Ý kiến: Vì sao vẫn giam để cai nghiện?

Gần đây lại tiếp tục xảy ra chuyện đánh chết học viên trong trung tâm cai nghiện khiến ba cán bộ bị bắt và khởi tố nhưng đó chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.

Image caption AFP: từ tháng 4/2004 Việt Nam áp dụng chính sách cai nghiện cưỡng bức

Chuyện học viên cai nghiện bị ngược đãi và bị đánh chết đã có từ lâu ở hầu hết các trung tâm 06 đặt ra câu hỏi vì sao mạng sống của người nghiện ma túy ở Việt Nam vẫn bị rẻ rúng đến như vậy?

Điều đó là do hệ thống tuyên truyền của nhà nước vào những năm đầu khi heroin bắt đầu xâm nhập vào Việt Nam, người nghiện bị coi là tội phạm, họ có thể bị bắt đi tù vì tội nghiện ma túy.

Sau đó người nghiện ma túy bị coi là một tệ nạn xã hội bị xử phạt hành chính bằng cách bắt buộc đưa vào các trung tâm cai nghiện ma túy 06, cách ly hoàn toàn với xã hội.

Tuy nhiên trên thực tế khoa học đã chứng minh: nghiện ma túy chỉ là một loại bệnh của não bộ và thần kinh.

Vậy mà với ý thức hệ đó của toàn xã hội người nghiện bị coi là loại người bỏ đi cần phải cách ly khỏi đời sống xã hội với thời gian thông thường là hai năm mà không cần có một bản án, không cần có một phiên tòa, thậm chí người nghiện cũng không có quyền tự biện hộ hay thuê luật sư biện hộ cho mình khi bị tước đi sự tự do là cái vốn quý nhất, là quyền cơ bản nhất của con người.

Người nghiện bị kỳ thị

Người nghiện bị đưa vào các trung tâm 06 với ý thức rất ngây ngô, nực cười của chính quyền, xã hội và của chính người thân trong gia đình mình rằng:

"Phải cho vào đó cho thật khổ mới từ bỏ được ma túy, phải cho vào đó để rèn luyện, lao động trị liệu, phục hồi nhân cách, nhân phẩm..."

Vậy thì người nghiện có phải ai cũng có lối sống hưởng thụ, không chịu lao động, tối ngày chỉ biết dùng ma túy và không còn nhân cách, nhân phẩm không?

Chắc chắn là không phải như vậy.

Thực tế người nghiện có ở đủ mọi tầng lớp, thành phần trong xã hội nhưng vì ý thức hệ do những tuyên truyền sai lầm bấy lâu nay, người nghiện bị kỳ thị coi như là đồ bỏ đi chẳng sớm thì muộn cũng chết, chết được sớm thì càng hay.

Thật là tàn nhẫn và chua xót.

Không nói đến những thành phần người nghiện là những tầng lớp ít học, không có gia đình, vô gia cư, những người đó thì ở ngoài xã hội lối thoát khỏi ma túy là cánh cửa rất hẹp, chỉ có con đường phạm tội để có tiền dùng ma túy.

Phải nói đến những thành phần có vị trí, có tri thức trong xã hội như giáo viên, kỹ sư, bác sĩ...khi bị phát hiện ra trót nghiện ma túy họ bị vùi dập không thương xót, không có con đường nào khác.

Mặc dù đó là một loại bệnh và tùy từng trường hợp cụ thể họ có thể dùng các loại thuốc tôt để điều trị bệnh cho mình, họ không được coi nghiện ma túy là một loại bệnh mãn tính không loại trừ trường hợp phải dùng thuốc suốt đời như tiểu đường, suy thận...

Người nghiện từng mơ ước họ có thể vẫn sống, hòa nhập với cộng đồng như những người nghiện ma túy ở Châu Âu, hàng ngày trước khi đi làm được uống thuốc, thuốc có đại trà và thuận lợi.

Nhưng thuốc Buprenophine thì đã bị cấm vì coi đó cũng là ma túy, chính quyền sợ không quản lý được, mà cứ cái gì không quản lý được thì cấm bỏ qua biết bao cơ hội làm lại cuộc đời, bao sinh mạng người nghiện.

Hay thuốc Methadone thì triển khai quá chậm mặc dù tác dụng tốt thật sự của thuốc đã được chứng minh trên thực tế ngay ở tại Việt Nam.

