Đường dẫn tới quyền lực hạt nhân

BBC Future trong Phần 1 đã giới thiệu với quý vị năm bước đi đầu tiên trong quá trình tiến tới sở hữu vũ khí hạt nhân. Dưới đây là năm bước tiếp theo.

Xem bài Mười bước để trở thành cường quốc hạt nhân (Phần 1)

Bước 6: Chọn mẫu

Ngay từ quá trình chờ đợi để làm giàu uranium, một quốc gia đã cần bắt đầu suy nghĩ về thiết kế bom họ sẽ làm.

Trước hết là cần phải tính xem họ muốn có loại vũ khí hạt nhân gì.

Nếu muốn có một thứ để có thể đe dọa ngầm, hoặc một thiết bị nhằm làm chỗ dựa cho một chế độ đang bị lung lay ở trong nước, thì vũ khí dạng súng là thích hợp.

Thiết bị này đòi hỏi nhiên liệu tốn hơn gấp đôi so với vũ khí hạt nhân thông thường, và ta không thể đặt nó lên hỏa tiễn một cách dễ dàng. Tuy nhiên, thiết kế này chắc chắn sẽ thành công ở ngay trong lần bắn thử đầu tiên.

Bản quyền hình ảnh Getty

Nếu muốn chế tạo thứ có thể phóng ra một cách nhanh chóng thì nên chọn mẫu vũ khí lắp ráp khép kín.

Các vũ khí lắp ráp khép kín hoạt động bằng cách các khối chất nổ được xếp xung quanh một lõi uranium-235 hình cầu.

Khi các khối chất nổ bị kích hoạt đồng thời, chúng sẽ nén lõi khối cầu uranium lại cho tới khi đạt mức giải thoát năng lượng.

Việc này đòi hỏi phải tính toán thời gian vô cùng chính xác và cần có một thiết bị "kích nổ" neutron khó có thể bắt chước để làm ra cái tương tự, và thiết bị này sẽ khiến cho vũ khí nổ đúng lúc.

Loại vũ khí lắp ráp khép kín có ưu thế là đòi hỏi ít nhiên liệu hơn và có thể gắn trên hỏa tiễn.

Các bằng chứng do Cơ quan Nguyên tử năng Quốc tế (IAEA) thu thập được cho thấy Iran đang theo đuổi loại thiết kế này.

Việc tự đưa ra một thiết kế đơn giản sẽ khó khăn tới mức nào? "Chả có gì khó cả," John Coster-Mullen nói.

Ông là một tài xế xe tải vùng Waukesha, Wisconsin, người đã dành cả đời tìm hiểu về "Little Boy" (Nhóc con) và "Fat Man" (Gã bự), hai vũ khí hạt nhân đầu tiên từng được sử dụng.

Các mẫu thiết kế mà ông đưa ra được giới chuyên gia đánh giá là đáng tin.

Coster-Mullen đã mất 19 năm để đưa ra các bản vẽ, nhưng một nhóm nhỏ các kỹ sư và các chuyên gia vật lý có lẽ sẽ chỉ cần vài tháng là đạt được kết quả tương tự.

Bản quyền hình ảnh Reuters

Bước 7: Sản xuất

Ở giai đoạn này, quốc gia muốn sở hữu vũ khí hạt nhân có lẽ đã có trong tay mẫu thiết kế cần thiết và có đủ chất uranium-235 được làm giàu.

Thế nhưng mọi thứ vẫn chưa sẵn sàng.

Trước tiên, nhóm các khoa học gia cần phải chuyển hoá uranium từ dạng khí sang dạng kim loại.

Công thức đơn giản là chỉ cần dùng nước, acid hudrofluoric và chất magnesium.

Sau khi chuyển hoá thành dạng kim loại, công việc tiếp theo là cho nó ra sản phẩm ở hình dạng thích hợp: dạng hai nửa hình cầu nếu để làm vũ khí lắp ráp khép kín, hoặc dạng đĩa cho thiết bị kiểu súng.

Công đoạn này cần tiến hành hết sức cẩn thận và không được xử lý quá ồ ạt cùng lúc, theo nhà vật lý James Acton từ Carnegie Endowment for International Peace.

"Nếu quý vị sơ sảy gì trong giai đoạn này thì sẽ có nguy cơ xảy ra tai nạn nghiêm trọng," ông nói. Nó sẽ không tạo thành một vụ nổ hạt nhân thực sự, nhưng đủ mạnh để phá huỷ nhà máy và có lẽ sẽ khiến cho bất kỳ ai làm việc ở đó nhiễm lượng phóng xạ gây tử vong.

Bước 8: Phát triển hệ thống phóng vũ khí

Bản quyền hình ảnh Reuters
Image caption Nhà máy hạt nhân Chernobyl đặt tại Ukraine thuộc Liên Xô cũ đã bị nổ tung do tai nạn hồi 4/1986

Một vũ khí hạt nhân sẽ không tác dụng gì trừ phi có cách để bắn được nó vào kẻ thù.

"Các quốc gia ưa vũ khí hạt nhân cũng rất thích hoả tiễn," Jeffrey Lewis nói.

