Châu Âu bị xé nhỏ sau ví dụ Scotland?

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Những người đòi độc lập cho Scotland chưa có đủ phiếu sau trưng cầu dân ý

Trong những thập niên gần đây, châu Âu đang phải chứng kiến sự chia rẽ sâu sắc trong một số quốc gia.

Tại Liên bang Nga, nhiều người Chechnya và Dagestan muốn ly khai khỏi đất nước này, trong khi người Karelia tự coi họ là người Phần Lan.

Các nhóm dân tộc nói tiếng Pháp và Hà Lan trong nước Bỉ cũng có sự thù địch nhau. Gần đây nhất là việc khu tự trị Crimea của Ukraine tiến hành trưng cầu dân ý về việc gia nhập Nga.

Bên cạnh đó, còn có các phong trào đòi độc lập ở các quốc gia châu Âu khác.

Vùng Catalonia với thủ phủ là thành phố Barcelona, của Tây Ban Nha cũng nêu yêu cầu về một nền độc lập.

Ngày 11/9/2014, trước sự kiện Scotland sẽ trưng cầu dân ý, người dân vùng Catalan cũng xuống đường tuần hành yêu cầu tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý tương tự vào ngày 9/11.

Vào tháng 3/2014, tại miền bắc nước Ý, cư dân vùng Veneto đã tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý trực tuyến nhằm thành lập một nhà nước độc lập.

Kết quả đạt được là sự ủng hộ của hơn 89% người dân ở đây. Mặc dù vậy, chính phủ Ý tuyên bố không công nhận kết quả này.

Khu vực nói tiếng Hà Lan - Flemish của Bỉ, theo một cuộc khảo sát vài năm trước của tờ Het Laatste, một nửa dân số ở đây muốn độc lập với Bỉ.

Bên rìa châu Âu, ở Thổ Nhĩ Kỳ, người Kurd từ lâu cũng tuyên bố muốn độc lập.

Hai nguyên nhân chính cho phong trào đòi độc lập ở các quốc gia châu Âu trong thời gian qua.

Một là chủ nghĩa dân tộc gắn với một nền văn hóa lịch sử lâu đời của mỗi khu vực, mỗi dân tộc đã tồn tại từ lâu ở châu Âu.

Những trường hợp như Scotland, Catalonia, Veneto hay Flemish đều có di sản và ngôn ngữ riêng. Khi chủ nghĩa dân tộc sống dậy thì quyền dân tộc tự quyết về chính trị, kinh tế, tài nguyên, khu vực địa lý truyền thống và nhiều quyền khác cũng được đưa ra.

Hai là lợi ích kinh tế. Quyền tự quyết về chính sách kinh tế và khai thác nguồn tài nguyên mà không bị chia sẻ cho những nơi khác là nguyên nhân khiến các vùng này muốn độc lập.

Dù kinh tế của Scotland suy yếu nhưng của cải của vùng này, đặc biệt là dầu mỏ lại do chính quyền London kiểm soát khiến phái dân tộc chủ nghĩa nói họ 'bị bóc lột'.

Trong khi đó, nền kinh tế của Catalonia được đánh giá là một trong những vùng mạnh nhất Tây Ban Nha. Vùng này đóng góp 20% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và 25% kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Do đó, cư dân các vùng này bất bình với việc họ không có quyền quyết định với tài sản thuộc về vùng đất của họ, và việc họ đang phải chia sẻ lợi ích kinh tế cho các vùng khác thông qua các nghĩa vụ thuế.

Trường hợp Scotland

Năm 1707, khối liên hiệp được hình thành với sự hợp nhất của Anh và Scotland. Scotland trở thành một phần của Vương quốc Anh dù hai nước đã từng là kẻ thù của nhau trong lịch sử. Tuy vậy, ngày nay Scotland vẫn có sự độc lập về luật pháp, giáo dục và Giáo hội Scotland.

Ngày 18/9/2014, người dân Scotland bỏ phiếu để quyết định việc ở lại Vương quốc Anh hay tách ra thành một quốc gia độc lập. Thắng lợi của cuộc bỏ phiếu đã thuộc về phe nói ‘Không’ với việc tách khỏi Vương quốc Anh với tỉ lệ 55,30 /44,70% số phiếu bầu.

Trên thực tế, phong trào đòi độc lập ở Scotland đã có từ lâu.

Từ những năm 1970, Scotland đã đưa ra yêu cầu về một nền độc lập. Ủy ban Hoàng gia về Hiến pháp (Royal Commission on the Constitution) đã được hình thành để cân nhắc những thay đổi về hiến pháp.

Trong cuộc trưng cầu dân ý lần đầu tiên diễn ra vào năm 1979, mặc dù giành được sự ủng hộ của 52% số cử tri đi bầu nhưng do tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu chỉ chiếm hơn 63% nên kết quả này không được chấp nhận.

Nhiều người Scotland vẫn không từ bỏ niềm hy vọng về một quốc gia độc lập.

Năm 2011, đảng dân tộc Scotland (SNP) lên nắm quyền trong Nghị viện Edinburgh và phát động chiến dịch đòi độc lập.

Tháng 10/2012, Thủ tướng Anh David Cameron và Thủ hiến Scotland Alex Salmond ký thỏa thuận Edinburg, mở đường cho việc tiến hành trưng cầu dân ý vào năm 2014.

Những hệ lụy cho châu Âu

Bản quyền hình ảnh EPA
Image caption Khu tự trị Crimea của Ukraine đã về với Nga

Châu Âu đã từng chứng kiến sự phân rã và tự cắt xén lãnh thổ của mình ra từng mảnh sau hai cuộc Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất và thứ hai.

Nhiều nước nhỏ đã ra đời từ sự phân rã của các đế quốc và sự phân chia lại lãnh thổ của các cường quốc thắng trận. Điển hình là sự sụp đổ của bốn đế quốc Nga (1917), Đức (1918), Áo-Hung (1918) và Ottoman (1923).

Giờ đây, khi phong trào đòi độc lập đang dâng cao, các nhà lãnh đạo châu Âu đang phải đối mặt với nguy cơ là nguyên tắc về những biên giới hiện hành ở châu Âu sẽ không bị thay đổi kể từ sau chiến tranh thế giới có thể bị phá vỡ.

Mặc dù Scotland chưa thành công trong lần bỏ phiếu này nhưng nó đã cho thấy sự nhượng bộ của London khi phải chấp nhận một cuộc trưng cầu dân ý.

Do đó, đây có thể sẽ là tiền đề cho những đòi hỏi của các vùng ở các quốc gia khác trong châu Âu cũng đang muốn độc lập.

Khi bất ổn kinh tế sau chia tách không còn là trở ngại chính cho tiến trình đòi độc lập, châu Âu sẽ cần phải làm gì để ngăn việc tự ‘xé nhỏ’ mình như đã từng xảy ra trong thế chiến.

Đây là một câu hỏi mà các nhà lãnh đạo châu Âu cần phải tìm lời giải đáp ngay từ lúc này.

Lê Thành Lâm là giảng viên tại Khoa Quan hệ Quốc tế, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM, và hiện đang theo học tại City University London.

Tin liên quan