Luật sư VN - Thách thức và hy vọng

Image caption Luật sư Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn khi ra trước tòa

Tính đến hết tháng 2/2009, trên cả nước có 62 đoàn luật sư tại các tỉnh thành với 5.334 luật sư và 2.000 người tập sự luật sư, với tỷ lệ hiện nay là cứ 20.700 người dân/ một luật sư.

Do vậy, nhu cầu về Luật sư là rất lớn, nhưng hoạt động luật sư cũng bộc lộ nhiều thách thức, khó khăn trong hoạt động nghề nghiệp và cần có nhiều biện pháp đồng bộ giữa các cơ quan Nhà nước cùng Liên đoàn Luật sư VN để Luật sư có thể phát triển đúng yêu cầu về mặt lượng và chất, thuận lợi hơn trong việc trợ giúp pháp lý cho nhân dân.

Vướng mắc

Bên cạnh những thuận lợi nghề nghiệp do Tòa án giúp đỡ trong quá trình tham gia tố tụng, tôi và Quý Luật sư đồng nghiệp vẫn có những trăn trở khó khăn trong họat động nghề nghiệp:

- Luật sư gặp khó khăn trong việc nghiên cứu hồ sơ, cung cấp tài liệu và chứng cứ trong vụ án, trong việc tiếp xúc bị can bị cáo, do chưa có văn bản thống nhất giữa các cơ quan chức năng với bộ Tư pháp để có các thông tư hướng dẫn cụ thể.

- Người luật sư vô cùng vất vả cô đơn lạc lõng trong quá trình khiếu nại bản án xin giám đốc thẩm một bản án oan sai cho người dân. Thường là không hề nhận được thông tin hồi âm từ quý tòa án, không biết số phận đơn từ mình ra sao ngoài "sự im lặng đáng sợ", không tuân thủ quy trình trả lời khiếu nại bản án kịp thời bằng các căn cứ pháp lý cụ thể, minh bạch rõ ràng?

- Tuy chúng ta có Luật Khiếu nại tố cáo và các nghị định thông tư hướng dẫn đầy đủ, nhưng thông thường các cơ quan hành chánh không thực hiện nghiệm túc, cứ theo kiểu "Thầy đổ bóng, bóng đổ thầy" khiến người dân phải mệt mỏi mỏi mòn suốt cả 3, 4 năm trời để chờ đợi giải quyết.

- Ngay tại phiên tòa, luật sư chưa có trang phục luật sư thống nhất cả nước, thể hiện sự công nhận quyền bào chữa và vị thế đặc biệt của luật sư trước tòa án. Vị thế của luật sư tại phiên toà hiện nay, rõ ràng vẫn chưa cân xứng với đại diện viện kiểm sát là người giữ quyền công tố buộc tội.

Tóm lại, cải cách tư pháp, nếu chỉ cải cách về hình thức tranh tụng thì không đủ, mà phải cải cách theo hướng "bản án không thể xử oan sai". Do vậy, chúng ta cần ngồi lại suy nghĩ và tìm biện pháp cơ chế khắc phục hạn chế tối đa sự oan sai cho người dân.

Image caption Nông dân đổ về kiện ở Hà Nội vì cho rằng đất của họ chưa được bồi thường thỏa đáng (ảnh chụp 2007)

Sự ra đời của Liên đoàn Luật sư và Hội đồng Luật sư là rất cần thiết để có một tổ chức luật sư to lớn hơn, có uy tín trên cả nước để giúp đỡ luật sư trong hành nghề, trong việc bồi dưỡng kiến thức pháp luật, và cập nhật hóa hướng dẫn xét xử, nghị quyết của tòa án Tối cao, và góp phần nâng cao vị thế người luật sư trong thời kỳ mới của đất nước.

Bất cập trong văn bản pháp luật

Trên thực tế, có nhiều văn bản pháp luật vừa mới ra đời đã thấy có sai sót vướng mắc cần phải sửa.

- Luật quy định người đòi nhà phải gửi thông báo đòi nhà mà phải có chữ ký của người bị đòi nhà, đây là một việc hết sức khó khăn cho chủ nhà, thay vì chỉ cần gửi bảo đảm bưu điện là đủ.

- Thời hiệu quy định tranh chấp về lao động tiền lương quá ngắn (6 tháng)

- Luật bắt buộc các đương sự phải hòa giải tại UBND phường xã khi có tranh chấp đất đai, phải tham gia Hội đồng Trọng tài lao động hòa giải tại quận huyện khi có tranh chấp lao động, đã khiến người dân và các cơ quan khác gặp rất nhiều vướng mắc trong quá trình tranh tụng khi các đương sự cố tình gây khó khăn né tránh

- Thời hạn hành chánh giải quyết kết hôn với người nước ngoài, trích lục lý lịch tư pháp, xin nhập quốc tịch, phải nói là quá lâu, không đáp ứng yêu cầu người dân.

- Tuy Luật Tố tụng có quy định thời hạn xét xử và các trường hợp tòa án phải thụ lý xét xử hành chánh, nhưng thường người dân rất vất vả trước các quy định này mà không sao vượt qua nổi, có vụ án kéo dài 4,5 năm chưa xử xong.

