Về cuốn sách bị thu hồi

Bìa cuốn Sát Thủ Đầu Mưng Mủ Bản quyền hình ảnh nha nam
Image caption Cuốn Sát Thủ Đầu Mưng Mủ của NXB Nhã Nam đã bị thu hồi

Cuốn sách tranh, hay đúng hơn là cuốn tranh châm biếm có kèm theo những thuyết minh, của Thành Phong, cuối cùng cũng đã bị thu hồi.

Đằng sau lệnh thu hồi ấy là biết bao nhiêu ồn ào trên thế giới ảo mà quá nhiều trong số đó là những ý kiến bênh vực.

Nhưng thực sự có phải những bênh vực ấy tồn tại là bởi cuốn sách - tranh ấy có giá trị nhất định hay không? Hay những bênh vực đó (mà chủ yếu là chỉ trích Cục Xuất bản) chủ yếu đến từ cái nỗi bức xúc về chuyện xưa như trái đất có tên "không quản được thì cấm"?

Bây giờ, hãy dẹp sang bên chuyện Cục thu hồi lại cuốn trên đúng hay là sai bởi lẽ cơ quan quản lý nhà nước hẳn phải có lý do thì mới đưa ra quyết định như vậy.

Điều cần nhìn nhận đằng sau cuốn Sát Thủ Đầu Mưng Mủ này nằm ở chỗ nó có đáng được bênh vực như vậy không hay thôi. Và chính chúng ta, khi bênh vực rồi, ngồi tĩnh lại và nghĩ, liệu chăng ta bênh vực vì ta chỉ vào hùa với số đông hay vì chính chúng ta cảm nhận được giá trị của nó.

Kiểm duyệt và công chúng

Chính tác giả Thành Phong đã viết rằng "nhảm mà vui" và viết như là "ghi nhật ký" vậy.

Đúng, cuốn sách - tranh ấy như một loại nhật ký đời thường mà bất kỳ ai cũng có thể ghi lại.

Nhật ký đời thường thì ai cũng có quyền ghi lại, như ghi những cảm xúc, ghi những cóp nhặt mình thu lượm ngoài đời. Nhưng chuyện phát hành một cuốn nhật ký riêng ra công chúng lại là chuyện khác.

Vì việc đó nó ảnh hưởng đến cộng đồng rất lớn. Trong trường hợp của cuốn Sát Thủ Đầu Mưng Mủ, cuốn sách - tranh ấy lại dựa trên cơ sở nó xuất phát từ chính công chúng và được Thành Phong ghi-vẽ lại.

Thế nên, những người bênh vực Thành Phong mới có lý lẽ để vào cuộc tranh luận. Đơn giản, họ cho rằng cái gì của công chúng thì trả lại công chúng. Cấm người ta nói được thì hãy cấm phát hành.

Vấn đề nằm ở chỗ đó, ở chỗ rất nhiều người trong số chúng ta đánh đồng công chúng với sự "được thừa nhận".

Ngôn ngữ là thứ có sức thay đổi, sức phát triển mãnh liệt kinh khủng. Mỗi ngày, mỗi tuần, mỗi tháng, mỗi thời đại, ngôn ngữ được bổ sung thêm rất nhiều. Nó giống y như Nguyễn Tuân ngày xưa bổ sung nhiều từ rất độc cho văn học hiện đại Việt Nam.

Nhà văn có quyền đó, và chính dân chúng cũng có quyền làm điều đó.

Thành Phong chính là người ghi lại những sáng tạo ngôn ngữ của công chúng, cộng thêm những minh họa mà Thành Phong hình dung về ngôn ngữ mới ấy. Xét cho cùng, cái ý của Thành Phong là hiện đại, văn minh và hợp lý. Nhưng... vấn đề lại cũng nằm ở chỗ cái gọi là kiểm duyệt.

Ở đây không phải là kiểm duyệt nhà nước mà là kiểm-duyệt-tự-nhiên. Kiểm duyệt tự nhiên nghĩa là sự chấp nhận của đại đa số cộng đồng.

Và khi đã nhận được sự chấp nhận của đại đa số cộng đồng thì nó nghiễm nhiên được thừa nhận là một mục từ mới của tiếng Việt.

Ngôn ngữ mới

Chính vì lẽ đó, ở nước ngoài, sau một vài năm, các viện hàn lâm, viện ngôn ngữ học, các soạn giả từ điển chính thống vẫn có những bổ sung mục từ cho từ điển ngôn ngữ và ấn hành một cách trang trọng để phổ biến.

Thành Phong cũng đi theo con đường ấy dù anh không có danh nghĩa nào chính thống để có quyền bổ sung mục từ trong từ vựng Việt ngữ nhưng những thành ngữ mà anh ghi lại trong cuốn Sát Thủ Đầu Mưng Mủ chưa thể được coi là đã có sự chấp nhận của đại đa số cộng đồng. Nó mới chỉ phổ cập rất lớn trong giới trẻ, thậm chí có khi chỉ là giới trẻ ở một vài đô thị nào đó mà thôi.

Chính vì thế, bên cạnh những ý kiến tán thưởng, ngay từ khi nó phát hành và chưa bị thu hồi, vẫn có không ít ý kiến phản đối cuốn Sát Thủ Đầu Mưng Mủ và những ý kiến kia lại không được cộng đồng truyền thông nhắc tới mấy.

Tất cả, rút lại vấn đề chính là ở chỗ các thành ngữ chưa đủ chuẩn về kiểm duyệt tự nhiên thì chưa nên được công nhận bằng ấn phẩm chính thức.

Song song đó, trách nhiệm của những nhà ngôn ngữ học hiện nay đang ở đâu khi trong vòng vài chục năm qua có hàng trăm, thậm chí hàng ngàn từ mới, ngữ mới được dân gian sáng tạo ra và được dùng thường xuyên, được chấp nhận rộng rãi ở mọi nơi hay nói cách khác là đã qua cửa kiểm duyệt tự nhiên.

Họ không có động thái nào bổ sung chính thức chúng vào từ điển tiếng Việt trong khi đó chính là việc cần nhất để gìn giữ sự trong sáng của tiếng Việt cũng như phát huy sự phong phú của thứ ngôn ngữ được xếp hạng 17 thế giới về số người nói như tiếng mẹ đẻ.

Bài viết phản ánh quan điểm của tác giả, một cây viết hiện đang ở TP Hồ Chí Minh. Sát Thủ Đầu Mưng Mủ đưa ra trên 100 thành ngữ 'mới' được các bạn trẻ trong nước sử dụng nhiều, như 'Ăn chơi sợ gì mưa rơi', 'Chuẩn không cần chỉnh', 'Hồn nhiên như cô tiên'...

Quý vị biết thêm thành ngữ gì mới? Bấm vào đây để chia sẻ với độc giả BBCVietnamese.com