Nhật Bản đang xử lý tài xế cao tuổi thế nào

Alamy Bản quyền hình ảnh Alamy
Image caption Một tài xế lớn tuổi đã gây ra tai nạn đa chấn thương ở Kobe sau khi đâm vào một tượng đài. Những tai nạn tương tự gây ra bởi các tài xế lớn tuổi đang rất phổ biến trên khắp Nhật Bản.

Một trong những xã hội lão hóa nhanh nhất trái đất, sự níu giữ của Nhật với số lượng đông lái xe cao tuổi có thể là những bài học cho phần còn lại của thế giới về sự an toàn và lưu dụng.

Nhật Bản nổi tiếng có một trong những hệ thống giao thông công cộng hiệu quả và toàn diện nhất thế giới, nhưng cũng là một quốc gia của những người lái xe và yêu xe, với gần 80 triệu xe trên đường. Nay là một trong những nước già nhất hành tinh, với 1/5 cư dân bằng và hơn 70 tuổi, Nhật đang phải đối mặt với một vấn đề nhạy cảm: làm thế nào để giảm tai nạn giao thông khi người dân già đi?

Đây là một câu hỏi quan trọng: năm ngoái tỷ lệ tai nạn giao thông chết người do tài xế bằng và hơn 75 tuổi đã tăng lên 14,8% (so với 8,7% năm 2008). Và mặc dù năm ngoái, tổng số người chết vì giao thông ở Nhật là thấp nhất kể từ năm 1948, những người trên 65 gây ra mức cao kỷ lục 56% trong tổng số ca tử vong.

Theo báo cáo của chính phủ Nhật hồi tháng 6, tài xế bằng và hơn 75 tuổi gây ra hơn gấp đôi số vụ tai nạn chết người năm 2018 so với tài xế trẻ tuổi. Cụ thể hơn, những người trên 75 tuổi đã gây ra 8,2 vụ tai nạn chết người cho mỗi 100.000 bằng lái xe, "khoảng 2,4 lần so với những người ở độ tuổi 74 hoặc trẻ hơn."

Tai nạn chết người liên quan đến các tài xế lớn tuổi được đưa tin nhiều trên toàn quốc. Ngay giờ đây tại Nhật, những người hơn 75 phải qua bài kiểm tra nhận thức, 3 năm một lần, trước khi được gia hạn bằng lái, và các đề xuất sau mùa hè tới nhằm cho phép người già chỉ lái xe ô tô với hệ thống phanh tự động tiên tiến.

Tuy nhiên, bất chấp những nỗ lực an toàn đơn phương, vấn đề lớn nhất vẫn là không có giải pháp nào phù hợp với mọi người để những người già lái cho an toàn. Đó là vì không phải mọi người ở cùng độ tuổi hoặc giai đoạn cuộc sống đều giống nhau. "Bạn không thể nói rằng đến một độ tuổi X thì một người sẽ có suy giảm cụ thể nào đó," Alana Officer, một điều phối viên khuyết tật và phục hồi chức năng ở Tổ Chức Y Tế Thế giới, nói.

Ngoài ra, một số nghiên cứu cho thấy những người lái xe trẻ nhất nguy hiểm hơn người già nhất; một báo cáo của chính phủ Nhật Bản tháng 6 phát hiện ra rằng các tài xế từ 16 đến 19 tuổi là nhóm nguy hiểm nhất, gây ra 11,1 vụ tai nạn chết người cho mỗi 100.000 bằng lái. Hơn nữa, nguy cơ người cao tuổi tử vong trong một vụ đâm xe có thể do sự nhạy cảm tăng, liên quan đến tuổi tác, đối với các biến chứng bệnh lý.

Officer nói rằng nếu bạn có chính sách gắn với độ tuổi - có thể thu hồi giấy phép của tất cả những người trên một độ tuổi nhất định nhân danh an toàn chung - thì bạn sẽ gặp rủi ro về luật tuổi tác phân biệt đối xử.

Luôn trễ việc là do sai ngay từ lập kế hoạch.

Bạn đã biết đi du lịch đúng cách để không bị ghét bỏ?

Chính tả tiếng Anh nên được đơn giản hóa?

Bản quyền hình ảnh Getty Images
Image caption Khi các tài xế lớn tuổi gây ra số vụ tai nạn ngày càng tăng trên các con đường ở Nhật Bản, các trường học lái xe cho người già đã mọc lên để đào tạo lại tài xế.

