Cách học thành thạo kỹ năng mà không tốn thời gian

Getty Images Bản quyền hình ảnh Getty Images

Thời gian mà bạn dành để tập luyện một môn nào đó không tương ứng với chất lượng của kết quả tập luyện.

Chẳng hạn, tập chạy trên cùng tuyến đường, sắp xếp thời gian tương tự mỗi cuối tuần sẽ không bao giờ biến bạn trở thành vận động viên đẳng cấp quốc tế dù bạn có cố gắng bao lâu chăng nữa.

Phương pháp giúp bộ não làm việc tốt nhất

Cách học giỏi ngoại ngữ mà không tốn thời gian

Bí kíp có đủ tiền sống từ 30 tuổi mà không cần đi làm

Một số người trong chúng ta phát triển vượt trội, nhưng với hầu hết mọi người, ý nghĩ phải cam kết với tập luyện nhiều hơn là việc dễ nản lòng.

Vì vậy, sẽ ra sao nếu ta có thể phát triển bản thân mà không cần đầu tư thời gian cực nhiều? Có tính chất đặc biệt nào của những người nổi trội dẫn đầu khiến họ có thể nổi lên so với mặt bằng mọi người còn lại?

BBC Capital hỏi một huấn luyện viên với vận động viên giành huy chương vàng Olympic, một huấn luyện viên đội bóng giữ kỷ lục và một người học cực nhiều.

Ngừng lặp lại sai lầm

Sáu mươi phút làm "việc đúng" thì tốt hơn rất nhiều so với bất cứ thời gian nào ngồi học mà không tập trung, theo giáo sư Anders Ericsson từ Đại học Bang Florida.

Xác định những lĩnh vực cần phải thực hiện và sau đó sắp xếp kế hoạch có mục đích nhằm sửa sai là cực kỳ quan trọng. Ericsson gọi quá trình này là "tập luyện có chủ đích".

Ericsson đã dành phần thời gian tốt nhất trong ba thập niên để phân tích phương thức mà những người làm việc đỉnh cao, từ nhạc sĩ đến bác sĩ phẫu thuật, bước lên đỉnh cao trong lĩnh vực của họ.

Ông nói rằng phát triển đúng tư duy là điều quan trọng hơn tài năng ban đầu.

"Luôn có những tranh luận cho rằng để trở nên giỏi giang bạn cần phải được sinh ra với một số tố chất vì rất khó để đào tạo những người làm việc đỉnh cao, điều này là sai," ông nói.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Cân bằng hàng trăm quả trứng để phá kỷ lục Guiness Thế giới? Nếu đó là giấc mơ của bạn, thì bắt đầu với mục tiêu trong đầu và từ đó thực hiện trở ngược lại có thể giúp bạn

Những người tập luyện có chủ đích thường phê bình cách ta được học ở trường.

Chẳng hạn, giáo viên âm nhạc dạy học sinh với những thành tố cơ bản như các nốt nhạc, phím đàn, cách đọc bản nhạc. Nếu bạn cần xếp hạng học sinh với nhau thì bạn cần phải so sánh các em trên thang bậc đơn giản và khách quan.

Mẹo mua vé máy bay giá rẻ bất ngờ

Nhật Bản và 'nghệ thuật kiên nhẫn'

Cách thức hợp lý để chống trì hoãn

Dạy học như vậy khiến việc xếp hạng dễ dàng hơn, nhưng việc này cũng có thể làm người mới học mất hứng vì họ không thể tưởng tượng ra mục tiêu của bản thân là chơi được bản nhạc họ yêu thích vì họ đang thực hiện những bài tập không có ý nghĩa gì với chính họ.

"Tôi nghĩ rằng cách đúng đắn để học là đảo ngược lại," Max Deutsch, 26 tuổi, người đã đề cao việc học nhanh lên tầm cực đoan.

Vào năm 2016, Deutsch, hiện đang sống ở San Francisco, đã tự đặt mục tiêu cho bản thân học 12 kỹ năng mới đầy tham vọng để đạt trình độ rất cao, mỗi kỹ năng trong một tháng.

Kỹ năng đầu tiên là ghi nhớ một bộ bài trong hai phút mà không nhầm lẫn gì. Thành thục kỹ năng này được coi là bước đến ngưỡng của "ông trùm" trong kỹ thuật ghi nhớ. Kỹ năng cuối cùng là tự học cách chơi cờ, từ bắt đầu tập đánh cờ cho đến khi có thể đánh bại kiện tướng Magnus Carlsen trong một ván cờ.

"Hãy bắt đầu với đích đến," Deutsch nói. "Đâu là thứ tôi cần biết, hoặc có thể làm để đạt được mục tiêu? Sau đó thiết lập một kế hoạch tiến tới mục tiêu đó và theo đuổi nó. Vào ngày đầu tiên tôi tuyên bố, 'Đây là điều tôi sẽ làm mỗi ngày.' Tôi xác định trước mỗi bài tập cho từng ngày. Điều này có nghĩa là tôi không hề nghĩ 'Liệu tôi có đủ năng lượng hay tôi có nên bỏ nó qua một bên không?' vì tôi đã xác định từ trước. Điều đó trở thành phần không thể thỏa hiệp trong ngày."

