Skip to main contentAccess keys helpA-Z index
BBCVietnamese.com
chinese
russian
french
Other Languages
 
11 Tháng 2 2009 - Cập nhật 15h31 GMT
 
Gửi trang này cho bè bạn   Bản để in ra
Bài học từ hai cuộc xung đột
 

 
 
Xe tăng Liên Xô ở Afghanistan
Xe tăng Liên Xô vào Afghanistan năm 1979 và rút đi năm 1979
Đúng 30 năm trước, năm 1979, Liên Xô đưa quân vào Afghanistan và Việt Nam đưa quân sang Campuchia.

Nay là lúc nhìn lại hai cuộc xung đột này trong bối cảnh khu vực của nó để thấy một sự liên hệ nhất định qua chính sách của Hoa Kỳ giai đoạn Chiến tranh Lạnh chuyển sang các vùng ngoài châu Âu.

Trung Đông và Afghanistan

Ngoài yếu tố tôn giáo, cuộc chiến Afghanistan cũng chỉ là một trong nhiều cuộc chiến giữa hai phe tư bản và cộng sản trên toàn thế giới từ châu Á sang Nam Mỹ, châu Phi.

Chiến lược của Brzezinski thời Carter được tiếp nối thời Reagan và Bush cha, tạo ra hiệu ứng domino làm suy yếu thành trì CHXH và như lời Brzezinski nhận định, đã kéo đổ đế quốc Xô Viết.

Trả lời phỏng vấn báo Pháp, tờ Nouvel Observateur 01/1998, Giáo sư Brzezinski xác nhận rằng Hoa Kỳ mong cho Liên Xô sa lầy ở Afghanistan:

"Trong ngày quân Xô Viết kéo qua biên giới (Afghanistan), tôi viết cho Tổng thống Carter: Chúng ta nay có cơ hội để Liên Xô ôm vào một cuộc chiến Việt Nam của họ. Và đúng thế, trong 10 năm liền, Moscow phải theo đuổi một cuộc chiến mà chính quyền của họ không thể nào kham nổi, một cuộc xung đột đã tạo ra sự suy thoái đạo đức và cuối cùng đã kéo đổ đế quốc Liên Xô..."

 Va chạm giữa các cường quốc gần như chẳng dính líu gì đến quyền lợi và tài nguyên của nước nhỏ đó nhưng sự đau khổ thì kinh khủng..."
 
Nhà báo Nayan Chanda nói về Campuchia và Afghanistan

Nhưng cuộc chiến Afghanistan cũng còn có liên quan đến biến động lớn trong vùng là tình hình Iran kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 và sau đó là cuộc chiến đẫm máu giữa Iran và Iraq.

Sự có mặt của Liên Xô tại nước láng giềng Afghanistan cũng là một yếu tố khiến Giáo chủ Khomeni, một người chống Cộng, tăng thái độ cứng rắn và xu hướng tự cô lập.

Chính quyền Hồi giáo phái Shia ở Iran tin rằng Hoa Kỳ và cả Liên Xô đã ‘ủng hộ’ cho chế độ của Saddam Hussein để bao vây họ.

Nhưng ngay cả sau khi Liên Xô rút quân, Iran cũng không chấp nhận chế độ Taliban ở Afghanistan, và đã điều quân ra biên giới năm 1998 sau khi Taliban giết chết tám nhà ngoại giao Iran.

Sự tham chiến của Anh Mỹ và Nato tại Afghanistan hiện nay cũng là một yếu tố quan trọng mà Tehran tính đến trong cách bước đi ngoại giao của họ.

Bàn cờ Đông Dương

Trong những năm 1978/79, đường lối ngả về Trung Quốc của cố vấn an ninh cho tổng thống Jimmy Carter, giáo sư Zbigniew Brzezinski thắng thế.

Trong khi đường lối của Ngoại trưởng Cyrus Vance muốn bình thường hóa quan hệ hậu chiến với Hà Nội đã không được chọn.

Như các tài liệu của cựu thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam Trần Quang Cơ nhắc lại thì Hà Nội hiểu được sự thiệt thòi của việc không lập được quan hệ với Washington và chấp nhận quay sang chọn Moscow làm đồng minh chiến lược.

Việt Nam đã mất 10 năm tại cuộc chiến Campuchia

Nhưng nay nhìn lại, chiến lược Brzezinski rõ ràng đã đạt được một lúc nhiều mục tiêu.

