Làm vườn là sở thích giúp bạn sống tới 100 tuổi?

Okinawa ở Nhật Bản có một trong những nơi tập trung cao nhất thế giới về người hơn 100 tuổi Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Okinawa ở Nhật Bản có một trong những nơi tập trung cao nhất thế giới về người hơn 100 tuổi

Dan Buettner đã nghiên cứu 5 địa điểm trên thế giới nơi mà người dân nổi tiếng sống lâu: Okinawa ở Nhật Bản, Nicoya ở Costa Rica, Icaria ở Hy Lạp, Loma Linda ở California và Sardinia ở Ý.

Những người sống ở những "khu vực xanh da trời" này có một số yếu tố chung - mạng lưới hỗ trợ xã hội, thói quen vận động hàng ngày và chế độ ăn uống nhiều rau quả, là những điều trước tiên. Nhưng họ còn có một điểm chung bất ngờ khác. Trong từng cộng đồng, mọi người đều làm vườn cho đến khi rất già - 80, 90 tuổi và cao hơn nữa.

Liệu việc làm vườn đều đặn có giúp bạn sống 100 tuổi?

Cải thiện tâm trạng

Ai cũng biết rằng lối sống ngoài trời cùng với hoạt động thể chất vừa phải có liên quan đến việc thọ lâu, và làm vườn là cách dễ dàng để đạt cả hai điều này. "Nếu bạn làm vườn, bạn có sự hoạt động thể chất cường độ thấp hầu hết các ngày, và thường xuyên như vậy, Buettner nói.

Ông nói rằng có bằng chứng cho thấy những người làm vườn sống lâu hơn và ít bị căng thẳng. Một loạt nghiên cứu xác nhận điều này và dẫn đến những lợi ích sức khỏe thể chất và tinh thần của việc làm vườn.

Trong một nghiên cứu gần đây của Hà Lan, các nhà nghiên cứu yêu cầu người tham gia hoàn thành một nhiệm vụ căng thẳng, sau đó chia họ thành hai nhóm. Một nhóm đọc trong nhà và nhóm kia làm vườn ngoài trời trong 30 phút. Nhóm đọc báo cáo rằng tâm trạng của họ xấu đi, trong khi nhóm làm vườn không những có mức độ cortisol hormone căng thẳng giảm xuống, mà tâm trạng được hồi phục hoàn toàn.

Các nhà nghiên cứu Úc theo dõi những đàn ông và phụ nữ ở độ tuổi trên 60 phát hiện ra rằng những người thường xuyên làm vườn có nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ thấp hơn 36% so với những người không làm vườn.

Và các nghiên cứu sơ bộ ở những người cao tuổi mắc các chứng về nhận thức (như mất trí và Alzheimer) cho thấy lợi ích của việc làm vườn và liệu pháp của việc trồng hoa quả. Thí dụ ánh sáng mặt trời và không khí trong lành giúp những người già bị kích động cảm thấy bình tĩnh hơn, trong khi màu sắc và bề mặt của các loại thực vật và rau quả khác nhau có thể cải thiện khả năng thị giác và xúc giác.

Không có thuốc bách bệnh chống già, nhưng khoa học cho thấy, việc làm vườn có vẻ cải thiện chất lượng cuộc sống khi về già.

Những thành phố hẹn hò lãng mạn nhất thế giới

Thế giới thoát tục bên không gian hỗn loạn ở Kathmandu

Hãy để thiên nhiên nuôi dưỡng ta

Bản quyền hình ảnh Alamy
Image caption Một số nghiên cứu, bao gồm các nghiên cứu thực hiện ở Pháp, đã cho thấy người nông dân thì khỏe mạnh hơn những người không là nông dân

Tác động không chỉ về sức khỏe: lợi ích xã hội của việc làm vườn cũng có thể làm tăng tuổi thọ. Tiến sĩ Bradley Willcox ở Đại học Hawaii đang nghiên cứu về người trăm tuổi ở Okinawa, nơi có tỷ lệ người sống trăm tuổi cao nhất thế giới, khoảng 50 trên 100.000 người. Nhiều người vẫn duy trì vườn nhỏ cá nhân khi đã rất già.