Deutsch cho biết anh có thể thực hiện thử thách này trong khi vẫn làm việc toàn thời gian, di chuyển đến chỗ làm một giờ mỗi ngày và đảm bảo ngủ đủ giấc tám giờ đồng hồ. Dành 45 - 60 phút mỗi ngày trong 30 ngày là đủ để hoàn thành từng thử thách. "Biết sắp xếp và chọn đúng phương pháp học là điều giúp thực hiện 80% phần công việc khó khăn," anh cho biết.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Liệu một tháng có đủ để học cách đánh bại kiện tướng cờ vua thế giới Magnus Carlsen? Đó là điều Max Deutsch quyết định thử xem sao

Nếu tập luyện có chủ đích nghe có vẻ quen với bạn, thì nó chính là nền tảng của quy tắcc 10.000 giờ mà Malcom Gladwell khiến nó nổi tiếng.

Một trong những đề tài nghiên cứu đầu tiên của Ericsson về việc tập luyện có chủ đích cho thấy những người làm việc đỉnh cao dành khoảng 10.000 giờ, hay khoảng 10 năm, tập luyện chăm chú trước khi họ bước lên đỉnh cao nghề nghiệp.

Nhưng điều này cũng gây hiểu nhầm khi khiến nhiều người tưởng rằng ai dành đủ 10.000 giờ làm bất cứ việc gì thì thể nào cũng sẽ đạt đẳng cấp thế giới.

"Bạn cần tập luyện có chủ đích, và điều này đòi hỏi bạn phải là một kiểu người nào đó về mặt tâm lý, để có thực hiện việc này," Ericsson nói.

"Đây không phải vấn đề tổng số thời gian đã tập luyện, nó cần phải phù hợp với cam kết của người học," ông cho biết. "Việc tập luyện có đúng không, chúng có thay đổi cách họ làm việc không. Người ta vẫn chưa rõ tại sao một số người có thể nghĩ rằng làm nhiều hơn và phạm lỗi lặp đi lặp lại lại có thể giúp bạn giỏi hơn."

'Tập trung vào tối ưu hóa kỹ năng'

Lĩnh vực thể thao đã áp dụng rất nhiều bài học của Ericsson.

"Vận động viên là người làm nên chuyện. Họ phải rất kiên định trở thành vận động viên vươn tới đỉnh cao," Roger Gustafsson nói.

Là cựu cầu thủ chuyển thành huấn luyện viên, ông Gustafsson quản lý đội bóng IFK Goteborg của Thụy Điển dẫn đầu 5 giải đấu trong thập niên 1990 - nhiều hơn bất cứ ông bầu nào trong lịch sử liên đoàn bóng đá Thụy Điển. Giờ đây ở tuổi 60, Gustafsson vẫn giữ liên hệ với đội tuyển trẻ tại câu lạc bộ.

"Chúng tôi cố gắng huấn luyện các cầu thủ lứa 12 tuổi [trong đội trẻ của IFK Goteborg] kỹ thuật đưa bóng ba góc Barcelona qua tập luyện có chủ đích và họ phát triển cực kỳ [nhanh] trong năm tuần. Các em đạt tới mức số lượng kỹ thuật đưa bóng ba góc Barcelona các em thực hiện tương đương với đội Barcelona trong một trận đấu cạnh tranh. Tất nhiên, điều này không có nghĩa là các em giỏi ngang đội Barcelona, nhưng điều đó cho thấy các em học nhanh đến mức nào."

Video trở thành công cụ thiết yếu đem lại phản hồi tức thì.

"Nếu bạn chỉ nói chuyện với cầu thủ, họ có thể không hiểu giống như ý của bạn," Gustafsson nói.

"Họ phải thấy chính bản thân và so sánh với một cầu thủ thực hiện kỹ thuật đó khác với họ. Cầu thủ trẻ rất thoải mái khi được nhận xét qua video. Họ quen với việc quay phim lại bản thân và quay phim lẫn nhau. Là huấn luyện viên, bạn rất khó có thể nhận xét từng người vì bạn có 20 cầu thủ trong một đội. Tập luyện có chủ đích là tăng cường khả năng giúp mọi người có thể tự nhận xét bản thân."

Gustafsson nhấn mạnh rằng huấn luyện viên càng có thể nhận xét ngay lập tức, thì giá trị của nhận xét càng lớn. Thông qua sửa sai ngay khi tập luyện, cầu thủ đỡ tốn thời gian tập sai hơn.

"Phần quan trọng nhất là mục đích của vận động viên, họ phải muốn học," ông Hugh McCutcheon, huấn luyện viên trưởng môn bóng chuyền tại Đại học Minnesota nói.