Nếu xét hiệu quả về kinh tế thì quá thiết thực khi người nghiện ma túy hiện nay ít nhất phải dùng hết 100 nghìn VND/ngày so với 15 nghìn tiền một liều thuốc Methadone/ngày (số tiền thuốc này người nghiện sẵn sàng đóng góp) và cộng với số tiền đầu tư vào các trung tâm 06, tiền chi phí nuôi người nghiện thì điểm hòa vốn sẽ đến rất nhanh cho lợi ích kinh tế của toàn xã hội.

Tính từ thời điểm năm 2008 bắt đầu cho triển khai thuốc Methadone ở Hải Phòng đến nay đã hơn 5 năm vậy mà Methadone mới chỉ được triển khai ở hơn 20 tỉnh, thành trên cả nước mà chỉ có ở những trung tâm chính của các tỉnh, thành thiếu, yếu cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.

Trong khi đó hiệu quả của các trung tâm 06 còn quá thấp với tỉ lệ thực tế 90-94% tái nghiện trở lại, 3-5% bị chết do bệnh tật hay sốc thuốc sau khi trở về với cộng đồng.

Cách ly và lao động

Bởi vì sao? Vì các trung tâm 06 chỉ đơn thuần là giam giữ người nghiện cách ly khỏi đời sống xã hội, đánh đập, dọa nạt và bắt buộc phải lao động khổ sai.

Ví dụ trong các trung tâm 06 học viên phải bắt buộc làm mây tre đan xuất khẩu, mới nghe qua thì nhiều người nghĩ đó là công việc nhàn hạ mà nhiều vùng quê bà con nông dân vẫn làm thêm như một nghề phụ trong lúc nông nhàn.

Nhưng thực tế ở trong trung tâm 06 không phải như vậy, người nghiện bị ép buộc phải lao động cật lực mỗi ngày lên tới 12-14h.

Hầu như không có ngày nghỉ lễ, chủ nhật thì mới đủ khoán của cán bộ trung tâm.

Đối với những người nghiện xuất phát từ những thành phần lao động trí óc trong xã hội không quen lao động chân tay và thường là ở những gia đình khá giả thì làm không đủ khoán sẽ bị tra tấn, đánh đập bởi những cán bộ hoặc thông qua những học viên đầu gấu, đại bàng.

Mục đích là để học viên đó thông tin về nhà mang tiền lên chạy chọt thì sẽ có được một cuộc sống về: lao động, sinh hoạt (tắm, giặt, ăn uống...), và được nghỉ ngơi dễ chịu hơn một chút.

Image caption Chính quyền Việt Nam lên án tệ nạn ma tuý trong xã hội

Các công việc khác trong các trung tâm 06 như: tách hạt điều, làm vàng mã...cũng vậy, những sản phẩm người nghiện làm ra chan hòa mồ hôi, nước mắt và máu. Người nghiện khi lao động cũng được trung tâm trả tiền công, nhưng thông thường chỉ là khoảng 10 nghìn đồng cho một ngày công lao động 12-14h.

Tính kiểu gì đó cũng là một sự bóc lột hết sức dã man. Cũng có đôi khi không có việc thì họ bắt rèn luyện bằng cách nghe qua thì tưởng chừng đơn giản như tập "mốt hai mốt" là kiểu đi duyệt binh của quân đội. Nhưng với 5-7h trong ngày bất kể trời nắng thế nào mà cứ phải đi ngoài trời như vậy thì hết sức vô nhân đạo, bất cứ ai có ý định chống đối hay không theo kịp cường độ tra tấn đều bị đánh đập không thương tiếc.

Cán bộ trung tâm là những thành phần nào? Họ đánh đập, tra tấn người nghiện để làm gì?

Hầu hết họ đều không có trình độ chuyên môn, học thức gì, chỉ một vài người là có tâm, có đức, có trình độ chuyên môn, học thức vừa phải, còn lại là những kẻ con cháu, họ hàng nhưng người có quyền thế, không học hành đến nơi đến chốn, thậm chí là hư hỏng hoặc chạy chọt để vào.

Làm cán bộ trung tâm 06 là một công việc béo bở, dễ kiếm tiền nhưng họ cũng phải chạy chọt mất nhiều nên khi vào làm họ khát máu, dùng mọi thủ đoạn để nhanh chóng gỡ lại số vốn đã bỏ ra, bằng nhiều cách như cách khoán công việc đã nói ở trên hay họ cấm hút thuốc lào thuốc lá, rồi lại chính họ mở đường cho cách thẩm lậu tiền, vàng vào trung tâm để họ buôn bán ngầm thuốc lào, thuốc lá với lãi suất siêu lợi nhuậ.

