Ngành ô tô Việt Nam sau Nghị định 116

Ngày càng nhiều người ở Việt Nam mua xe ô tô Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Ngày càng nhiều người ở Việt Nam mua xe ô tô

Nghị định 116 ra đời ở Việt Nam, về mục tiêu và nguyên tắc, là để kiểm soát chất lượng sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu và kinh doanh xe ô tô. Mục tiêu này dĩ nhiên áp dụng cho tất cả các thương hiệu chứ không riêng gì Toyota và Honda hay Ford, BMW, Audi, Mercedes...

TBT Trọng 'đánh giá cao' dự án ô tô Vinfast

Sáu ý tưởng hay làm thay đổi việc đi xe trong thành phố

Tác động tích cực của nghị định này về lý thuyết là thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư dài hạn phát triển ngành ô tô trong nước, cân đối nguồn cung xe ô tô sản xuất lắp ráp và nhập khẩu, nâng cao chất lượng ô tô và đảm bảo quyền lợi cho người tiêu dùng… theo đặc thù và định hướng của nền Kinh tế Việt Nam.

Tuy nhiên, khúc mắc lớn nhất được cho là nhà chức trách Việt Nam đặt ra rào cản để nhằm hạn chế xe ô tô nhập khẩu bằng các quy định ngặt nghèo như "Giấy chứng nhận kiểm định chất lượng từng kiểu loại xe ô tô".

Ngược đời

Điều này có vẻ hơi "ngược đời" vì loại giấy tờ này thường do quy định hiện hành của chính nước nhập khẩu sẽ kiểm định và cấp giấy Chứng nhận chứ không phải nước sản xuất ô tô làm việc này.

Nói cách khác là mỗi nước có một tiêu chuẩn riêng và các chứng nhận phù hợp với nước này chưa chắc đã phù hợp với nước kia. Điều này trái với thông lệ quốc tế và chưa có quốc gia nào làm cả.

Trong xu thế phải giảm miễn thuế nhập khẩu ô tô theo lộ trình đã cam kết thì Nghị định 116 ra đời có thể là nhằm để kiểm soát tình trạng nhập siêu về ô tô khi Chính phủ tạo rào cản này nhằm tạo điều kiện cho ngành công nghiệp ô tô trong nước, không thất thu đột biến về thuế và không tăng quá mạnh đến mức mất kiểm soát về nhu cầu thị trường khi cơ sở hạ tầng hiện tại chưa sẵn sàng.

Vì thế thời điểm này, các quốc gia muốn xuất ô tô sang Việt Nam hầu như không thể đáp ứng được các yêu cầu của Nghị định 116. Thời gian qua, việc hoàn thành thủ tục cho ô tô nhập khẩu gặp khó khăn.

Chưa kể là còn thêm một rào cản nữa là "Yêu cầu thử nghiệm theo từng lô xe nhập khẩu chưa qua sử dụng" cũng gây ra nhiều khó khăn như việc thử nghiệm, đăng kiểm tại các cơ sở sở ViệtNam có thể quá tải. Đồng thời lô xe dù it hay nhiều cũng phải thử nghiệm sẽ gây bị động cho việc kinh doanh và nhập khẩu theo nhu cầu thị trường, tăng cao chi phí, tốn kém thời gian.

Bản quyền hình ảnh Reuters
Image caption Truyền thông Việt Nam nói Honda là hãng đầu tiên có được giấy chứng nhận chất lượng kiểu loại ôtô do Thái Lan cung cấp cho xe xuất khẩu từ nước này vào Việt Nam

Nói chung, để nhập khẩu được một lô xe thì các doanh Nghiệp phải tốn rất nhiều thời gian, quy trình để hoàn thành các bước này, kéo theo hiệu quả kinh doanh không tốt. Nếu không đạt tiêu chuẩn, xem như chi phí nhập và xuất mất trắng, giảm hẳn năng lực cạnh tranh.

Các kiến nghị sắp tới như có thể miễn thuế tiêu thụ đặc biệt cho một số bộ phận, linh kiện ô tô nội địa hoá, về lý thuyết đúng là tạo được lợi thế đáng kể cho các Doanh nghiệp lắp ráp ô tô trong nước với nhiều chi tiết phụ tùng linh kiện được sản xuất tại Việt Nam.

Tuy nhiên, tôi không cho rằng các quy định này chỉ nhằm vào hai hãng Toyota và Honda bị cho là khống chế thị trường Việt Nam lâu nay. Bởi lẽ, ngoại trừ các dòng xe bus, xe khách, xe tải và xe thương mại của Thaco hiện tại là có sản xuất linh phụ kiện tại Việt Nam, chứ riêng về các dòng xe cá nhân thì hầu như không đáng kể.

Hyundai, Kia, Ford, Mazda ... đều vậy chứ đâu riêng gì Honda, Toyota không chịu nội địa hoá? Tất cả các hãng đều duy trì tình trạng nội địa hoá rất nhỏ giọt, chỉ những chi tiết đơn giản này khá lâu rồi, không phải chỉ riêng hai hãng xe Nhật là Toyota và Honda!

Bảo hộ thế nào?

Tôi hoàn nghênh các chủ trương của Chính phủ Việt Nam ban hành các chính sách, nghị định hợp lý để phát triển ngành công nghiệp ô tô trong nước. Nói là bảo hộ cũng không sao... miễn là thực sự đem lại sự thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội của Việt Nam. Tuy nhiên, cần phải có những chủ trương chính sách thông minh, khả thi, phù hợp thông lệ quốc tế và cái chính là phải áp dụng được vào thực tế, tạo cạnh tranh lành mạnh mà trong đó, vấn đề chất lượng, công nghệ và giá thành ô tô phải hợp lý và phải được đặt lên hàng đầu.

