Skip to main contentAccess keys helpA-Z index
BBCVietnamese.com
chinese
russian
french
Other Languages
 
 
Gửi trang này cho bè bạn Bản để in ra
Đường đến Geneva
 

 
 
US and Russian troops meet at the river Elbe on the 25th April 1945 ©
Cú bắt tay Nga - Mỹ lại là bắt đầu của một cuộc chiến mới
Nhằm cung cấp thêm thông tin cho quí độc giả nào quan tâm đến hội nghị Geneva đúng 50 năm trước, bài viết này tổng hợp lại quan điểm của giáo sư ngành lịch sử ngoại giao nổi tiếng người Ba Lan - Józef Kukulka, phác thảo lại bối cảnh quốc tế thời bấy giờ.

Giới thiệu

Với GS Józef Kukulka và nhiều trí thức Ba Lan theo quan điểm của giáo trình môn quan hệ quốc tế mà ông biên soạn, thì số phận của cả một dân tộc, 80 triệu người Việt Nam hôm nay, vào năm 1954 chỉ là một hệ quả sau nhiều chuỗi sự kiện mà các cường quốc đã định đoạt khi giải quyết cuộc Chiến tranh lạnh.

Bản thân bắt đầu quan tâm đặc biệt đến lịch sử thế giới trong vai trò nhân viên ngoại giao Ba Lan ở Paris (1968-1972), sau về làm cố vấn cho Bộ ngoại giao (1972-1978) và rồi Phó chủ tịch ủy ban ngoại giao Quốc hội (1985-1989), cũng như Viện trưởng viện Quan hệ quốc tế (1977-1990) của Đại học tổng hợp Warszawa, giáo sư Józef Kukulka chuyên nghiên cứu lịch sử ngoại giao hiện đại, lấy mốc là từ giai đoạn kết thúc Đệ nhị thế chiến - năm 1945.

Như ông trình bày trong chương đầu tiên của pho sách giáo khoa đại học, quãng thời gian 10 năm từ 1945 đến 1955 là giai đoạn thế giới hình thành thế đối đầu giữa hai phe: cộng sản - tư bản, bên cạnh quá trình lột xác của các nước nhỏ hay thuộc địa.

Chiến tranh lạnh

Stalin không còn lãnh đạo Liên Xô trong giai đoạn hội nghị Geneva

Ngay từ giai đoạn kết thúc cuộc chiến chống phe phát xít, trục đồng minh đã có những biểu hiện không hoàn toàn hài lòng với nhau, mà rõ nhất là sau đó, khi tổng thống Truman đề xướng chủ thuyết mang tên ông (12.III.1947), chống Liên Xô "cách mạng hóa thế giới", viện trợ cho các nước bị nguy cơ này đe dọa.

Chính sách đó ảnh hưởng mạnh lên quá trình thực hiện kế hoạch (của bộ trưởng George) Marshall, tức dự án tái thiết châu Âu sau cuộc chiến, bằng tín dụng và hàng hóa Mỹ.

GS Kukulka ghi nhận là tính đến năm 1953 Hoa Kỳ đã viện trợ cho Pháp gần nửa tỷ USD, tính riêng ngân sách mà Pháp chi cho "cuộc chiến bẩn thỉu" ở Đông Dương.

Trong hội nghị cấp cao Bermuda (4.XII.1953) tổng thống Eisenhower và thủ tướng Churchill khi không muốn thủ tướng Laniel theo giải pháp hòa bình ở Đông Dương, đã ngỏ lời có thể tăng viện trợ ngân sách quốc phòng cho Pháp ở mức 45% vào năm 1953 lên gấp đôi, thành 80% vào năm 1954.

"Chiến trường" Berlin

Trước năm 54, phe đồng minh bận rộn với vấn đề nước Đức, khi các bên không phải lúc nào cũng xin phép nhau khi phân chia hay hoạch định chính sách quản lý nước Đức thời hậu chiến, hay các vùng đất từng là lãnh địa của trục phát xít.

Năm 1948, phe Tây Âu ký hiệp ước Brussels về phòng thủ, và đến năm 1949 khối NATO ra đời.