Dù được tạo đà bởi chuyến thăm lịch sử của Tổng thống Nixon sang Bắc Kinh năm 1972 nhưng chính tạo liên minh không tên với Trung Quốc đã khiến Hoa Kỳ đạt mục tiêu phá vỡ hẳn khối xã hội chủ nghĩa châu Á mà không mất một viên đạn.

Chiến tranh Biên giới cả ở chiến trường Tây Nam và Đông Bắc Việt Nam cũng là sự cáo chung của một dự án liên minh cộng sản từ Đông Bắc Á xuống Đông Nam Á.

Lần đầu tiên trong lịch sử phong trào cộng sản quốc tế này, xung đột quân sự nổ ra giữa các nước cùng ý thức hệ.

Nhưng Việt Nam không chỉ là nạn nhân trong cuộc chơi của các cường quốc.

Chính vì thái độ của Hà Nội mà Moscow thấy có cơ hội đưa chân vào Đông Nam Á.

 Moscow phải theo đuổi một cuộc chiến mà chính quyền của họ không thể nào kham nổi
 
Cố vấn an ninh Brzezinski

Nhà báo Nayan Chanda bình luận trong một bài trả lời ở đại học Berkeley năm 2001:

“Khi cuộc chiến Việt Nam kết thúc, những người cộng sản Việt Nam có một thái độ rất kiêu ngạo đối với phần còn lại của Đông Nam Á. Vì họ đã thắng Hoa Kỳ, nên họ sẽ trở thành lãnh đạo Đông Nam Á. Người Nga thấy cơ hội để bước vào Đông Nam Á và họ đã ủng hộ Việt Nam…trong khi người Trung Quốc lại rất bực bội vì thắng lợi của người Việt Nam…”

Hoa Kỳ cũng có thái độ đạo đức giả trong cuộc chiến Campuchia.

Vẫn theo Nayan Chanda, Hoa Kỳ thời Tổng thống Jimmy Carter coi Khmer Đỏ là “chế độ vi phạm nhân quyền kinh khủng nhất” nên Hoa Kỳ không muốn dính líu gì.

Nhưng chính vì thế, Hoa Kỳ "để Trung Quốc" trực tiếp hỗ trợ Pol Pot.

CIA cuối cùng đã vào cuộc và yểm trợ cho các nhóm chống Việt Nam trong liên minh kháng chiến Campuchia, gồm cả Pol Pot, giống như đã làm với các nhóm contra trên khắp thế giới.

Tại Afghanistan, Hoa Kỳ cũng bị cáo buộc vì muốn lập một liên minh các phái Hồi giáo chống Cộng nên đã gieo hạt cho phong trào Hồi giáo cực đoan chống Phương Tây sau này.

Tác động lâu dài

Cố vấn an ninh Zbigniew Brzezinski

So sánh tác động lâu dài của chính sách của các cường quốc tại Afghanistan và Đông Dương thì nhìn về lâu dài, các tính toán của Hoa Kỳ theo mưu kế của ông Brzezinski, lại có vẻ ‘thành công’ hơn cả trong vùng Đông Nam Á.

Tại Afghanistan cho đến nay, liên quân do Hoa Kỳ lãnh đạo vẫn chưa thấy có giải pháp sáng sủa để rút khỏi một xứ sở không có tài nguyên gì.

Còn tại Đông Dương, đẩy Việt Nam ra khỏi sự gần gũi với một Trung Quốc bắt đầu cải cách, chiến lược của Brzezinski khiến Hà Nội gần lại với Moscow.

Rất có thể Brzezinski, một người gốc Ba Lan đã thấy được trước sự phá sản kinh tế của mô hình Xô-Viết.

Các cải cách từ đầu thập niên 70 tại Ba Lan và Hungary cũng không cứu vãn được những nước này.

Để Việt Nam gần lại và đương nhiên là nhập khẩu mô hình Liên Xô khi nó đã lộ đầy đủ các lỗi hệ thống, cố ý hay vô ý, Brzezinski 'trừng phạt' được nước Việt Nam thống nhất về kinh tế.

Các kế hoạch tập thể hóa ồ ạt của ông Lê Duẩn, nhất là tại miền Nam, đã phá hủy phần còn lại của nền kinh tế tư bản duy nhất mà nước Việt Nam biết đến trong suốt nửa sau thế kỷ 20.