Một ví dụ có thể nêu ra về cách làm ăn của họ như: một gói thuốc lào ở ngoài 5000 đồng thì họ bán với giá 500 nghìn hay cái bật lửa ở ngoài 2000 VND nghìn thì họ bán với giá 200 nghìn.

Cũng có cách khác để cán bộ trung tâm kiếm tiền như là họ tham nhũng vào khẩu phần ăn của người nghiện rất nhiều, khi có đoàn kiểm tra cấp trên về hay ba ngày tết thì người nghiện mới được ăn một bữa cho ra hồn, có lẽ người nghiện ở trong các trung tâm 06 chỉ mong ngoài xã hội có thật nhiều dịch cúm gà hay lợn tai xanh thì mới được "lộc" ăn uống bất ngờ .

Câu hỏi được đặt ra là sao họ bán đắt như vậy thì mua làm gì? vào đó ma túy còn bỏ được thì bỏ thuốc lào, thuốc lá có là gì? hay tại bản lĩnh người nghiện kém mà không bỏ được? thế thì làm sao bỏ ma túy được?...

Đó cũng là những câu hỏi và tâm lý chung của gia đình người nghiện khi con, em ở trong đó bị đánh quá lúc ra thăm gặp yêu cầu gia đình ngầm gửi tiền vào.

Thực tế bỏ ma túy thì chỉ cắt cơn 7-10 ngày là xong, quan trọng là giữ, nghiện ma túy là bệnh của não bộ khi xác định rằng ở trong trung tâm không có ma túy thì chuyện không vương vấn gì ma túy là rất dễ dàng, nhưng hàng ngày thấy những học viên khác thậm thụt hút thuốc lá, thuốc lào thỉnh thoảng ngửi thấy mùi thuốc lá, thuốc lào thì chuyện đó là không đơn giản và rất khổ sở.

Vì vậy những gia đình khá giả mà không hiểu được vấn đề này mà không ngầm gửi được tiền vào cho con, em mình thì cuộc sống của học viên thật sự là một địa ngục.

Đánh người thâm hiểm

Các cán bộ trung tâm trực tiếp đánh người nghiện hay thông qua các học viên đầu gấu, đại bàng đánh người nghiện như thế nào?

Trường hợp bị đánh chết ngay như vụ án mới khởi tố gần đây là hãn hữu, đó chỉ rơi vào những các cán bộ trẻ người, non dạ, hăng đòn và say máu.

Còn hầu hết họ đánh rất thâm hiểm với cách đánh âm đòn vào người, bị đau chuyển ra viện rồi trả về nhà một thời gian sau mới chết, không thì cũng thành tật đeo đẳng suốt đời.

Chẳng có tang chứ gì mà kiện cáo, mà tiếng nói của người nghiện thì hầu như không được ai chấp nhận. Cũng cả vì tâm lý người nghiện sợ nếu như mình tố cáo rồi nhỡ mai sau tái nghiện nữa lại bị đưa vào trung tâm thì sẽ bị trả thù sống còn khổ hơn chết.

Người nghiện cũng khổ sở và muốn cai nghiện lắm chứ, nhưng với điều kiện hà khắc, tính mạng thì như sợi chỉ mành treo chuông như vậy người nghiện không muốn thậm chí là chống đối việc đi cai nghiện bắt buộc.

Giá thử như: tính mạng người nghiện luôn được đảm bảo, điều kiện lao động, sinh hoạt, được hút thuốc lá, thuốc lào một cách thoải mái chỉ cần như ở trong các trại tù thôi thì người nghiện cũng an tâm đi cai.

Đi cai rồi cũng có cảm giác như đi chữa bệnh vậy thôi chứ không có hành vi chống đối. Vậy thì cũng chẳng có gì phải nói, khi đó người nghiện khi hòa nhập với cộng đồng cũng không có tâm lý hận thù chính quyền, gia đình, trung tâm.

Tỉ lệ giữ được không tái tiện chắc chắn sẽ cao hơn.

Bài thể hiện quan điểm riêng của tác giả Minh Phúc, người cho biết ông 'là một người nghiện ma túy và phải trải qua hai lần đi trung tâm cai nghiện'. BBC mong muốn nhận được thêm các bài viết về chủ đề này, gồm cả các bài nêu ý kiến khác với tác giả. Quý vị có thể gửi về vietnamese@bbc.co.uk

Tin liên quan