Các yếu tố này quyết định sự sống còn của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam, vì người tiêu dùng Việt Nam không còn ngây thơ như trước. Họ thông minh hơn, đòi hỏi hơn.

Chúng ta thấy rõ ràng là như ô tô Trung Quốc chẳng hạn, giá rẻ, mẫu mã cũng bắt mắt nhưng không có chỗ đứng bởi vì người Việt Nam nghi ngờ về Chất lượng. Xe ô tô là cả một gia tài, người Việt phải cân nhắc rất kỹ.

Còn ngược lại, tạo rào cản nhập khẩu, bảo hộ ô tô trong nước nhưng chất lượng kém thì rất nguy hiểm. Nó có thể giết chết ngành công nghiệp ô tô Việt Nam vốn đã ỳ ạch, không chịu phát triển trong nhiều năm qua.

Hơn nữa, nếu ban hành các luật lệ bất hợp lý thì lại càng nguy hiểm hơn, có thể giết chết Doanh nghiệp và không có sự kế thừa, sẽ tạo lỗ hổng và cú sốc thương mại.

Dù đặc thù của Việt Nam là cơ sở hạ tầng còn kém, không theo kịp sự phát triển, nhưng không vì thế mà tuỳ tiện với thế giới bên ngoài được.

Như vậy là tự cô lập mình thì mãi mãi không thể có hiệu quả kinh tế!

Tương lai?

Về các doanh nghiệp ô tô nội địa, một hy vọng gần đây là thương hiệu mới Vinfast sẽ tạo ra cú hích xứng đáng, đi đầu trong định hướng phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam với cả tiêu chí chất lượng, mẫu mã, kinh tế, giá thành. Các doanh nghiệp thương hiệu khác cũng sẽ nhìn vào đó mà thay đổi.

Không thể cùng một kiểu xe, cùng số loại xe, cùng thương hiệu mà hàng lắp ráp tại Việt Nam so với hàng nhập khẩu chất lượng kém xa, thì thử hỏi đến bao giờ công nghiệp Việt Nam mới mong xuất khẩu ô tô, thu về ngoại tệ? Không lẽ suốt đời cứ làm thuê trên chính quê hương mình?

Về "rào cản" 116 và các kiến nghị sắp tới, có thể các thương hiệu ô tô nhập khẩu, một mặt họ sẽ bằng cách nào đó thực hiện các yêu cầu của nhà chức trách Việt Nam để hoàn thành các "thủ tục" này.

Mặt khác, họ sẽ có tác động theo hướng ngoại giao nếu không thể hợp thức hoá thủ tục, đề nghị được áp dụng theo các luật quốc tế.

Nhưng, ngay cả các doanh nghiệp Việt Nam nếu muốn nhập khẩu cũng sẽ tự cứu mình bằng cách kiến nghị Chính phủ xem xét sửa đổi các chính sách sao cho phù hợp.

Thương trường có cũng sẽ có cầu, cạnh tranh phải lành mạnh và công bằng.

Nếu Chính phủ muốn siết chặt quản lý, giảm nhập siêu thì doanh nghiệp cũng muốn tồn tại nên chắc chắn sẽ linh hoạt dung hoà lợi ích được trong thời gian tới!

Dĩ nhiên, như đã nói, nhà nước thực hiện các chính sách bảo hộ để phát triển công nghiệp ô tô Việt Nam, thì Thaco, Hyundai Thành công hay Vinfast họ đẩy mạnh nội địa hoá và đã phần nào khẳng định thị trường thì được bảo hộ cũng là điều hợp lý, không có gì phải bàn cãi.

Nhưng không có nghĩa là họ chiếm ưu thế trước các thương hiệu nhập khẩu nếu chất lượng không tốt.

Các doanh nghiệp khác như Honda, Toyota, Ford muốn tồn tại phải chuyển mình theo xu thế ngay từ bây giờ.

Song song đó, các chính sách của Việt Nam phải phù hợp thực tế chứ không nên tạo rào cản kiểu "quản không được thì cấm".

Tôi cũng không cho rằng nhiều hãng nước ngoài sẽ phải tìm cách liên doanh với Thaco hay Thành Công chẳng hạn. Mỗi doanh nghiệp đều có bí mật riêng về chiến lược kinh doanh, nhưng theo tôi là khó xảy ra ở thời điểm hiện tại, không ai dại gì đồng hoá thương hiệu của mình cho đối thủ và dựa vào một nhà phân phối cả, nếu có hắt hơi sổ mũi thì mệt lắm.

Nếu Toyota hay Honda, Ford, Audi, Mercedes mà "hạ mình chung mâm" với Kia, Huyndai, Mazda... thì sẽ tự triệt tiêu lẫn nhau. Rất nguy hiểm cho các thương hiệu của tất cả các bên.

Và không phù hợp với nền Kinh tế thị trường chung và ngành công nghiệp ô tô không thể rút gọn lại chỉ còn Thaco hay Thành Công!

Thị trường Việt Nam rất đa dạng, không thể phá vỡ sự đa dạng đó vì nó sẽ kiềm hãm sự phát triển và là sự thoái hoá. Anh muốn tiến bộ nhất định anh không thể đi thụt lùi!

Bài viết nêu quan điểm riêng của tác giả, hiện là Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn đầu tư Bình Minh.

Tin liên quan