"Vận động viên phải cảm thấy bản thân đang ở một không gian an toàn mà họ có thể chơi không tốt. Họ có thể chơi tệ hơn để có thể giỏi hơn. Điều này dễ khiến những người chỉ định tập cho vui cảm thấy mất hứng, nhưng làm chủ được kỹ thuật là việc khó khăn. Điểm chung của tất cả các môn thể thao là điều khiến những người xuất sắc nhất khác với những người khác là họ làm chủ được kỹ thuật, và để đạt được điều đó thì đòi hỏi phải rất quyết tâm."

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Sau khi dẫn dắt đội tuyển bóng chuyền nam của Mỹ đạt Huy chương vàng ở Bắc Kinh năm 2008, ông Hugh MacCutcheon dẫn dắt đội tuyển nữ dành huy chương bạc tại Olympic London năm 2012

Ông McCutcheon là huấn luyện viên trưởng của đội bóng chuyền nam của Hoa Kỳ giành huy chương vàng tại Thế vận hội Olympic Bắc Kinh năm 2008, 20 năm sau lần đạt huy chương vàng gần nhất trước đó. Sau đó ông quản lý đội tuyển nữ và dẫn dắt họ dành huy chương bạc tại Olympic London năm 2012.

"Chúng tôi có trách nhiệm dạy và họ có trách nhiệm học," ông McCutcheon nói. "Đây không phải là vấn đề cung cấp thông tin - tiếp thu. Sức ì là có thật, và bạn phải vật lộn. Những người vượt qua là người cam kết sửa chữa những sai lầm. Bạn không có những ngày chuyển đổi từ tay mơ trở thành chuyên gia. Có rất nhiều người tài năng. Tài năng không phải là thứ hiếm. Điều quý hiếm là tài năng và động lực và sự tập trung đạt tới sự mức độ thuần thục, làm chủ kỹ năng."

Tại sao việc sắp xếp, chọn phương pháp học lại quan trọng?

Với một số bài tập mà Deutsch thực hiện, đã có sẵn kỹ năng học được xác định rõ ràng từ ban đầu, như ghi nhớ một bộ bài, là kỹ năng mà anh cho biết 90% của phương pháp đã hình thành rồi.

Deutsch muốn áp dụng việc tập luyện có chủ đích với thử thách trừu tượng hơn, đòi hỏi anh phải phát triển chiến lược riêng, như giải ô chữ đăng trên thời báo New York Times thứ Bảy. Anh cho biết những ô chữ này được coi là quá phức tạp để có thể giải theo cách hệ thống, nhưng anh nghĩ anh có thể áp dụng các kỹ thuật đã học từ cách thử thách trước để giải ô chữ.

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Chỉ bỏ ra 10.000 giờ luyện tập sẽ không giúp bạn thành thục một kỹ năng - bạn cần tập luyện có mục đích

"Nếu tôi biết 6.000 cách giải phổ biến nhất, tôi sẽ có thể giải thành công một ô chữ đến mức nào? Với một ô chữ dễ, bạn có thể tìm ra cách chủ đạo để giải ô chữ đó," Deutsch nói.

"Trong ô chữ ra trên số báo ngày thứ Bảy, kỹ năng đó không giúp bạn được tới mức đó, nhưng đó là tiến bộ lớn. Vì vậy đó là cách tôi làm; tôi sao chép trang web để thu thập dữ liệu và dựa vào cách tôi học ngôn ngữ trong một thử thách trước đó tôi sử dụng một chương trình để ghi nhớ. Trong vòng một tuần, tôi đã học 6.000 đáp án đó."

Khi biết đủ lượng đáp án, anh có thể học tất cả những cách giải phổ biến.

Tiếp đến, Deutsch xem xét cách người ta tạo ra ô chữ.

Có một số kiểu kết hợp các chữ cái nào đó nhiều khả năng sẽ được đặt sau một số kiểu kết hợp chữ cái khác, vì vậy nếu như có một phần của ô chữ đã được giải, anh có thể thu hẹp khả năng của các ô trống còn lại bằng cách loại bỏ những từ không hợp lắm. Mở rộng vốn từ là phần cuối cùng để anh có thể học cách giải ô chữ từ đầu cho đến khi thành chuyên nghiệp.

"Thông thường, ta đánh giá thấp những gì ta có thể đạt được qua thời gian ngắn và đánh giá quá mức thời gian cần thiết để làm việc gì đó," Deutsch nói.

Anh nay đã hoàn thành 11 trong 12 thử thách (anh vuột tay không thắng được ván cờ).

"Bằng cách xây dựng, sắp xếp phương pháp học, bạn có thể loại bỏ tiếng ồn trong tâm trí. Tập luyện có chủ đích một giờ trong một tháng không phải là nhiều thời gian nhưng lần gần đây nhất bạn dành 30 phút để học tập một cách có chủ đích một kỹ năng nào đó là khi nào?"

Bài tiếng Anh đã đăng trên BBC Capital.

Chủ đề liên quan

Tin liên quan