Ông nói rằng việc làm vườn giúp ta các yếu tố (dù chỉ là phù du) thiết yếu khác làm tăng tuổi thọ. "Ở Okinawa, người ta nói rằng bất cứ người già nào đều cần một ikigai, tức lý do để sống. Làm vườn cho bạn cái lý do để thức dậy hàng ngày."

Willcox giải thích rằng: Trên hết, người Okinawa đánh giá cao khái niệm về yuimaru, tức mức độ cao về kết nối xã hội. "Tụ tập nhau ở khu chợ địa phương, mang sản phẩm đến và chia sẻ những sáng tạo mới nhất ở vườn nhà mình là một hoạt động lớn về xã hội," ông nói. Điều đó chắc chắn giúp người ta cảm thấy mình vững vàng và có quan hệ kết nối.

Cảm giác kết nối với người khác là rất quan trọng, nhưng kết nối cá nhân với thiên nhiên là cũng vậy. Một nghiên cứu của Đại học Harvard cho thấy những người được bao quanh bởi cây cối xanh tươi thì sống lâu hơn, ít có nguy cơ bị ung thư hoặc bệnh về hô hấp.

Các bác sĩ ở Scotland hiện có thể kê đơn đi bộ trong thiên nhiên để điều trị nhiều loại bệnh khác nhau, kể cả giảm huyết áp và lo lắng, và để cải thiện hạnh phúc tổng thể. Việc làm vườn - ngay cả trên một mảnh đất nhỏ ở đô thị - là một cách đơn giản để đưa thiên nhiên vào cuộc sống hàng ngày của bạn.

Cuối cùng, cũng có một thành phần về chế độ ăn để kéo dài tuổi thọ mà việc làm vườn có thể giúp ta. Các nhà nghiên cứu đã chứng minh mối liên hệ giữa "chế độ ăn uống Địa Trung Hải" - nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu&hạt, cá và dầu ô liu - và quá trình lão hóa chậm.

Willcox cho biết nguyên tắc cơ bản của việc ăn nhiều rau tươi, tốt nhất là từ các khu vườn và chợ địa phương, là rất quan trọng đối với tuổi thọ, cho dù chế độ ăn có theo kiểu Địa Trung Hải hay không, ví dụ, ở Okinawa, hầu hết mọi người trồng các loại rau quả như mướp đắng và khoai lang trong vườn.

"Khi bạn ăn rau do mình tự trồng thì mọi thứ thay đổi - nó ngon hơn và điều đó thực sự tạo ra sự khác biệt về chất lượng sức khỏe (vitamin, khoáng chất, hợp chất hoạt tính v.v.) của chính thực phẩm này, Willcox nói. Buettner, chuyên gia về "khu vực màu xanh da trời", khuyến nghị chế độ ăn gồm "90% thực vật, đặc biệt là rau xanh và đậu", và chỉ ra một sự thật đơn giản: những người làm vườn thường hay trồng những thứ họ muốn ăn.

Chưa đi chưa biết Penang

'Thị trưởng trọn đời' dựng bảo tàng cẩm thạch ở California

Canh tác để thọ lâu?

Nếu làm vườn là tốt, liệu canh tác nông nghiệp có tốt hơn không? Nhiều yếu tố trong lối sống liên quan đến tuổi thọ - như sống ở nông thôn và hoạt động thể lực nhiều - cũng áp dụng với nông dân.