- Hướng dẫn xét xử ly hôn, cho phép người đàn ông có vợ bé (vợ lẽ) mà bà này đã có con, thì ông chồng có quyền xin hợp thức hoá vợ bé, ly hôn với vợ lớn vì lý do tình trạng mâu thuẩn vợ chồng trầm trọng kéo dài và tình cảm vợ chồng đã hết?. Lý ra, ta phải có quan điểm pháp luật nhất quán, kiên quyết ngăn chặn và chế tài việc kết hôn trái pháp luật, để bảo đảm sự bền vững của gia đình, bảo vệ quyền của người vợ và các con hợp pháp.

- Đất nước ngày càng phát triển thì vấn đề quy hoạch đô thị, cải tạo kênh rạch, bảo vệ môi trường và quy hoạch đường sá càng nhiều. Vừa qua các văn bản pháp luật về đền bù đất đai chưa theo kịp với thực tế, khiến người dân bị thiệt thòi rất nhiều.

Đạo đức nghề nghiệp

Gần đây, có luật sư bị hành hung khi thực hiện quyền bào chữa bảo vệ quyền lợi cho người dân tại các cơ quan tố tụng. Thật ra, người luật sư chỉ trình bày quan điểm pháp lý trước tòa án, luật sư không hề có quyền gì và tham gia biểu quyết gì trong việc ra quyết định bản án.

Trong vụ việc này có hai vấn đề làm chúng ta phải suy nghĩ.

Một là có vi phạm đạo đức về phía luật sư: người ta cho rằng do luật sư chạy án nên công lý mới cong queo, nên họ mới có hành vi như thế.

Hai là có vi phạm pháp luật về kẻ thủ ác: Nếu người luật sư bị hành hung do mình đã hết lòng bảo vệ công lý, thì kẻ thủ ác hành hung luật sư, rõ ràng là những người hung hăng gian ác coi thường pháp luật và lẻ phải.

Do vậy, một mặt Liên đoàn Luật sư cần trao đổi với các cơ quan pháp luật để có biện pháp ngăn ngừa tội phạm, bảo vệ sự an toàn cho luật sư khi tham gia tố tụng và hành nghề.

Bản thân luật sư, đoàn Luật sư và Liên đoàn Luật sư cần nhắc nhở phổ biến và nâng cao học tập đạo đức luật sư, để nghề luật sư luôn được xã hội coi trọng sự cao quý.

Image caption Bảo vệ công lý, bảo đảm dân chủ vẫn là vấn đề lớn

Mặt khác, người luật sư và tổ chức nghề nghiệp luật sư cần tuân thủ các quy định pháp luật, để không vi phạm pháp luật, phải nhắc nhở khuyên nhủ đồng nghiệp khi biết họ có dấu hiệu trở thành "cò pháp luật, cò chạy án có trình độ", phá rối công lý.

Cơ quan ngôn luận của luật sư

Sự có mặt của Liên đoàn Luật sư Việt Nam hôm nay, đã đáp ứng được nguyện vọng của toàn thể các luật sư cả nước.

Đã đến lúc, giới luật sư chúng ta cần có một tổ chức lớn mạnh, gồm các luật sư ưu tú có uy tín cao trong và ngoài nước, để bảo vệ người luật sư khi hành nghề và nâng cao vị thế của luật sư bằng việc thực hiện Điều lệ của Liên Đoàn.

Ngoài ra, theo tôi, cần thành lập Tờ báo Luật sư và trang web của Liên đoàn Luật sư, tiêu biểu "Tiếng nói của Luật sư trong thời kỳ mới" phát triển đất nước. Qua đó, chúng ta sẽ tập hợp, trao đổi kinh nghiệm, thông tin, góp ý pháp luật với chính quyền, và có trong tay phương tiện bảo đảm quyền hành nghề của luật sư, bảo đảm quyền dân chủ và công lý cho người dân.

Cần có những số chuyên đề để giúp các luật sư có điều kiện tham khảo cập nhật trong hoạt động nghề nghiệp. Thí du như: chuyên đề về khởi kiện vụ án hành chính, chuyên đề về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, tranh chấp hợp đồng, tranh chấp giữa các thành viên trong công ty, tranh chấp nhà đất..

Ngoài các chuyên đề trên, Tờ báo Luật sư và trang web Liên đoàn Luật sư cũng nên có những chuyên mục cần thiết đáp ứng nguyện vọng của các luật sư và người dân. Thí dụ như: Trang mục Tư vấn Pháp luật, trang mục Thông tin trong ngành, Kiến thức pháp luật chuyên ngành tiếng Anh, mục Góp ý Pháp luật, mục Phân tích bản án oan sai cần được xem xét giám đốc thẩm...

Hy vọng Liên đoàn Luật sư Toàn quốc sẽ là một tổ chức thực sự có uy tín, là cầu nối giữa Luật sư với chính quyền để giúp đỡ các luật sư tháo gỡ những khó khăn vướng mắc trong hoạt động nghề nghiệp.

Đó cần là một diễn đàn chung của các luật sư đồng nghiệp từ khắp nơi trên tổ quốc để chúng ta có điều kiện trao đổi kinh nghiệm và đóng góp ý kiến để xây dựng vị thế luật sư cho cả nước, đổi mới tư duy trong các cấp chính quyền về vai trò cần thiết của người luật sư trong việc xây dựng Nhà nước Pháp quyền.

Bài viết nêu quan điểm riêng của tác giả, đang là luật sư tại TP. HCM.

Bấm vào đây để xem ý kiến độc giả.

Tin liên quan