Cách viết thư tự động 'tôi đang đi vắng' đạt hiệu quả

Chế độ nghỉ thai sản ở các nước phát triển

Trào lưu say mê uống nước múc thẳng từ sông suối

Vậy ta có thể làm gì và Nhật Bản đang làm như thế nào? Các câu trả lời không phải là dứt điểm, nhưng một sự pha trộn giữa chính sách có ý thức với công nghệ mới có thể chỉ ra một con đường cho tương lai.

Một nhu cầu về độc lập và tôn trọng

Việc thảo luận với các thành viên lớn tuổi trong gia đình về việc từ bỏ lái xe có thể là khó khăn đối với mọi người ở bất kỳ nước nào. "Tiến hành từng bước đảm bảo an toàn chung đồng thời giải quyết trân trọng các lái xe cao tuổi là điều quan trọng," Toshiko Kaneda, cộng tác viên cao cấp tại Cục Dân Số, một tổ chức phi lợi nhuận ở Washington chuyên phân tích các xu hướng và thống kê dân số, nói.

Ở Shimizu, Shizuoka, miền trung nam Nhật Bản, cố vấn chất lượng của Toyota và nhân viên bán xe Tomomi Makino đã chứng kiến sự mất mát do thay đổi lối sống đối với những người lái xe cao tuổi. Bà viết blog về kinh nghiệm của mình với các khách hàng cao tuổi và nói rằng đa số đồng ý việc từ bỏ bằng lái nên để họ tự quyết định. Nếu xảy ra, các đại lý xe hơi đến nhà họ để lái xe trở về đại lý và bán lại xe.

Người dân cao tuổi được một số lợi ích của chính phủ - ví dụ như giảm giá taxi và xe buýt - nhưng từ bỏ lái xe có thể gây cảm xúc mạnh. Bà Makino nhớ lại một khách hàng gọi điện vì ông từ bỏ giấy phép lái xe và đề nghị bà cho lấy xe đi. Ông nói qua điện thoại; "Tôi nên dừng lái trước khi đâm phải ai đó." Khi Makino xuất hiện, bà nói, người đàn ông này đã bật khóc.

"Nhiều người dễ dàng nói rằng những người lái xe cao tuổi nên trả lại giấy phép lái xe của họ - nhưng chúng ta không nên quên những cảm xúc của họ," bà nói. Xe và việc lái xe "đã trở thành một phần thiết yếu trong cuộc sống của họ".

Trong năm 2017, hơn 400.000 người cao tuổi ở Nhật Bản đã từ bỏ bằng lái, con số cao nhất kể từ khi chương trình được giới thiệu vào năm 1998, theo một phân tích thống kê của Cơ Quan Cảnh Sát Quốc Gia. Nhưng Hidenori Arai, chủ tịch Trung Tâm Lão Khoa Nhật Bản, không nghĩ rằng sự gia tăng trong việc từ bỏ bằng lái là một "chiều hướng tốt". Ở một đất nước mà số người mắc chứng mất trí tuổi già ước tính là 5 triệu, ông thích các đợt kiểm tra nhận thức định kỳ cho những người lái xe cao tuổi, cũng như việc đào tạo lại các kỹ năng lái xe để "kéo dài số năm lái xe của họ".

Mất bằng lái có thể ảnh hưởng đặc biệt mạnh đến người cao tuổi ở vùng nông thôn, nơi số dân lớn tuổi là nhiều nhất và giao thông công cộng có thể bị hạn chế. "Nếu không có ô tô, họ không thể sống được," Arai nói. "Họ không thể đi mua sắm hoặc gặp bạn bè v.v... Để hưởng cuộc sống, ô tô là cần thiết. Ngay cả với những người biết kỹ năng lái của mình là kém, họ vẫn cần duy trì lái xe cho cuộc sống hàng ngày."

Trào lưu say mê uống nước múc thẳng từ sông suối

Thời trang công sở của phái đẹp hình thành thế nào?

Bản quyền hình ảnh Getty Image
Image caption Nhật Bản đã ưu tiên đẩy nhanh việc xe tự lái trên các tuyến đường của mình, điều này có thể hỗ trợ cho số lượng tài xế cao tuổi ngày càng tăng của đất nước này.

Thỏa hiệp thông qua đổi mới

Vì vậy, những gì đang được lên kế hoạch để hạn chế tai nạn nhưng vẫn giữ cho người cao niên hoạt động? Taxi tự lái là một điểm quan trọng.

Trong những năm gần đây, các công ty xe hơi và công nghệ Nhật Bản đã đẩy mạnh nghiên cứu trong lĩnh vực này, đặc biệt tập trung vào việc giúp đỡ người cao niên. (Họ cũng muốn có một số taxi robot này sẵn sàng đưa đón đúng giờ du khách nước ngoài giữa các địa điểm thể thao Tokyo cho Thế Vận Hội Mùa Hè 2020.) Việc thử nghiệm xe tự lái trên đường bắt đầu năm 2016, khi các xe Prius tự lái đi vòng vèo qua các thị trấn nhỏ ven bờ biển và các khu vực nông thôn khác.