Để Việt Nam trong tình trạng đó, Hoa Kỳ không chỉ khiến Hà Nội kiệt quệ về kinh tế mà cũng phá sản luôn về quân sự. Hậu quả là VN càng lệ thuộc vào Liên Xô, một Liên Xô thời Brezhnev sắp cáo chung cả về đường lối, độ tuổi lãnh đạo và cũng đang khủng hoảng ở Afghanistan.

Với Trung Quốc, Hoa Kỳ cũng thành công hơn trong việc sắp đặt lại qua hệ Mỹ -Trung khi Chiến Tranh Lạnh đến hồi hạ màn so với cuộc căng thẳng đến tận hôm nay trong quan hệ với Iran.

Khi lập quan hệ ngoại giao với Bắc Kinh, Hoa Kỳ cũng vẫn tỏ ý chí bảo vệ Đài Loan bằng 'Taiwan Act', và các hiệp ước phòng thủ với Nhật Bản, Nam Hàn, và các đồng minh Đông Nam Á khác vẫn nguyên vẹn.

Có thể Trung Quốc khi đó không có nhiều lựa chọn. Nền kinh tế bị phá sản sau Cách mạng Văn hóa cần lối thoát về giao thương với Phương Tây qua Hong Kong, cơ sở công nghệ, kỹ thuật của Trung Quốc cũng quá tồi tệ để có gì mà mặc cả với Hoa Kỳ.

Trung Quốc ngày nay, có vẻ đã trở thành quốc gia như ông Brzezinski mong muốn: ‘Không phải bạn, không phải thù, mà là đối tác”.

Bài học bị cô lập thời hậu chiến và hệ quả của cuộc chiến Campuchia đã khiến Việt Nam phải đổi hướng và cải thiện quan hệ với Hoa Kỳ bằng tốc độ nhanh chóng.

Với chuyến đi sắp tới của Ngoại trưởng Hillary Clinton sang Đông Á, trước cả chuyến thăm tới châu Âu, Hoa Kỳ có thể tự tin về vai trò của mình trong khu vực dù kinh tế có khủng hoảng.

Trái lại, với Iran và Afghanistan, nhiệm kỳ của Tổng thống Barack Obama sẽ gặp nhiều thách thức.

Nói như nhà bình luận Roger Cohen trên International Herald Tribune mới đây thì nếu không vượt qua được 'thách thức Iran', ông Obama sẽ thất bại và thế giới có thể rơi vào nhiều năm xung đột.

Trong tháng Hai, BBC sẽ có loạt bài - trên cả phát thanh và trang mạng - đánh dấu 30 năm cuộc chiến biên giới Việt - Trung 1979, nhìn từ nhiều quan điểm khác nhau. Rất mong nhận được những bài bình luận, hồi ức của quý độc giả về sự kiện lịch sử này.

 
 
Áp phích chống Trung Quốc ở VN hồi năm 1979 Gọi tên cuộc chiến
Trương Thái Du nghĩ về cách gọi tên cuộc chiến Việt Trung 1979
 
 
Cờ Tây Tạng trong biểu tình chống Trung Quốc Nhân quyền TQ
Những chỉ trích về hồ sơ nhân quyền Trung Quốc nay đã giảm bớt?
 
 
Hillary Clinton Tới thăm Châu Á
Chuyến đi của bà Hillary Clinton tới Châu Á thu hút nhiều chú ý
 
 
Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết cùng binh sĩ quân đội Việt Nam Hiện đại hóa
Báo Singapore viết về kế hoạch hiện đại hóa của quân đội Việt Nam
 
 
Một cựu binh thăm nghĩa trang tử sĩ TQ trong cuộc chiến 1979 Yếu tố Liên Xô
Giải thích chiến tranh Việt - Trung 1979 trong bối cảnh mâu thuẫn Xô - Trung
 
 
TIN MỚI NHẤT
 
 
Gửi trang này cho bè bạn   Bản để in ra
 
   
 
BBC Copyright Logo ^^ Trở lại đầu
 
  Trang chủ| Thế giới | Việt Nam | Diễn đàn | Bóng đá |Văn hóa | Trang ảnh |
Chuyên đề| Learning English
 
  BBC News >> | BBC Sport >> | BBC Weather >> | BBC World Service >> | BBC Languages >>
 
  Ban Việt ngữ | Liên lạc | Giúp đỡ | Nguyên tắc thông tin cá nhân