Công nghệ mới giúp cứu người bị núi rác vùi

Dân toàn cầu ​​sẽ tạo ra 3,40 tỷ tấn chất thải hàng năm vào năm 2050, tăng mạnh từ mức 2,01 tỷ tấn vào lúc này. Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Dân toàn cầu ​​sẽ tạo ra 3,40 tỷ tấn chất thải hàng năm vào năm 2050, tăng mạnh từ mức 2,01 tỷ tấn vào lúc này.

Các nhà nghiên cứu Úc đang phát triển phần mềm để dự đoán các vụ vùi lấp ở các núi rác - có khả năng giúp được hàng triệu người đang sống và làm việc ở đó.

Gần 15 triệu người sống và làm việc tại các đống rác đô thị nằm ngổn ngang trên toàn cầu, hàng ngày nhặt nhạnh trong rác những thứ mà họ có thể bán được. Những "thành phố rác thải" này gồm những những ngôi nhà ọp ẹp làm từ gỗ và nhôm cuốn và nhựa. Các gia đình sống giữa đống chất thải y tế và điện tử, rác thải sinh hoạt gia đình và kính vỡ, thậm chí chất thải độc hại. Những đống rác này thường dễ bị trượt đổ đột ngột không có sự báo trước.

Bãi rác Payatas ở Manila, một trong những thành phố rác lớn nhất Philippines và là nơi cư ngụ của gần 10.000 dân, đã sụp đổ vào năm 2000, gây ra một vụ sụt lở cao 30m và rộng 100m khiến hơn 200 người thiệt mạng. Vào năm 2015, một vụ sụt lở xảy ra tại một bãi rác khổng lồ ở ngoại ô thủ đô của Ethiopia đã làm hơn 100 người chết và phá hủy những ngôi nhà tạm bợ.

Tỷ lệ sống sót của những người bị nhấn chìm trong những thảm họa như vậy là thấp, do tính chất của vật liệu và khả năng khí metan tích tụ bên trong các túi được hình thành trong khối rác - đầu độc những người bị mắc kẹt bên trong. Và tương lai sẽ còn có nhiều rác thải hơn nữa: theo báo cáo "Rác thải khủng khiếp" của Ngân Hàng Thế Giới, trong khi đó, dân số toàn cầu ​​sẽ tạo ra 3,40 tỷ tấn chất thải hàng năm vào năm 2050, tăng mạnh từ mức 2,01 tỷ tấn vào lúc này.

Một nhóm các nhà nghiên cứu Úc gần đây đã phát triển phần mềm có thể phát hiện trước sự sạt lở tới hai tuần, giúp cư dân tại các đống rác có thời gian sơ tán và các kỹ sư có cơ hội kiểm soát được địa hình. Hệ thống AI (trí tuệ nhân tạo) sử dụng toán học ứng dụng để giúp xác định các dấu hiệu của việc trượt đổ sắp xảy ra: các vết nứt rất nhỏ và các chuyển dịch tinh tế báo hiệu sự sụt lở dữ dội. Hy vọng là các hệ thống thông minh nhân tạo như hệ thống này một ngày nào đó có thể giúp giám sát được các sườn dốc của thành phố rác và ngăn chặn được thảm họa tái diễn.

Mẹo mua vé máy bay giá rẻ bất ngờ

Giao thông công cộng miễn phí: lợi và hại

Cái giá phải trả khi đất nước thay đổi chữ viết

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Các bãi rác được gắn kết lỏng lẻo với nhau bằng kim loại, thủy tinh, nhựa và chất hữu cơ, là quá yếu để chống lại sự xáo động mạnh mẽ

"Chúng tôi đã nghiên cứu các số liệu về sự chuyển dịch của các vật liệu rời để hiểu "nhịp độ phá hủy" của chúng," giáo sư Antoinette Tordesillas, thuộc khoa khoa học tại Đại Học Melbourne và là một trong những tác giả chính của nghiên cứu này, nói. Các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm của bà là với các loại vật liệu dạng hạt (tức là cát, bê tông, gốm sứ, đá) được cho tăng tải cho đến khi bị phá hủy- nghĩa là cho đến khi chất rắn bị tan rã thành từng mảnh và sụp đổ. "Những gì chúng tôi phát hiện ra là có một nhịp điệu rõ rệt ở các giai đoạn trước khi xảy ra sụp đổ," Tordesillas nói.

Ngăn nắp kiểu Marie Kondo giúp thành công hơn?

Danh sách 'thành phố đắt đỏ nhất' là 'dành cho người nước ngoài'

Công nghệ của bà sử dụng các định luật vật lý để "hướng AI (trí tuệ nhân tạo) xác định mô hình phù hợp một cách hiệu quả," nghĩa là, các thuật toán tính đến chuyển động mặt đất, động lực của sự sụp đổ và các tác nhân gây ra sạt lở như mưa (làm giảm độ dính bám giữa các vật thể rác và giữa các hạt) để tạo ra được dữ liệu đáng tin cậy. Cuối cùng, những dữ liệu này có thể được sử dụng để đưa ra dự báo sớm theo thời gian thực của sự trượt đổ ở những nơi như thành phố rác, ở mỏ dưới lòng đất và sườn núi dốc.