Người cao tuổi từ lâu đã là một trong những mục tiêu tiếp kiến chính về xe không người lái. Ở những nơi khác trên thế giới, một công ty khởi nghiệp Voyage đã huy động hàng chục triệu đô la để thử nghiệm các đội xe trong các cộng đồng hưu trí, như một cộng đồng 125.000 người rộng 40.000 dặm vuông ở Florida.

Nhưng còn rất lâu thì xe tự lái mới trở thành một giải pháp thực tế và hiện hữu. Trong thời gian ngắn hơn, ngoài những đợt kiểm tra nhận thức định kỳ, các sở cảnh sát đang cố gắng tạo ra một 'bằng lái hạn chế' cho những người bị suy giảm chức năng nhận thức hoặc kỹ năng lái xe. Họ vẫn có thể lái, nhưng chỉ một số loại xe nhất định có hỗ trợ an toàn đặc biệt, được lắp trong xe: ví dụ như hệ thống phanh tự động. (Một nguyên nhân phổ biến gây ra tai nạn chết người ở những người lái xe lớn tuổi là nhầm chân phanh với chân ga.)

Trong thời hạn ngắn hơn, các công ty đang nghiên cứu sửa những ô tô mới để phù hợp với nhu cầu của người già. Tháng này, Toyota đã ra mắt một chiếc xe điện nhỏ xinh 2 chỗ, được thiết kế cho cự ly ngắn, tốc độ max 60 Km/giờ, dành cho các cụ lái xe muốn duy trì hoạt động.

Một giải pháp cho mọi người

Trong nhiều năm, Nhật Bản đã yêu cầu các xe ô tô của cả người mới lái và người lái cao tuổi phải có các đề can đặc biệt dán ở thanh chống va để các lái xe khác trông thấy, coi như lời cảnh báo cho họ khi đi trên đường.

Mặc dù đây có thể là những tín hiệu hữu ích trong một số trường hợp, Alana Officer thuộc TCYTTG nói rằng chính quyền phải thận trọng khi dán đề can ở hai đầu của độ tuổi lái xe, coi đây là tai họa giao thông, mà không đưa ra bất kỳ giải pháp nào. Nếu không, bà nói, đó là cái dốc trơn trượt vào luật phân biệt đối xử.

Để sự thay đổi có hiệu quả, Officer nhắc lại lời kêu gọi của Arai cho một kế hoạch toàn diện hơn, cho phép những người lái xe lớn tuổi thích nghi với giai đoạn mới của cuộc sống và giữ cho họ lái xe lâu hơn. Bà chỉ ra việc tiếp tục học lái xe, cũng như trị liệu nghề nghiệp để giúp những người lái xe bị hạn chế cử động đầu do các bệnh như viêm xương khớp, kiểm tra tốt hơn bên trái và bên phải, cộng thêm các công nghệ hỗ trợ hoặc sửa đổi xe.

"Nếu bạn xây dựng năng lực nhận thức cho con người thì nó sẽ kéo dài việc lái xe an toàn," bà nói, như khả năng làm đa nhiệm cùng một lúc, là kỹ năng chính cần khi lái xe. "Tôi nghĩ rất nhiều điều chúng ta cần làm là không xếp loại người già vào các loại đó, nhưng thay vào đó xem xét cái gì của quá trình lão hóa đòi hỏi những chính sách cụ thể để cho phép người ta tiếp tục lựa chọn lái xe an toàn?"

Bất kể bạn ở đâu trên thế giới, việc tiến đến khả năng phải kết thúc sự nghiệp lái xe của mình có thể là điều khó nuốt trôi. Nó sẽ là một sự điều chỉnh rất khó thực hiện, đặc biệt nếu không có chính sách đầy đủ để giúp bạn thực hiện. Tuy nhiên ở Nhật, là nước có một tỷ lệ ngày càng lớn của dân số sẽ phải đối mặt.

"Đối với một số người, đó có thể là nỗi nhớ. Những người lớn tuổi ngày nay đã chứng kiến sự phát triển của ngành công nghiệp ô tô và có thể là một phần trong làn sóng đầu tiên của những người có bằng lái xe vào những năm 1960 và 70," Kaneda, thuộc Cục Dân Số, nói. "Ở một khía cạnh nào đó, đó là điểm kết thúc của một thời đại."

Bài tiếng Anh trên BBC Capitall

Tin liên quan