Thiết bị đọc suy nghĩ người khác

Bản quyền hình ảnh AFP

Jack Gallant có thể đọc được suy nghĩ của bạn, hay ít ra là ông có thể nhận biết những gì bạn đang nhìn thấy nếu bạn đang nằm trong cỗ máy của ông và xem một bộ phim mà ông đang mở.

Gallant, một nghiên cứu gia tại Đại học California, Berkeley, có một cỗ máy giải mã não bộ - thiết bị có khả năng quét não, quan sát hoạt động của não bộ và từ đó tái tạo những gì nó nhìn thấy.

Liệu chúng ta có nên lo lắng nếu kỹ thuật đọc suy nghĩ như thế này ngày càng trở nên thịnh hành?

Gallant đưa ra một câu trả lời khá bất ngờ trước câu hỏi này.

Trong thử nghiệm của Gallant, những người tình nguyện được cho xem nhiều bộ phim, trong lúc nhóm nghiên cứu đo các hoạt động trong não của họ.

Một thuật toán sau đó được sử dụng để tái cấu trúc những hình ảnh mờ nhạt, hỗn tạp, dựa trên những gì người tham gia thử nghiệm nhìn thấy từ các video trên YouTube.

Nói cách khác, thiết bị này xây dựng các hình ảnh dựa trên hoạt động của não bộ và cho ta thấy người khác đang nhìn thấy gì.

Đối với Gallant và phòng thí nghiệm của ông, đây chỉ là một trong những buổi trình bày công nghệ của họ.

Dù thiết bị của ông đã được báo chí nói nhiều đến, ông chưa bao giờ thực sự muốn chế tạo một cỗ máy giải mã não bộ.

“Đó là một trong những điều thú vị nhất chúng tôi từng làm,” ông nói, “nhưng đó không phải là khoa học.”

Nghiên cứu của Gallant tập trung vào việc xem xét cách vận hành của hệ thống xây dựng hình ảnh trong não, từ đó chỉ ra cách mà não bộ của chúng ta xử lý hình ảnh.

Máy giải mã hình ảnh trong não trên thực tế là dự án ngoài lề, sản phẩm ngoài dự kiến từ một dự án khoa học của ông.

Dù thiết bị này có phải là khoa học hay không thì nó cũng gây lo ngại cho những người lo sợ rằng một ngày nào đó chính phủ có thể sử dụng nó để nhìn vào những suy nghĩ thầm kín nhất của họ.

Có lẽ ai đó sẽ nói rằng đây là một mối lo ngại ngớ ngẩn, nhưng Gallant thì không.

“Tôi đồng ý với sự lo ngại của bạn,” ông nói.

“Nhưng bạn không phải lo ngại trong 50 năm nữa.”

50 năm - đó là thời gian cần có để giải quyết hai thách thức lớn nhất của kỹ thuật giải mã não: khả năng di động và cường độ tín hiệu.

Vào thời điểm hiện tại, để đọc được suy nghĩ của bạn, Gallant phải đặt bạn vào một cỗ máy quét cộng hưởng (fMRI), một cỗ máy khổng lồ có khả năng theo dõi hướng di chuyển của máu bên trong não.

Dù là một trong những cách tốt nhất để đo hoạt động trong não, fMRI không phải là hoàn hảo và cũng không có tính di động.

Người nằm trong máy fMRI không được phép cử động, thiết bị này cũng rất đắt tiền và cồng kềnh.

Nếu đặt hình ảnh mà người tham gia thử nghiệm đang được xem cạnh hình ảnh được thiết bị giải mã cấu thành, chúng ta có thể nhìn thấy sự liên quan rõ ràng.

Tuy nhiên những hình ảnh mà thuật toán của Gallant dựng nên không giống với một khung cửa sổ mở ra suy nghĩ của người khác.

Độ phân giải của hình quét từ fMRI không đủ cao để tạo nên hình ảnh rõ nét.

