Một chút quyền lợi có lung lạc được bạn?

Bản quyền hình ảnh Thinkstock

Hỏi: Công ty của tôi có chính sách rất nghiêm khắc là nhân viên không được phép nhận từ những người bán hàng và những mối quan hệ từ bên ngoài những món quà có giá trị vượt mức rất thấp – vào khoảng trị giá một cây bút hay một chiếc áo thun. Ngoại lệ là đi ăn nhà hàng, mặc dù chúng ta có thể thanh toán bằng thẻ tín dụng của cơ quan nếu chúng ta đi ăn ngoài với các mối quan hệ này.

Tôi hiểu lý do đạo đức của chính sách này nhưng đối với tôi nó dường như vẫn vô lý. Tại sao vấn đề ai thanh toán hóa đơn ăn tối lại quan trọng đối với tôi? Có phải con người ta dễ dàng tham nhũng đến mức một món quà nhỏ có thể tạo nên sự khác biệt như vậy? Liệu chính sách như vậy có thể được nghiên cứu một cách hợp lý hơn?

Đáp: Bạn có thể nhạo báng chính sách của công ty nhưng chúng được đưa ra là có lý do và thường xuyên được chứng minh bằng các dữ liệu khoa học. Mặc dù lý trí của bạn nói rằng bạn không thể nào bị lung lạc bởi một món quà nhhỏ hoặc một bữa ăn được chiêu đãi nhưng về mặt vô thức bạn sẽ có cách phản ứng khác.

“Có rất nhiều nghiên cứu về tâm lý mang tính thuyết phục cao chứng tỏ con người rất dễ bị ảnh hưởng bởi những món quà nhỏ,” ông Stephen Gilliland, giám đốc điều hành của Trung tâm Đạo đức Lãnh đạo tại Khoa Quản trị thuộc Đại học Arizona, Tuscon, Arizona, Hoa Kỳ, nói.

Gilliland đã dẫn các công trình nghiên cứu của nhà tâm lý học Robert Cialdini, bao gồm nghiên cứu về việc thực khách sẽ boa bao nhiêu sau khi nhận được món quà nhỏ từ người phục vụ. Hai chiếc kẹo nhỏ hay hình ảnh mặt cười vẽ nguệch ngoạc trên hóa đơn sẽ khiến thực khách trả tiền boa nhiều hơn. Điều này cho thấy ngay cả một món quà không đáng kể sẽ làm phát sinh cảm giác ràng buộc.

Bản quyền hình ảnh AFP getty images
Image caption Ở Trung Quốc kị tặng nhau đồng hồ.

“Ngay cả khi việc ai trả tiền ăn tối dường như không quan trọng, có khả năng hành động này sẽ dẫn đến việc ưu đãi có qua có lại,” Gilliland cho biết trong email.

Một vấn đề nữa trong việc nhận quà từ những người bán hàng và các mối liên hệ là người ta nhìn nhận nó như thế nào, ông nói. “Ngay cả khi hành động trả tiền ăn tối không có tác dụng gì đối với cách hành xử của người bán, nó có thể tạo ra cảm giác ảnh hưởng không đúng.”

Bạn cho rằng một món quà không có tác dụng gì đối với bạn nhưng liệu bạn sẽ nghĩ như thế nào nếu một đối thủ cạnh tranh mời ai đó đi ăn tối và giành được hợp đồng lớn? Nếu cơ quan của bạn không có chính sách ngăn cấm cách làm này thì người ngoài sẽ nghĩ rằng bạn phải hối lộ để đạt được mục đích. Nguy hơn nữa, đồng nghiệp của bạn có thể làm theo gương bạn và lơi lỏng các quy tắc đạo đức và điều này làm tổn hại nền văn hóa đạo đức của công ty.

Đạo đức công sở là chuyên mục hai lần một tháng trên BBC Capital để xem xét các vấn đề đạo đức và ứng xử mà các nhân viên gặp phải trên khắp thế giới. Chúng tôi hoan nghên các bạn gửi các thắc mắc đến địa chỉ emailworkethic@bbc.com.

Bản tiếng Anh bài này đã đăng trên BBC Capital.

Tin liên quan