Một số bằng chứng cho thấy làm nông nghiệp là một trong những nghề lành mạnh nhất. Một nghiên cứu của Úc cho thấy nông dân bị mắc bệnh mãn tính ít hơn 1/3, và khả năng phải đến bác sĩ ít hơn 40% so với những người lao động phi nông nghiệp. Các nhà nghiên cứu Mỹ đã so sánh tỷ lệ tử vong ở nông dân so với tỷ lệ ấy của dân số chung và nhận thấy nông dân ít có khả năng tử vong vì ung thư, bệnh tim hoặc tiểu đường. Và các nghiên cứu ở Thụy Điển và Pháp cũng cho thấy người nông dân khỏe hơn những người không phải nông dân.

Tiến sĩ Masahiko Gemma của Đại học Waseda ở Tokyo đã nghiên cứu những người nông dân tự canh tác ở tỉnh Saitama, có tuổi thọ cao hơn người phi nông nghiệp, và khi già họ vẫn còn làm việc. Nhiều người là những người nông dân làm việc bán thời hoặc người hưu trí, và Gemma mô tả rằng nhiều công việc của họ giống như công việc làm vườn.

"Những trang trại nhỏ thuộc gia đình là phổ biến trong nông nghiệp Nhật Bản," Gemma nói, và giải thích rằng cuộc khảo sát của ông không bao gồm nông dân làm việc cho các hoạt động của công ty quy mô lớn. Ông phát hiện ra rằng những người nông dân tự canh tác có những thay đổi đáng kể và tốt về sức khỏe và tâm lý trước và sau khi tham gia vào những hoạt động canh tác nhẹ. "Chúng tôi phỏng đoán rằng việc canh tác góp phần duy trì tốt cho sức khỏe và tinh thần," ông nói.

Thú ăn đêm không thể bỏ qua ở Đài Loan

Cầu nâng hạ mà chỉ cần hai giây để qua

Kiểm tra thực tế

Mặc dù những phát hiện của Gemma là rất hấp dẫn, nhưng không phải tất cả các việc canh tác đều giống với mô hình truyền thống, công nghệ thấp của Nhật Bản mà ông mô tả. Nông nghiệp là một ngành sản xuất ở hầu hết thế giới phương Tây và nông dân có thể phải trải nghiệm các điều kiện làm việc khó khăn và nguy hiểm, nợ cao và các quy trình ngày càng tự động.

"Thực tế về nông nghiệp, ít nhất là ở Mỹ, là nhìn chằm chằm vào máy tính như mọi người khác, điều khiển các hệ thống ở trại gà công nghiệp hoặc ở trại nuôi lợn, hoặc ngồi trong máy gặt đập liên hoàn để nhìn video khi đi qua những cánh đồng tẻ nhạt được định vị GPS chính xác," Thomas Forester, một nhà tư vấn chính sách thực phẩm có trụ sở tại New York cho các tổ chức nghiên cứu và các cơ quan của Liên Hợp Quốc, nói.

Như vậy khó có thể cho rằng canh tác nông nghiệp là liều thuốc chống già.

Cả việc làm nông nghiệp và làm vườn cuối cùng sẽ không đảm bảo được tuổi thọ dài hơn. Nhưng một số yếu tố về lối sống liên quan đến cả hai việc trên - cụ thể là ở ngoài trời, hoạt động thể chất nhẹ nhàng và ăn một chế độ ăn uống thực vật lành mạnh - thì có thể đảm bảo được.

Cuối cùng, tất cả là sự cân bằng.

"Tôi dùng hình ảnh cái ghế để ví von," Will Willcox nói. "Ăn kiêng, hoạt động thể chất, hoạt động về tinh thần và kết nối xã hội là bốn cái chân. Nếu bạn không có một trong số chân đó thì bạn mất cân bằng, và nó có thể rút ngắn tuổi thọ của bạn. Tuổi thọ cao không phải chỉ có một yếu tố- đó là đừng làm việc quá vất để làm sao có thể phân đều cho tất cả bốn yếu tố nói trên.

Bài tiếng Anh trên BBC Capital

Chủ đề liên quan

Tin liên quan