Vatican tìm cách lấy lòng giới nghệ sĩ

Nhà nguyện Sistine tại Vatican
Image caption Nhà nguyện Sistine tại Vatican là nơi tụ họp của các nghệ sĩ hàng đầu

Đức Giáo Hoàng đã mời giới nghệ sĩ, điêu khắc, kiến trúc sư, nhạc sĩ, đạo diễn quốc tế và thậm chí cả một nữ nghệ sĩ múa ba lê người Ý đến Vatican gặp Ngài dưới vòm nhà nguyện Thánh Sistine – nơi chính Michelangelo đã bỏ công trang trí – vào hôm thứ Bảy nhằm mở ra một cuộc đối thoại mới giữa Giáo hội Công giáo và giới nghệ sĩ.

Cuối tháng 9 vừa qua, Vatican đã gửi hơn 500 thư mời đến các nhân vật nghệ sĩ hàng đầu trên thế giới, tuy nhiên chỉ có hơn 250 người đồng ý đến dự.

Trong số họ có những tên tuổi gạo cội như Anish Kapoor – người đang có tác phẩm triễn lãm trưng bày tại Viện Nghệ thuật Hoàng gia Anh thu hút rất nhiều người đến xem; Zaha Hadid – kiến trúc sư người Anh gốc Iraq, người thiết kế Viện bảo tàng nghệ thuật hiện đại đầy ấn tượng mới mở tại Rome; Daniel Libeskind, kiến trúc sư người Mỹ gốc Ba Lan – người chiến thắng cuộc thi tái thiết kế tòa nhà World Trade Centre ở New York; và F Murray Abraham, ngôi sao điện ảnh Mỹ gốc Syria – người đoạt giải Oscar Diễn viên xuất sắc nhất cho vai diễn Salieri trong bộ phim về Mozart mang tên Amadeus vào năm 1985.

Số người Ý hơn hẳn số người nước ngoài trong danh sách khách mời chọn lọc này, trong đó có nhà điêu khắc Arnaldo Pomodoro, nhà sáng tác nhạc phim kỳ cựu Ennio Morricone và ngôi sao opera Andrea Bocelli.

Hiện, Vatican vẫn còn ngần ngại trước việc tiết lộ tên tuổi các nghệ sĩ đã từ chối thư mời của Đức Giáo hoàng hoặc xin kiếu do đã có chương trình đặt trước.

Ca đoàn của nhà nguyện Thánh Sistine sẽ đón chào các nghệ sĩ đến dự với bài thánh ca do nhà soạn nhạc của thế kỷ thứ 16, Palestrina, sáng tác ngay khi họ đặt chân vào nhà nguyện, nơi khiến nhiều người phải trầm trồ và cũng là nơi bầu cử Đức Giáo hoàng. Tại đây, họ cũng sẽ được nghe trích thư của cố Đức Giáo hoàng John Paul II gửi đến toàn thể nghệ sĩ trên thế giới cách đây đúng 10 năm.

Sau đó Đức Giáo Hoàng Benedict sẽ phát biểu quan điểm của mình về mối quan hệ lâu đời và phong phú giữa Giáo hội Công giáo và giới nghệ sĩ có tên trong danh sách khách mời và có tác phẩm nghệ thuật đang được Giáo hội bảo quản.

Ếch bị đóng đinh câu rút

Các vị Giáo Hoàng thường thích trình bày các bài giảng cho khách mời của mình. Khi nói về các nghệ sĩ trong bài diễn văn của mình trước thềm thiên niên kỷ mới, Đức Giáo Hoàng John Paul gọi họ là “những người sáng tạo khéo léo ra cái đẹp”, và phân biệt giữa hai vai trò “người sáng tạo” và “thợ thủ công”.

Image caption Tổng Giám mục Ravasi là người chủ trương có hướng tiếp cận mới với giới nghệ sĩ

Đức Giáo hoàng John Paul viết: “Giáo hội cần nghệ thuật nhưng liệu có thể nói rằng nghệ thuật cũng cần Giáo hội chăng?”, Ngài đặt câu hỏi.

Trong các xã hội hiện nay vốn ngày càng trở nên thế tục, đôi khi nghệ thuật còn khiêu khích cả Giáo hội.

Một nghệ sĩ Đức, Martin Kippenberger, đã làm các nhà cầm quyền Giáo hội xôn xao khi triển lãm tác phẩm điêu khắc ếch bị đóng đinh thập giá tại buổi triễn lãm nghệ thuật ở Bolzano thuộc miền bắc nước Ý năm ngoái.

Người chủ trương Đức Giáo Hoàng nên mở rộng quan hệ với giới nghệ sĩ là ủy viên phụ trách văn hóa mới được bổ nhiệm, Đức Tổng Giám mục Gianfranco Ravasi, một học giả về Kinh Thánh, nhà khảo cổ học, nhà văn, người đương đứng đầu Hội đồng Giám mục Văn hóa và Ủy ban về Di sản Văn hóa của Giáo hội.