Trong giai đoạn này liên tục xảy ra các vụ việc to nhỏ ở những vùng giáp ranh giữa các nước đồng minh chủ quản trên đất Đức, khi kinh tế của vùng Liên Xô cai quản bị phong tỏa, còn nguyên soái Sokolowski thì chặn đường vào phần Berlin thuộc quyền phương Tây.

VE Day celebrations felt premature to some troops in the Pacific ©
Truman và Churchill không muốn Laniel theo giải pháp hòa bình

Phe đồng minh đổi tiền Đức mới gây hoảng loạn trong vùng Liên Xô cai quản, để rồi Liên Xô khóa cửa đường xe lửa vào Tây Berlin, dẫn đến lệnh chuẩn bị trong quân Anh và Mỹ, thậm chí với cả kế hoạch sẵn sàng ném bom, khi Truman hạ lệnh lập Cầu hàng không tiếp viện, kèm theo là cả 2 chiếc B-29 có khả năng chở bom nguyên tử.

Giai đoạn giải tỏa cuộc khủng hoảng Berlin lần thứ nhất cũng là thời gian hình thành của khối các nước Xã hội chủ nghĩa.

Viễn Đông

Theo GS Kukulka thì ở vùng Viễn Đông, 3 sự kiện quan trọng diễn ra trong giai đoạn hậu chiến là hành động của Hoa Kỳ ném bom nguyên tử xuống đất Nhật, hoạt động của Tưởng Giới Thạch, và các chiến thắng của MacArthur.

Tuy nhiên, không phải mọi sự đều được giải quyết hết trong các kỳ hội nghị Jalta và Poczdam, vì năm 1948 hai chính phủ trên bán đảo Triều Tiên cùng đòi vào Liên Hiệp Quốc, còn Hoa Kỳ không phải lúc nào cũng quản lý được hai lực lượng đối nghịch của Mao và Tưởng.

Tất nhiên còn thêm cả cuộc chiến ở Đông Dương nữa, chưa kể phong trào độc lập ở Indonesia và các nước cờ thuộc địa của Hà Lan, hay con đường tự chủ của Pakistan, Ấn Độ, Srilanka, Miến Điện, các nước Trung Đông, nơi Pháp và Anh vốn mâu thuẫn quyền lợi, còn người Do Thái và Ả Rập bắt đầu leo thang xung đột.

Thế là hội nghị Geneva nằm đúng giữa những quyền lợi trái ngược và các vấn đề phải giải quyết, trong đó có hai miền Triều Tiên, chính sách với nước Áo hậu phát xít, và câu chuyện Việt Nam, trong bối cảnh Liên Xô có lãnh đạo mới: Nikita Chruszczow - người lèo lái con đường đối thoại Đông Tây.

Khối Warszawa và SEATO

Sau khi hội nghị Geneva kết thúc cũng là lúc phe Xã hội chủ nghĩa ký kết hiệp ước Warszawa, còn các nước Đông Nam Á thì họp ở Manila để khai sinh khối SEATO với tôn chỉ phòng ngừa "cộng sản tấn công".

Tham khảo:

Jósef Kukulka 2003, Historia Wspolczesna Stosunkow Miedzynarodowych 1945-2000, Scholar IV wydanie.

Ý kiến
Xin mời quí vị thính giả có quan tâm cùng bàn luận thêm trong trang Ý Kiến, hoặc đọc thêm các thông tin liên quan từ trang Tạp Chí.

 
 
Tên
Họ*
Thành phố
Nước
Điện thư
Điện thoại*
* không bắt buộc
Ý kiến
 
  
 
Đài BBC có thể biên tập lại ý kiến của quí vị và không bảo đảm tất cả thư đều được đăng.
 
TRANG NGOÀI BBC
 
BBC không chịu trách nhiệm về nội dung các trang bên ngoài.
 
TIN MỚI NHẤT
 
 
Gửi trang này cho bè bạn Bản để in ra
 
   
 
BBC Copyright Logo ^^ Trở lại đầu
 
  Trang chủ| Thế giới | Việt Nam | Diễn đàn | Bóng đá |Văn hóa | Trang ảnh |
Chuyên đề| Learning English
 
  BBC News >> | BBC Sport >> | BBC Weather >> | BBC World Service >> | BBC Languages >>
 
  Ban Việt ngữ | Liên lạc | Giúp đỡ | Nguyên tắc thông tin cá nhân