Một độ dốc tự nhiên được tạo thành từ các hạt của đất, như đá hoặc đất sét, đã được liên kết với nhau hàng ngàn năm. Ngược lại, một bãi rác được tạo thành từ các hạt thải rắn như nhựa, thủy tinh, kim loại, chất hữu cơ, giấy và những thứ tương tự, mà chúng giữ được hình dạng một cách lỏng lẻo cho đến khi có sự can thiệp làm chúng yếu đi. Sự mất ổn định của bãi rác có thể xảy ra vì nhiều lý do: chất thải không được nén chặt đúng mức, hệ thống thoát nước không được tốt, sự phân hủy chất thải hữu cơ và bề mặt trượt tiềm năng trong đống rác, độ ẩm, sự phát nổ do tích tụ metan và lượng chất thải vượt quá khả năng thiết kế.

"Một số trong những yếu tố này làm cho việc dự đoán trước việc trượt đổ của rác là khó hơn so với của đất," Isaac Akinwumi, giảng viên về địa kỹ thuật tại Covenant University của Nigeria, nói. Nhu cầu về công nghệ tiên đoán chắc chắn là rất quan trọng, đặc biệt là ở các nước đang phát triển: mái dốc các đống rác thường dốc hơn so với quy định cho phép ở Mỹ hoặc Anh, vật liệu không được nén ép theo cùng cách thức và các công ty quản lý chất thải không coi sự ổn định bãi rác là việc ưu tiên, tất cả những thứ đó góp phần gây ra trượt đổ. "Nếu công cụ của giáo sư Tordesillas có thể đưa ra cảnh báo sớm trước khi xảy ra trượt rác, thì đó sẽ là một công cụ quan trọng để ngăn chặn thảm họa sụt lở rác," Akinwumi nói.

Cách thức hợp lý để chống trì hoãn

Xứ sở có thu nhập cao cho lao động nhập cư

Điều chưa biết của việc trông giữ trẻ ở Brazil

Nhật Bản và 'nghệ thuật kiên nhẫn'

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Các trận sạt đổ của rác đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm cư dân tại các "thành phố rác" như bãi rác Payatas ở Manila vào năm 2000

Thật vậy, công nghệ như vậy có thể biến dữ liệu thành thông tin để hành động - ví dụ điểm chính xác của vết trượt sắp xảy ra, hoặc những thông tin giúp những người làm việc gọi điện đề nghị gia cố thêm, cho đến việc sơ tán. Tuy nhiên, để hệ thống AI được đề xuất này hoạt động, các nhà nghiên cứu và các tổ chức quản lý rác thải mà họ hợp tác sẽ phải vượt qua các rào cản về tài chính, chính trị và quy định.

Ví dụ, các chuyên gia trong ngành sẽ cần bằng chứng rằng công nghệ này hoạt động được. Sẽ phải tốn tiền để đánh giá các rủi ro và lắp đặt công nghệ này (mà các nhà hoạt động tại địa phương có thể không sẵn sàng chi ra) và di dời cư dân địa phương (hoặc trong các giai đoạn gia cố hoặc sơ tán) sẽ gặp khó khăn về mặt hậu cần. Cuối cùng, công nghệ này sẽ không xóa bỏ được các vấn đề môi trường về lâu dài của chính các bãi rác, như khí thải, sự bùng phát dịch bệnh và dòng nước thải độc hại.

Các mối nguy hiểm liên quan trượt đổ ở bãi rác là một trong những lý do khiến các hiệp hội chất thải hàng đầu hiện đang hối thúc đóng cửa các thành phố rác này phải đóng cửa và thay thế bằng các cơ sở hiện đại hơn hoặc các bãi chôn lấp được kiểm soát. "Việc thử nghiệm công nghệ này để xem xét một giải pháp cho vấn đề ngày càng tăng của sạt lở rác chắc chắn là đáng để làm." David Biderman, giám đốc của Hiệp hội Chất Thải Rắn Bắc Mỹ (SWANA), nói. "Thực tế, sẽ có thể là sự cải thiện tạm thời trên con đường đóng cửa các bãi rác." Biderman đã quá quen thuộc với những vấn đề ngày càng phát triển của các thành phố rác thải, và đã làm việc để SWANA thành một công ty mang tính quốc tế hơn.

Chất thải rắn là một vấn đề ngày càng tăng, gây ảnh hưởng không chỉ đến những người sống ngay ở nơi dơ bẩn mà cả đến những người sống cách đó nhiều nghìn dặm; khi mà các quốc gia và thành phố trở nên đông dân và thịnh vượng hơn, cung cấp nhiều sản phẩm và dịch vụ hơn cho công dân và tham gia vào thương mại và trao đổi toàn cầu, thì họ phải đối mặt với lượng chất thải tương ứng để quản lý thông qua xử lý và loại bỏ. Mặc dù không phải là liều thuốc bách bệnh và mới ở giai đoạn hình thành ban đầu, công nghệ này có khả năng biến đổi cho các nỗ lực cứu trợ thảm họa chất thải, cho phép một quan điểm mục tiêu địa lý để dự đoán sự kiện sạt lở, để viện trợ và phòng ngừa quốc tế.

Bài tiếng Anh trên BBC Capital

Tin liên quan