Trong vài tháng sau khi được bổ nhiệm, Tổng Giám mục Ravasi đã kiến nghị Vatican nên có mặt tại các sự kiện văn hóa không chỉ ở Triển lãm kiến trúc ở Venice mà còn ở hội chợ sách ở Frankfurt và “hiện diện ở những nơi tương tự như vậy – nơi mà ngôn ngữ nghệ thuật mới đang được mổ xẻ”.

Đề cập đến vấn đề các nghệ sĩ hiện đại, ngài phát biểu trong một bài phỏng vấn mới đây với nhật báo của Vatican, Osservatore Romano, như sau: “Kinh nghiệm cho tôi thấy các nghệ sĩ ít có thái độ phủ nhận Giáo hội hơn lời họ buộc tội rằng Giáo hội đã đi theo hướng khác từ lâu. Nhưng nếu chúng tôi tỏ ý quan tâm thì thường sẽ nhận được phản hồi tích cực”.

‘Công trình ma quỉ’

Các bảo tàng ở Vatican đã được mở cửa từ cách đây 500 năm. Có một số nguyên nhân làm phai nhạt mối quan hệ giữa giới nghệ sĩ và vai trò bảo quản nghệ thuật của Giáo hoàng.

Việc nước Ý thống nhất năm 1870 đã làm suy giảm tài sản đồ sộ của Vatican trải khắp hòn đảo chỉ rộng khoảng 55 mẫu đất. Hơn nữa việc xu hướng hội họa dần chuyển từ tượng hình sang trừu tượng cũng khiến nhiều người, trong đó có các linh mục, không theo kịp giới nghệ sĩ có gu hội họa cầu kỳ.

Tổng Giám mục Ravasi nói: “Khó khăn hiện nay của chúng ta là giúp những người bình dân đón nhận loại hình nghệ thuật này. Chúng ta cần giúp họ hiểu rằng nghệ thuật là một phần của tinh thần.”

Một số các nhà thờ Công giáo La Mã gần đây được xây dựng bởi các kiến trúc sư hàng đầu như Renzo Piano ở Ý, Richard Meier từ Mỹ, và Tadao Ando từ Nhật đã được giáo dân cũng như các nhà phê bình kiến trúc đón nhận nồng nhiệt.

“Việc xây dựng các nhà thờ này và niềm tự hào của giáo dân về chúng cho thấy chúng ta đang đối thoại với các kiến trúc sư hiện đại.” Đức Giám mục Gianfranco Ravasi giải thích: “Tuy nhiên, còn một vấn đề tồn đọng ở đây: thường các kiến trúc sư hiện đại không muốn can thiệp vào sự tinh nguyên của các công trình của họ”.

Image caption Zaha Hadid sẽ cùng các nghệ sĩ khác thưởng lãm bộ sưu tập nghệ thuật của Vatican

Sự tinh nguyên kiến trúc này có thể mâu thuẫn với sự lệ thuộc của giáo hội vào các biểu tượng tôn giáo.

Nếu nhà thờ thiếu quá nhiều các biểu tượng truyền thống của đạo Công giáo thì các cha xứ có khuynh hướng tự biên tự diễn, kết cục lại là vô thưởng vô phạt, như nhận xét của Tổng Giám mục Ravasi.

Ông cũng đồng ý rằng thay đổi gu nghệ thuật của giáo dân cũng không phải dễ, ngay cả khi cha xứ bỏ qua các chi tiết trang trí để nhường chỗ cho những tư tưởng mới trong nghệ thuật.

Ngài dẫn chứng về việc đưa một số dòng âm nhạc hiện đại vào giờ phục vụ của Giáo hội vào các dịp lễ ở Milan.

“Nhà thờ đầy những người trẻ.” Ông nói: “Kinh nghiệm ấy cũng hay nhưng sau đó tôi lại nhận được thư phản đối của một số giáo dân lớn tuổi hơn, một số người còn xem loại âm nhạc mới đó là công trình của ma quỉ.”

Một bộ sưu tập nhỏ các tác phẩm nghệ thuật hiện đại đã được triển lãm lần đầu tiên ở Vatican vào năm 1932. Tuy nhiên, vào thập niên 1960, cố Đức Giáo hoàng Paul VI đã quyết định mở rộng bộ sưu tập đồ sộ, từ các tác phẩm hội họa cổ ra các nghệ sĩ lớn của thế kỷ 20.

Trước thềm hội nghị tại nhà nguyện thánh Sistine, các nghệ sĩ được mời đã đi một tour có hướng dẫn và thưởng lãm bộ sưu tập nghệ thuật của Francis Bacon, Graham Sutherland, Matisse và Georges Rouault. Họ sẽ được khuyến khích một cách ý nhị về việc gửi tặng một trong các tác phẩm của mình vào bộ sưu tập của Vatican.

Tin liên quan

Kết nối Internet liên quan

BBC không chịu trách nhiệm nội dung các trang bên ngoài