Hoả tiễn tầm ngắn có thể mua được từ những quốc gia ngang ngược như Bắc Hàn.

Thế nhưng hoả tiễn đạn đạo tầm xa là thứ được kiểm soát chặt chẽ, và việc phát triển một hoả tiễn thì cũng khó không kém gì việc sản xuất ra vũ khí hạt nhân.

Các hoả tiễn đạn đạo xuyên lục địa phải có trọng lượng càng nhẹ càng tốt, theo chuyên gia trong lĩnh vực này là David Wright từ Union of Concerned Scientists.

Vấn đề là trọng lượng nhẹ khiến cho việc điều khiển hoả tiễn nhắm trúng đích là việc rất khó, và thất bại đã từng xảy ra trong những cuộc phóng thử nghiệm của Bắc Hàn.

Nếu không phải là hoả tiễn đạn đạo thì có thể dùng các loại khác như vũ khí phóng đi từ tàu ngầm tàng hình hay từ tên lửa tuần du, là những thứ còn phức tạp hơn nữa, hoặc dùng tới máy bay ném bom.

Lựa chọn cuối cùng, dùng máy bay ném bom, tuy chậm và có những nhược điểm nhưng có lẽ là cách hay nhất về mặt công nghệ cho một quốc gia mới bắt đầu bước vào cuộc chơi.

Bước 9: Thử nghiệm

Ngay cả khi đã làm ra được một vũ khí dạng súng đơn giản thì một quốc gia cũng sẽ cần tiến hành vụ thử hạt nhân.

Ngày nay, các vụ thử được tiến hành dưới lòng đất để đảm bảo hạn chế mức độ lan xa của bụi phóng xạ, do đó sẽ cần đào hố hoặc tìm một hầm mỏ bỏ hoang, nơi sau này có thể được lấp lại bằng đá sỏi.

Bản quyền hình ảnh Reuters
Image caption Bắc Hàn đã nhiều lần tuyên bố tiến hành thử nghiệm hạt nhân

Vụ thử sẽ không tạo ra một đám mây hình nấm nhưng sẽ vẫn dễ dàng bị phát hiện.

Tổ chức Comprehensive Test Ban Treaty Organisation ở Vienna điều hành một mạng lưới máy đo địa chấn và máy phát hiện radionuclide toàn cầu rất nhạy cảm, có khả năng phát hiện ra những vụ nổ hạt nhân dù chỉ là rất rất nhỏ.

"Tôi cho rằng hầu hết các quốc gia đều không thử nghiệm thực sự nhiều như họ tỏ vẻ," Lewis nói.

Tiến hành thử nghiệm một vũ khí nghĩa là quý vị đã gửi ra một thông điệp mạnh mẽ rằng quý vị đã trở thành thành viên của câu lạc bộ hạt nhân, và do vậy, quý vị đòi các nước khác phải tôn trọng mình.

Việc đó có thể cũng giúp làm tăng vị thế của quý vị trong mắt dân chúng trong nước.

Tuy vậy, không phải ai cũng tiến hành thử hạt nhân. Chẳng hạn như Israel chưa bao giờ chính thức tiến hành một vụ nổ hạt nhân cả.

Bước 10: 'Tận hưởng' lệnh trừng phạt

Đến lúc này thì quốc gia khao khát có vũ khí hạt nhân đã trải qua nhiều năm cố gắng và đã chi nhiều triệu đô la vào chương trình hạt nhân của mình.

Quý vị có thể nghĩ rằng toàn bộ những việc đã làm lẽ ra phải khiến quý vị được tán thưởng nồng nhiệt, nhưng thực ra thì nó sẽ khiến quý vị bị giáng những biện pháp trừng phạt nặng nề.

Sau khi Bắc Hàn tiến hành vụ thử hạt nhân đầu tiên hồi 10/2006, Liên hợp quốc đã áp các lệnh trừng phạt nghiêm khắc khiến cho nền kinh tế nước này suy sụp.

Tương tự, Iran phải đối diện với đe doạ trừng phạt nếu không mở cửa chương trình nghiên cứu hạt nhân của mình cho các thanh sát viên quốc tế.

"Tôi nghĩ là rất nhiều quốc gia, mà có lẽ là hầu hết các nước, đều có khả năng sản xuất vũ khí hạt nhân," Joshua Pollack nói. Nhưng chỉ rất ít nước thực sự muốn tiến hành phát triển vũ khí hạt nhân.

Pollack tin rằng đó là bởi hầu hết các quốc gia đều nhận thức được là một vũ khí hạt nhân sẽ không mấy giúp ích trong việc làm cho quốc gia đó trở nên an toàn hơn.

"Một trái bom thì không giống như một chiếc xe tăng hay một chiếc máy bay - quý vị không thể bảo vệ chiến tuyến của mình bằng một trái bom được," ông nói. "Tất cả những gì quý vị có thể làm chỉ là đe doạ san phẳng đối phương mà thôi."

Bản tiếng Anh bài này đã đăng trên BBC Future.

Tin liên quan