“Trừ khi có ai đó có thể phát minh ra phương pháp đo đạc hoạt động trong não tốt hơn phương pháp hiện nay của chúng tôi, sẽ không có nhiều thiết bị giải mã suy nghĩ di động được đưa vào sử dụng trong đời thường,” ông nói.

Bản quyền hình ảnh AFP
Image caption Các nhà khoa học đang tìm cách giải mã giấc mơ

Dù Gallant không tiếp tục chế tạo thêm các cỗ máy giải mã suy nghĩ, nhiều người khác đang làm điều này.

Một nhóm nghiên cứu ở Nhật Bản đang tìm cách xây dựng một cỗ máy để đọc giấc mơ, sử dụng cùng công nghệ fMRI.

Tuy nhiên khác với thử nghiệm của Gallant, khi mà các nhà nghiên cứu biết rõ người tham gia thử nghiệm đang nhìn thấy gì, việc giải mã các giấc mơ khó khăn hơn nhiều.

Để huấn luyện cho hệ thống giải mã, các nhà nghiên cứu đã đặt người tham gia thử nghiệm vào một cỗ máy fMRI và đặt họ trong tình trạng nửa thức nửa mơ.

Các nhà nghiên cứu sau đó đánh thức người tham gia thử nghiệm và hỏi họ đã nhìn thấy gì.

Nhóm nghiên cứu sau đó sử dụng các thông tin có được, từ những hình ảnh như dụng cụ đập vụn nước đá, chìa khoá, những bức tượng, để huấn luyện thuật toán nhận biết hình ảnh tốt hơn.

Sử dụng những dữ liệu này, nhóm nghiên cứu của Nhật có thể nhận dạng khoảng 60% những hình ảnh trong giấc mơ của những người tham gia thử nghiệm.

Tuy nhiên, tín hiệu của mỗi người lại khác nhau và vì vậy, chiếc máy này phải được huấn luyện để đọc giấc mơ của từng người một. Vì vậy, ngay cả khi bạn sẵn sàng nằm trong một chiếc máy fMRI thì người ta vẫn chưa tạo ra được một thiết bị giải mã mang tính phổ quát có khả năng giải mã cuộc phiêu lưu vào ban đêm của bạn.

Ngay cả khi không chế tạo một thiết bị giải mã, Gallant vẫn biết chiếc máy mà mình muốn chế tạo sẽ ra sao.

“Ý kiến cá nhân của tôi là nếu bạn muốn chế tạo một chiếc máy tốt nhất, bạn cần phải giải mã được suy nghĩ nội tâm. Nếu bạn có thể chế tạo một thiết bị có thể chuyển tải những suy nghĩ trong đầu ra phía ngoài,” ông nói, “khi đó bạn có thể sử dụng nó để điều khiển một chiếc xe. Thiết bị đó sẽ là bộ giải mã có thể được sử dụng rộng rãi.”

Một số nhóm nghiên cứu đang tiến gần hơn đến điều này.

Một nhóm nghiên cứu ở Hà Lan đã quét não của những người nói hai thứ tiếng để xác định những hình ảnh đang được cấu thành, ví dụ như một con ngựa hay một con bò, và từ đó xác định chính xác liệu người đó đang nghĩ về hình ảnh này bằng tiếng Anh hay tiếng Pháp.

Tuy nhiên cũng giống như máy giải mã giấc mơ, chiếc máy này cũng cần được huấn luyện để giải mã từng cá nhân và vì vậy, không thể được đưa ra sử dụng rộng rãi.

Đến nay, chiếc máy đọc hoạt động trong não đã thu hút thêm nhiều sự chú ý đối với nghiên cứu của Gallant.

“Nếu tôi gặp ai đó ngoài đường và nói với họ về cách hoạt động của não bộ, mắt họ đờ đẫn,” ông nói.

Nhưng khi ông bắt đầu cho họ nhìn thấy đoạn video ghi lại hoạt động não bộ của chính họ, thì họ bắt đầu quan tâm.

Bản gốc bài viết đã được đăng trên BBC Future

Tin liên quan