọng mà Nik Cohn lần đầu tiên nghe từ bộ phim City of Ghosts, và ông nói luôn "cảm thấy buồn thảm về cô".

Âm nhạc phát triển hoang dại và không theo qui luật, nhưng lời nhạc lại thường nhắc đến một câu chuyện khác về tuổi thơ, cái chết, sự phản bội và nỗi buồn.

Bản dịch của bài nhạc funky rock của Ros Seresothea "Have You Seen My Love" có đoạn: "Tôi uống đến khi say, nhưng tôi không say được. Bầu trời toàn màu đen, tình yêu có cánh bay đi."

Sự hòa trộn kỳ lạ này đã lôi cuốn những fan hâm mộ như Nik Cohn.

"Đó là âm thanh ngây thơ, tuổi thơ và thơ ngây, hiển thị tất cả những gì đã mất, và khi bạn biết từng người trong số họ đều bị Khmer Đỏ xóa sổ, nhiều người bằng những cách ghê tởm, thì trải nghiệm của bạn khi nghe nhạc còn sâu lắng hơn."

Dòng nhạc Khmer Rock được ngưỡng mộ ở Campuchia.

Nó sống sót qua những cuộn băng cát-xét được cất giấu, kèm theo là nguy cơ mất mạng cho người giấu nó dưới thời Cộng sản.

"Cái tên Sinn Sisamouth vẫn còn đó... sau khi Khmer Đỏ bị hạ bệ, các bài hát của anh xuất hiện trở lại trên đài."

"Tôi nhớ đã nghe lại bài nhạc đó và bây giờ chúng vẫn tiếp tục phát," Jon Swain nói.

Và những bài nhạc cũ nay có thêm nhiều người hâm mộ thông qua các bản hát lại và phối hợp, cùng môi trường Internet, và bản ghi âm mới của Dengue Fever.

Khmer Rock và Những cánh đồng chết là chương trình phát thanh trên BBC Radio 4, do Robin Denselov dẫn, phát ngày thứ Ba, 28.7.