Samatha Smith - đại sứ hòa bình

Samatha Smith

Hè năm 1983. Quan hệ giữa Hoa Kỳ và Nga trong tình trạng chạy đua vũ trang căng thẳng trong khi trại hè ở Crimé của Nga chuẩn bị đón một vị khách đặc biệt: một bé gái 10 tuổi từ Hoa Kỳ tới.

Cô bé đó chính là Samatha Smith, học sinh lớp năm, từ một thị trấn nhỏ tại tiểu bang Maine của Hoa Kỳ, người đã gửi một lá thư cho lãnh tụ Sô Viết, Yuri Andropov.

Trong lá thư của mình, cô bé viết: "Thưa ông Andropov. Tên cháu là Samatha Smith. Cháu 10 tuổi. Xin chúc mừng ông nhận chức vụ mới. Cháu đang lo là Hoa Kỳ và Nga sẽ tiến hành một cuộc chiến tranh hạt nhân. Ông sẽ biểu quyết tiến hành chiến tranh hay không? Nếu là không,thì ông có thể cho cháu biết làm cách nào để KHÔNG có ra chiến tranh?

"Câu hỏi sau đây ông không phải trả lời nhưng cháu muốn biết tại sao ông lại muốn chinh phục toàn thế giới, hay ít nhất là chinh phục nước cháu? Thượng đế sinh ra chúng ta để chung sống bên nhau trong hòa bình chứ không phải để đánh nhau. Kính thư. Samatha Smith".

Điều thật ngạc nhiên là mấy tháng sau, Yuri Andropov viết thư trả lời.

Thư ông Andropop viết: "Samatha thân mến, bác có thể thấy qua bức thư cháu là một cô bé can đảm và thẳng thắn, giống với Becky, người bạn của Tom Sawyer trong truyện của tác giả người đồng hương của cháu, Mark Twain. Câu hỏi của cháu là một trong những câu hỏi quan trọng nhất mà mỗi một người có suy nghĩ đều đặt ra. Bác xin trả lời cháu một cách thật nghiêm túc và trung thực.

"Bác cũng muốn hòa bình cho đất nước mình và cho tất cả các nước khác trên trái đất này. Bác muốn mời cháu tới thăm Liên Xô vào mùa hè này để cháu có thể tự mình thấy điều đó.Tại Liên Xô tất cả mọi người đều vì hòa bình, tình hữu nghị giữa các nước..."

Sau khi lá thư của Samatha được đăng trên tờ báo "Pravda" (Sự thật) và ông Andropov trả lời với lời mời cố bé tới Liên Xô, Samatha được một số người xem như là đại sứ hòa bình trong khi một số khác coi cô là con tốt trong chiến dịch tuyên truyền của Liên Xô.

Đặt chân đến trại hè tại Hắc Hải với chiếc valy đầy quà cho trẻ em Liên Xô cùng trại hè, Samatha được bà Olga Sakhatova trông nom.

Vốn được tuyên truyền những câu chuyện như người Mỹ da trắng bóc lột người da đen, rồi rất nhiều gái mại dâm trên đường phố New York, hay tỉ lệ thất nghiệp tại Mỹ rất cao, v.v. bà Olga đã rất lo lắng khi được giao việc chăm sóc Samatha.

Bà bật cười nhớ lại khi được biết người Mỹ nghĩ về người Liên Xô ra sao. "Họ nghĩ phụ nữ Nga rất xấu, rằng chúng tôi toàn mặc đồng phục và tất cả chúng tôi đều muốn tiến hành chiến tranh chống lại người Mỹ", bà kể.

Samatha ở lại trại hè Crimea 4 ngày, bơi lội vui chơi với các bạn cùng trang lứa trên bờ Hắc Hải không bị sự nhòm ngó của giới truyền thông cũng như bộ máy tuyên truyền của nhà nước Sô Viết. Samatha và Olga bắt đầu tìm hiểu về đất nước của nhau, và dạy nhau bài hát của hai nước.

Phản ánh hiện thực

Chuyến thăm của Samatha đã làm thay đổi suy nghĩ của bà Olga về nước Mỹ rằng người dân Mỹ cũng là "những người bình thường, không phải là những kẻ bóc lột, họ cũng có những mối lo, những niềm vui và họ cũng yêu con cái mình, họ cũng phải đi làm, kiếm tiền, cũng phải lo nghĩ nhiều thứ v.v. chứ không phải chỉ lo gây chiến. Họ cũng giống như chúng tôi."

Vì lý do sức khỏe, ông Yuri Andropov đã không gặp Samatha trong dịp cô bé sang Liên Xô nhưng đã gửi quà tặng cô.

Thảm đỏ được trải đón Samatha Smith khi cô bé trở lại Hoa Kỳ. Sau đó cô đã viết sách kể về chuyến đi của mình.

Vào thời điểm khi Tổng thống Reagan gọi Liên Xô là "đế chế tội ác" và đang chuẩn bị cho "cuộc chiến giữa các vì sao", chuyến thăm của một cô bé Mỹ 10 tuổi tới đất nước Xô Viết đã đem lại một góc độ nhân bản cho mối quan hệ vốn thù nghịch giữa hai nước.

Samatha dường như đã khiến đất nước Liên Xô hạ khí giới bằng chính sự thẳng thắn của trẻ thơ trong khi truyền hình Mỹ đột nhiên chiếu cảnh trẻ em Nga vui chơi tại một trại hè ở Crimea thay vì hình ảnh xe tăng và tên lửa.

Có người cho rằng Samatha đã bị dùng như một công cụ của bộ máy tuyên truyền của Liên Xô nhưng cũng có người cho rằng cô đã giúp làm thay đổi mối quan hệ giữa hai nước.

Sau chuyến đi Liên Xô, Samatha trở nên nổi tiếng trên thế giới, với những cuộc phỏng vấn trên truyền hình, và cô tiếp tục vai trò đại sứ hòa bình tự đặt ra cho mình, và thậm chí sang Nhật gặp Thủ tướng Nhật.

Ngày 25 tháng 8 năm 1985, hai năm sau chuyến thăm Liên Xô, Samatha Smith qua đời cùng cha cô trong một tai nạn máy bay khi máy bay hạ cánh tại Maine. Và có đồn đoán tại Liên Xô rằng vụ tai nạn là do tình báo Mỹ âm mưu thực hiện.

Ngày nay có thể thấy cái chết của Samatha sẽ chẳng đem lại lợi ích gì cho cả chính phủ Liên Xô và Hoa kỳ nhưng nhiều người Nga, những người vẫn còn nhớ Samatha thì vẫn tin vào giả thuyết đó.

Sau cái chết của Samatha, nhiều chương trình trao đổi sinh viên giữa Liên Xô và Hoa Kỳ đã được thực hiện, với một cô bé 11 tuổi người Nga tới Hoa Kỳ và gặp Tổng thống Reagan và hàng trăm trẻ em khác tham gia trong các chương trình trao đổi đó.